II OSK 1359/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj ( spr.) Sędziowie sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia NSA Marek Gorski Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 września 2006 r. sygn. akt III SA/Po 527/05 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Wojewody W. z dnia [..] nr [..] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt III SA/Po 527/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. R. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2005 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż Burmistrz Obornik - po przeprowadzeniu postępowania z wniosku I. S. - decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) o wymeldowaniu z pobytu stałego A. R. z lokalu przy ulicy [...] w O.. Organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni i większość świadków podali, iż A. R. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania od 20 lat. Przeprowadzona wizja lokalna potwierdziła, że mieszkanie jest pozbawione wody oraz prądu. Nie ujawniono także przedmiotów wskazujących na stałe przebywanie A. R. w miejscu zameldowania. W odwołaniu od powyższej decyzji A. R. wniósł o jej zmianę podnosząc, że nie opuścił miejsca zameldowania z własnej woli, lecz dlatego, iż mieszkanie nie nadaje się do zamieszkania z uwagi na stan techniczny. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż w niniejszej sprawie zostały wyczerpane przesłanki wymeldowania, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda podkreślił, że zameldowanie ma aktualnie wyłącznie charakter rejestracyjny, a zadaniem organów ewidencji ludności jest m. in. likwidacja fikcji polegającej na niezgodności zapisów ewidencji z rzeczywistym miejscem pobytu osób, których dotyczy obowiązek meldunkowy. W skardze na powyższą decyzję A. R. podkreślił, iż nie może wejść do mieszkania, gdyż utrudnia mu to właścicielka – I. S.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, iż materialno - prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 ustawy wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż A. R. faktycznie nie zamieszkuje w miejscu stałego pobytu co najmniej od kilku lat, co skarżący potwierdził w pismach i w trakcie wizji lokalnej. Sąd uznał, że sporadyczne wizyty w mieszkaniu nie mogą stanowić podstawy do utrzymywania fikcji meldunkowej poprzez twierdzenie, że A. R. zamieszkuje tam w sposób stały. Poprawność ustalenia przez organy administracyjne, że skarżący opuścił w sposób trwały mieszkanie w O. przy ulicy [...], nie dopełniając ustawowego obowiązku wymeldowania się, nie budzi wątpliwości. Organy administracji obu instancji uczyniły zadość ciążącym na nich obowiązkom określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przeprowadziły niezbędne postępowanie dowodowe. W ocenie Sądu, organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem w dacie orzekania przez organy administracji obu instancji wyłączną przesłanką wydania na wniosek lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania stanowił fakt opuszczenia przez daną osobę bez wymeldowania się dotychczasowego miejsca pobytu stałego i nie przebywania w nim co najmniej przez okres 2 miesięcy. Sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają na celu wyłącznie potwierdzanie faktycznego miejsca pobytu stałego lub czasowego, a organy ewidencyjne nie są uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu. Organ administracji publicznej nie bada także powodów dla jakich dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania, a jedynie stwierdza fakt zamieszkania dokonując właściwej rejestracji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. R., reprezentowany przez adwokata R. S. – K.. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz.960 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący A. R. opuścił miejsce pobytu stałego i nie zamieszkuje w O., przy ul. [..]; 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), poprzez nie uchylenie zaskarżonej decyzji, mimo istnienia ku temu podstaw, tj. naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz innego naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającego na błędnym uznaniu, że Wojewoda Wielkopolski prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy sprawy dotyczący zamieszkiwania A. R. w O. przy ul. [...], - art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego przez nie uwzględnienie interesu strony, - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez dowolną ocenę materiału dowodowego i nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne A. R. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone. W ocenie skarżącego Sąd naruszył art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż skarżący zamieszkuje cały czas w lokalu przy ul. [...] w O.. Świadczy o tym fakt, że w czasie wizji lokalnej w przedmiotowym lokalu znajdowały się rzeczy skarżącego ( rzeczy nie ma dużo, bo nie jest osobą zamożną ) oraz to, że skarżący odbierał wszelką korespondencję kierowaną do niego pod ten adres. Nie można także przyjąć za miarodajny dowód z wywiadu przeprowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w O. z dnia [...] listopada 2004 r., bowiem informacje w nim zawarte oparte są na twierdzeniach właścicielki posesji, która złożyła wniosek o wymeldowanie skarżącego i ma interes w wydaniu decyzji o wymeldowaniu. Nadto zeznania przesłuchanych w sprawie świadków są niewiarygodne, gdyż znacząco się różnią. Organ administracji ocenił materiał dowody w sposób dowolny, czym naruszył przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, których dopuścił się organ odwoławczy. Nadto zarówno Wojewoda Wielkopolski, jak i Sąd, naruszyli fundamentalne zasady postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7 i art. 8 k.p.a. Organ administracji przy rozpoznawaniu strony winien kierować się także interesem jednostkowym, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zastosowano tej reguły, kierując się właściwie interesem ogólnym. Zdaniem skarżącego, Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § ust. 1 pkt 1 lit. a i c, bowiem winien uwzględnić skargę, stwierdzając naruszenie prawa materialnego i naruszenie procedury administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm. ) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powyższe brzmienie przepis art. 15 ust. 2 ustawy uzyskał z dniem 1 maja 2004 r. w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. Nr 93, poz. 887 ). Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu ( opuszczenia lokalu ). Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 roku, sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954, z dnia 7 czerwca 1991 roku, SA/Wr 302/91, ONSA 1991/3-4/65, z dnia 12 kwietnia 2001roku,V SA 3078/00, LEX nr 78937 , z dnia 18 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243). Celowym jest także podkreślenie, iż sam fakt pobytu czasowego poza miejscem stałego pobytu nie stwarza podstaw do wymeldowania, albowiem do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Przebywanie w innym lokalu ( w innej miejscowości ) nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego1989 roku, sygn. akt SA/Wr 789/88 ONSA 1989/2/72). Jak bowiem stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Wymagana prawem przesłanka zameldowania jest zatem spełniona, gdy istnieją łącznie warunki określone w tym przepisie, a mianowicie dana osoba przebywa w lokalu i ma zamiar stałego w nim przebywania. Przebywanie pod oznaczonym adresem nie stanowi spełnienia przesłanki zameldowania, jeśli nie towarzyszą temu okoliczności wskazujące na zamiar stałego związania się z tym miejscem pobytu. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu ) centrum życiowego danej osoby. Z powyższych względów zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że - wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną - w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania A.a R. z pobytu stałego. Organy administracji publicznej obu instancji zasadnie rozważały kwestie dotyczące trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu, braku skoncentrowania spraw życiowych w lokalu przy ul. [...] w O. oraz kwestię posiadania rzeczy w spornym lokalu. Zasadnie też Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy administracji publicznej nie badają przyczyn, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W tych stanie rzeczy podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Wojewoda Wielkopolski zasadnie przyjął, że A. R. opuścił przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd pierwszej instancji trafnie także uznał, że organy administracji publicznej poczyniły w niniejszej sprawie prawidłowe ustalenia po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego – zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – i nie przekroczyły też granic swobodnej oceny materiału dowodowego, a więc nie dopuściły się naruszenia art. 80 k.p.a. W przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, tak z urzędu jak i dopuścił dowody wnioskowane przez skarżącego. Organ ocenił zeznania świadków – osób zamieszkujących przy ul. [...] w O. i zamieszkujących przy ul. [2] w O. ( miejsce zamieszkania Z. S. ). Organy trafnie podkreśliły, iż nawet świadkowie wskazani przez A. R. ( zamieszkali przy ul. [...] w O. ) nie potwierdzają faktu zamieszkiwania skarżącego w lokalu przy ul. [...], a jednocześnie świadkowie wskazani przez skarżącego (zamieszkali przy ul. [2] w O. ) potwierdzają fakt zamieszkiwania skarżącego w lokalu Z. S. przy ul. [...]. Organy uzasadniły też dlaczego nie oparły swojego rozstrzygnięcia na zeznaniach Z. S. i jej syna. W tej sytuacji nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz.960 ze zm.) jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego adwokat R. S. – K. oświadczenie, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) zawarła w punkcie 2 skargi kasacyjnej.