I SA/Po 495/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2004 r. i umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2003 r. jako bezprzedmiotowego postanawia: 1. oddalić wniosek skarżącego z dnia [...] r. 2. oddalić wniosek adwokata S. C. o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] K. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2004 r. i umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2003 r. jako bezprzedmiotowego. W dniu [...] skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2012 r., wydanym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2012 r., przyznał K. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi powyżej [...] zł i ustanowił adwokata, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w P., oraz oddalił wniosek w pozostałej części. Na powyższe postanowienie skarżący nie wniósł zażalenia. Na wniosek Sądu, Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika w osobie adwokata w osobie S. C. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA z dnia [...] września 2012 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada jakichkolwiek wolnych środków ani oszczędności i nie jest w stanie zaoszczędzić żadnych środków pieniężnych, albowiem od 2008 r. z części jego wynagrodzenia jest prowadzona egzekucja i wobec tego otrzymuje kwotę [...] zł. Wyjaśnił, że koszty stałe są bardzo wysokie w stosunku do otrzymywanego wynagrodzenia, jak i otrzymywanego świadczenia rentowego, które również jest częściowo zajęte. Po opłaceniu wszystkich rachunków pozostaje jemu i osobie, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym kwota [...] zł. Wskazana kwota z ledwością wystarcza na zakup jedzenia i środków czystości. Podkreślił, że wiele rachunków reguluje po terminie płatności. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z H. D. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Dochód brutto skarżącego z wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł, z tytułu renty [...] zł brutto, dochód H. D. z tytułu emerytury wynosi [...] zł brutto (łącznie [...] zł brutto). Wnioskodawca podał, że z uwagi na egzekucję z wynagrodzenia otrzymuje [...] zł netto, z tytułu renty [...] zł netto, H. D. otrzymuje natomiast kwotę [...] zł netto. Zatem łączny dochód skarżącego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...] zł. netto. Stałe koszty wynoszą natomiast [...] zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy innych oświadczeń skarżącego wynika, że zarówno on, jak i H. D. nie posiadają lokat bankowych. H. D. i jej córka, która obecnie nie mieszka ze skarżącym i matką, posiadają karty kredytowe, z których korzystają w sytuacjach koniecznych, po spłaceniu odsetek i kwoty wymagalnej. Raty kredytu spłacają w euro, okres spłaty wynosi [...] lat, kredyt został zaciągnięty z uwagi na zadłużenie do jakiego doszło z powodu nie otrzymania przez H. D. alimentów na córkę od jej ojca. Skarżący oświadczył, że ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: centralne ogrzewanie – opłata stała [...] zł, opłata zmienna [...] zł, ciepła woda [...] zł, domofon [...] zł, eksploatacja [...] zł, fundusz remontowy [...] zł, opłata za wymianę wodomierzy [...] zł, podatek od gruntu [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, wieczyste użytkowanie gruntu [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, zimna woda i kanalizacja [...] zł, wody opadowe [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, telefony komórkowe [...] zł, abonament RTV i kablówka [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, kredyt hipoteczny [...] zł, lekarstwa [...] zł, lekarstwa dla H. D. [...] zł, dojazd na rehabilitację [...] zł, dojazd do pracy [...] zł, odsetki od kart debetowych [...] i [...] zł, na wyżywienie i inne wydatki pozostaje im kwota w wysokości [...] zł. Skarżący i H. D. nie posiadają samochodu. Wnioskodawca mieszka w mieszkaniu należącym do H. D. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 września 2012 r. oddalił wniosek skarżącego z dnia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, pismem z dnia [...] października 2012 r. złożył sprzeciw, w którym wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdził, iż dostarczony przez niego materiał dowodowy jest wystarczający, aby zwolnić go od kosztów sądowych w całości. Na poparcie swoich twierdzeń powołał się na orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Sąd oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winien odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ 466/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności godzi się zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2012 r., m.in. ustanowił dla skarżącego adwokata. Na to postanowienie skarżący nie złożył zażalenia i wobec tego Sąd pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z wnioskiem o wyznaczenie dla skarżącego pełnomocnika. Okręgowa Rada Adwokacka w P. wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, o czym Sąd poinformował skarżącego. W powyższej sytuacji skarżący nie może zatem skutecznie domagać się ustanowienia kolejnego adwokata, gdyż jest już reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu i wobec tego wniosek w tym zakresie należy oddalić. Natomiast dokonując oceny wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zauważyć należy, że jest to kolejny wniosek złożony w przedmiocie prawa pomocy, które zostało już rozstrzygnięte prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2012 r., w którym zwolniono skarżącego od wpisu od skargi powyżej [...] zł, oddalono natomiast wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 4) P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W przedmiotowej sprawie zwolniono skarżącego częściowo od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi powyżej [...] zł. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Jednakże rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej strony zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Podkreślić przy tym należy, że zmiana stanowiska przez Sąd i odmienne orzeczenie w przedmiocie aktualnie rozpatrywanego wniosku z dnia [...] o prawie pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie przy spełnieniu warunku w postaci zmiany okoliczności sprawy. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zupełną odmienność dotychczasowego rozstrzygnięcia. W tym przypadku jako zmianę okoliczności sprawy należy potraktować w szczególności istotne pogorszenie sytuacji wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że analiza treści ponownego wniosku o prawo pomocy nie prowadzi do konstatacji, by w sprawie zachodziły na tyle istotne okoliczności, by uniemożliwiały one skarżącemu uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Skarżący wskazał bowiem, jak już we wcześniej złożonym wniosku, że on i osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę, renty i świadczenia emerytalnego w łącznej kwocie w wysokości [...] zł netto. Od ostatnio rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota ta nie uległa obniżeniu. Również w podobnej wysokości ponoszą wydatki na opłacenie kosztów stałych, tj. w wysokości około [...] zł. Zatem przedstawione w rozpoznawanym wniosku argumenty nie wskazują jakoby warunki wnioskodawcy uległy pogorszeniu w stopniu, który uniemożliwiałby jemu partycypowanie choćby w części w kosztach sądowych. Zauważyć należy, że z poprzednio złożonych oświadczeń skarżącego wynika, że z kwoty tej spłacają raty kredytu w wysokości ok. [...] zł oraz kwoty wymagalne z kart kredytowych w wysokości [...] i [...] zł. Pozostałą część dochodów przeznaczają na miesięczne utrzymanie. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, jakimi są raty kredytów udzielonych w ramach kredytów bankowych nie determinuje okoliczności do zwolnienia od kosztów sądowych. W badanej sprawie nie sposób nie dostrzec, że kredyty zostały udzielone na zaspokojenie prywatnych potrzeb i sam fakt konieczności ich spłaty, nie może decydować o potrzebie zwolnienia skarżącego w całości od kosztów sądowych i przerzucenia obowiązku sfinansowania sprawy prowadzonej w jego indywidualnej sprawie na ogół obywateli. Odnosząc się natomiast do przywołanych w sprzeciwie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd stwierdza, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi obowiązek uiszczenia nadmiernie wysokich kosztów sądowych. Analizując sytuację skarżącego Sąd nie oparł się na hipotetycznych obliczeniach kosztów utrzymania strony i nie kwestionował jego rzeczywistych możliwości zarobkowych. Zdaniem Sądu uiszczenie przez skarżącego częściowego wpisu w kwocie [...] zł nie przekracza jego możliwości finansowych i wbrew twierdzeniom skarżącego, nie ogranicza jego prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd. Mając na uwadze całokształt podniesionych okoliczności, Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.