I GZ 204/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 9 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Ś. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 sierpnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 692/07 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Ś. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 7 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 692/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyznał skarżącej, K. Ś. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą M., prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 7 grudnia 2006 r., nr[...], ponad kwotę 500 zł, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadniała całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a jedynie przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. Sąd zwrócił uwagę między innymi na fakt, że skarżąca wraz z rodziną uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł brutto, jednakże przy wskazanych kosztach utrzymania (... zł) nie pożytkują ich w całości na konieczne utrzymanie. Sąd podkreślił również, że z wyciągu z rachunku bankowego męża skarżącej wynika, że na dzień 30 października 2006 r. znajdowała się tam kwota [...] zł. Z akt sprawy wynika również, że mąż skarżącej dokonuje raz w miesiącu wpłat gotówkowych na wskazany rachunek (odpowiednio: [...] zł - 10.08.2006 r., [...] zł - 11.09.2006 r., [...] zł - 10.10.2006 r.), z czego opłaca składki na ubezpieczenia społeczne ([...] zł) oraz spłaca raty kredytu za samochód zakupiony w celu bezpośrednio związanym z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą ([...] zł miesięcznie). Z powyższej działalności uzyskuje - według oświadczeń - dochody miesięczne w wysokości [...] zł. Ponadto z umowy o udzielenie kredytu na zakup samochodu wynika, że mąż skarżącej zakupił samochód marki Toyota Aventis o wartości [...] zł, przy czym wniósł wpłatę własną w wysokości [...] zł, a resztę sfinansował krótkoterminowym kredytem (36 rat), którego skarżąca była współkredytobiorcą. Sąd podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, w tym finansowej. Sąd wskazał również, że z wyciągu prywatnego rachunku bankowego skarżącej wynika, że saldo końcowe za okres 01.03.2006 - 31.05.2006 r. wynosiło ok.[...] zł. WSA uznał ponadto, że zadeklarowane wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż doprowadziłoby to do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której za konieczne uznaje się poniesienie wszystkich innych kosztów poza kosztami sądowymi. Sąd podał, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniach sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą wymaga się ponadto szczególnej zapobiegliwości i przezorności we wspomnianym zakresie. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, zaś ich posiadanie jest istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę zgromadzone na rachunku bankowym środki pieniężne, niespożytkowane na konieczne wydatki pozostałe po odliczeniu przez skarżącą miesięcznych kosztów utrzymania w wysokości [...] zł, kwotę rat płaconych za nabyty samochód oraz ogólny stan majątkowy skarżącej (dom o pow. 300 m2, działkę w Wejherowie, lokal użytkowy, samochód osobowy o wartości początkowej ponad [...] zł), nie można uznać, że należy do osób o ograniczonych środkach do życia, dla których poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości 500 zł, przy założeniu obowiązku uiszczenia wpisów w innych sprawach, spowodowałoby uszczerbek w środkach koniecznego utrzymania, nawet jeśli łączna kwota wpisów we wszystkich sprawach może wynieść [...] zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Ś. - M.wniosła o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji jest w sposób oczywisty krzywdzące dla strony i zamyka jej możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Nawet częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwala na ich uiszczenie przez skarżącą, gdyż łączne koszty trwających postępowań sądowych zamykają się w kwocie kilkunastu tysięcy złotych. Skarżąca podniosła, że organy celne wszczęły postępowanie weryfikacyjne, mimo że nie dokonała ona importu towarów objętych tymi postępowaniami. Prowadzone przez organy celne postępowania były niezależne od importera, gdyż to eksporter odpowiada za procedurę wystawienia dowodu pochodzenia towaru. Skarżąca stwierdziła, że żyje na skraju ludzkich możliwości zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym i uzależnianie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym od pozostawania przez nią w związku małżeńskim jest krzywdzące. Zdaniem skarżącej, Sąd zamiast skupiać się na analizie sytuacji majątkowej obojga małżonków, powinien wziąć pod uwagę fakt współistnienia kosztów trwających sporów, a nie - jak to błędnie uczynił - okoliczność, iż strona złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy we wszystkich sprawach. W ocenie skarżącej zapłata wpisu sądowego spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Koszty sądowe nie powinny stanowić przeszkody dla realizacji praw strony przed sądem. Celowe jest istnienie równowagi między interesem państwa a interesem jednostki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 150, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą okoliczności świadczące o tym, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko. Wbrew przedstawionym z zażaleniu twierdzeniom, Sąd I instancji wziął pod uwagę wielość spraw prowadzonych z udziałem skarżącej, a tym samym sumę kosztów z nimi związanych. Wskazał, że kwota ta wyniesie około [...] zł. Skarżąca uznała, że jest to kwota przewyższająca jej możliwości płatnicze. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, fakt ten nie został jednak przez skarżącą wykazany, z przyczyn poniższych. Mając na względzie, że sąd przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien wziąć pod uwagę ogólną sytuację materialną strony - uwzględniając zarówno wysokość obciążeń finansowych, jak i możliwości płatnicze strony, co słusznie wskazała skarżąca w zażaleniu - podkreślić należy indywidualny charakter każdej sprawy sądowoadministracyjnej. Prawo pomocy jest instytucją, mającą na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem stronie postępowania, znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym fakt posiadania przez stronę majątku w postaci dwóch nieruchomości, w tym domu mieszkalnego o dużej powierzchni, oraz samochodu o znacznej wartości nie można uznać, że sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie skarżącej pomocy ze strony państwa w stopniu wyższym, niż orzeczony przez Sąd I instancji. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje bowiem w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Nie wykazała równocześnie, że są one konieczne na pokrycie stałych wydatków, zatem nie ma przeszkód, by spożytkowała je na incydentalny wydatek, jakim jest wpis sądowy. Bez znaczenia dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest podniesiona przez skarżącą okoliczność, iż wszczęcie postępowania weryfikacyjnego było wadliwe i wynikło w następstwie działania eksportera. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw. aw