VIII SA/Wa 638/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz skarżącej K. N. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] określił Pani K. N. zobowiązanie w podatku od towarów i usług za niektóre miesiące lat 2015 i 2016. Od decyzji tej K. N. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona"), reprezentowana przesz pełnomocnika wniosła [...] marca 2020 r. odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. wskazując, że decyzja ta została jej doręczona [...] lutego 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IAS" lub "Organ") postanowieniem z [...] lipca 2020 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Uznał, że decyzja została doręczona Skarżącej [...] lutego 2020 r., gdyż odbiór przesyłki potwierdziła matka Strony Pani M. N., co zostało potwierdzone na duplikacie zwrotnego potwierdzenia odbioru. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej drogą elektroniczną [...] lipca 2020 r. Pismem z [...] lipca 2020 r. (wysłanym tego samego dnia pocztą), zatytułowanym "wniosek o przywrócenie terminu" pełnomocnik Skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: "Naczelnik US") z [...] lutego 2020 r. Powołał się na art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zmianami, dalej: "op" lub: "ordynacja podatkowa"). W piśmie tym wskazał, że Skarżąca była przekonana o doręczeniu jej decyzji Naczelnika US w dniu [...] lutego 2020 r., gdyż o fakcie doręczenia we wcześniejszym terminie dowiedziała się dopiero [...] lipca 2020 r. Podała, że doręczenie decyzji dokonane zostało do rąk jej byłej teściowej – M. N., która wskazała Skarżącej jako termin odebrania przesyłki: [...] lutego 2020 r. i taką datę odbioru przyjęła Skarżąca wnosząc odwołanie. Stwierdziła też, że M. N. nie przekazała jej koperty, w której była przesyłka. Skarżąca podniosła też, że M. N. nie pozostawała z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc nie jest domownikiem w rozumieniu art. 149 op. W jej ocenie w tej sytuacji nie powinno mieć miejsca stosowanie doręczenia zastępczego, lecz przesyłka powinna zostać pozostawiona na poczcie i awizowana. Postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przyjął, że decyzja Naczelnika US została prawidłowo doręczona [...] lutego 2020 r. Dyrektor IAS uznał, że spełnione zostały trzy przesłanki do przywrócenia terminu, nie został jednak spełniony ostatni z warunków, to jest strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W ocenie Organu, argumentacja Skarżącej, że została poinformowana przez byłą teściową o doręczeniu przesyłki [...] lutego 2020r. nie świadczy o braku zawinienia Strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Dyrektor IAS stwierdził, że za brakiem zawinienia nie może przemawiać przyczyna dotycząca dorosłego domownika uprawnionego do odbioru przesyłek. Organ odniósł się też do pojęcia "domownika" określonego w art. 149 op. W jego ocenie pojęcie to ma szeroki zakres, za domownika można uznać również osobę niespokrewnioną z adresatem, przebywającą za jego zgodą w jego mieszkaniu, zatrudnioną do pomocy w prowadzeniu domu. K. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora IAS z [...] lipca 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, to jest art. 223 § 2 ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu przepisów Karty Praw Podstawowych UE w zakresie, w jakim przepisy te ustanawiają zasadę zakazu nadmiernego formalizmu przepisów procesowych (zawężającej wykładni zasad procesowych) w sposób uniemożliwiający zbadanie istoty skarg wnoszonych przez skarżących. Uzasadniając skargę powoływała się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące nadmiernego formalizmu. Wskazywała też, że niewłaściwe było automatyczne przyjmowanie przez organ, że każda osoba mieszkająca pod tym samym adresem jest domownikiem i odebranie pisma przez taką osobę może skutkować uznaniem, że doręczono pismo do adresata. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zmianami, dalej: "ppsa"), lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Stosownie zaś do treści art. 134 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w takich granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest przede wszystkim to, czy doszło do skutecznego doręczenia Skarżącej decyzji Naczelnika US przed dniem [...] lutego 2020 r. poprzez doręczenie przesyłki M. N. jako domownikowi Skarżącej w trybie art. 149 op. Skarżąca w skardze powołała się na naruszenie art. 223 § 2 ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie lub zawiadomienia, o którym mowa w art. 103 § 1 op. Ze sformułowania zarzutu naruszenia tego przepisu ("poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu przepisów Karty Praw Podstawowych UE") oraz z uzasadnienia skargi wynika jednak, że Skarżąca w ogóle kwestionuje prawidłowość doręczenie jej decyzji ze skutkiem na [...] lutego 2020 r. Z uwagi na niezwiązanie Sądu zarzutami i wnioskami skargi (zgodnie z art. 134 § 1 ppsa), skarga została rozpoznana w jej granicach, to jest co do kwestii prawidłowości ustalenia przez organ, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji [...] lutego 2020 r. Skarżąca, pismo z [...] lipca 2020 r. zatytułowała jako "wniosek o przywrócenie terminu" i jako podstawę prawną wskazała art. 162 § 1 i § 2 op, jednak w jego treści wskazywała na naruszenia art. 149 op kwestionując skuteczność wobec niej doręczenia postanowienia do rąk jej byłej teściowej – M. N., która w jej ocenie nie była jej domownikiem. W orzecznictwie nie budzi żadnych wątpliwości, że o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania decyduje to, czy według stanu na moment jego podjęcia spełniły się przesłanki przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 op. Przepis ten stanowi, że "Organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania". Treść ta została sformułowana w sposób kategoryczny i bezwarunkowy. Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Koniecznym jest zatem ustalenie, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenie kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji i w rezultacie, czy doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminowi do wniesienia środka odwoławczego, jak już wspomniano, jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania (zażalenia), lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 590/12 i z 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FSK 1060/12 - wyroki sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej też CBOSA, pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest skuteczność doręczenia decyzji Skarżącej, a co za tym idzie ocena kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Można bowiem uchybić tylko taki termin, który prawidłowo rozpoczął swój bieg. Skarżąca twierdzi, że osoba kwitująca odbiór pisma jest jej byłą teściową, nie będącą jej domownikiem. Organ przyjął niemal automatycznie, że skoro osoba odbierająca przesyłkę przebywała pod adresem skarżącej, to była jej domownikiem. Skoncentrował się zatem jedynie na ustaleniu daty takiego doręczenia i obliczeniu terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia nie przedstawiono żadnych ustaleń w kwestii, czy doręczenie było skuteczne, w tym czy osoba odbierająca pismo była do tego umocowana. Brak taki świadczy o braku wnikliwości Organu w badaniu istotnych okoliczności sprawy, a taką istotną okolicznością w zakresie sprawdzenia terminowości wniesienia odwołania była skuteczność doręczenia decyzji Naczelnika. Zgormadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednak na ocenę skuteczności doręczenia, a nawet rodzi w tym zakresie poważne wątpliwości. Wątpliwości te wynikają z następujących okoliczności: 1) brak w aktach oryginału potwierdzenia odbioru, a tylko duplikat z pieczątką urzędu pocztowego w G., nie zawierający nawet daty przyjęcia przez odbiorcę, ani też żadnych adnotacji dotyczących odbioru ani zobowiązania do doręczenia przesyłki adresatowi; 2) wcześniej pisma do Skarżącej w postępowaniu podatkowym były doręczane na adres do korespondencji: Biuro Syndyka W. O. ul. K. [...] lok. [...][...] W.. Zgodnie z art. 149 op, w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Przyjąć należy, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jednocześnie, jak wskazuje orzecznictwo, ustawodawca nie zdefiniował pojęcia domownika, zatem należy każdorazowo badać związek danej osoby z adresatem oraz charakter jej pobytu w danym lokalu. Nie można wskazywać, że koniecznym warunkiem uznania za domownika jest posiadanie meldunku w mieszkaniu adresata lub nawet prowadzenie z adresatem wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z 28 sierpnia 2008 r., I FZ 331/08). Odwołanie się do językowej definicji pojęcia domownika oznacza, że to pojęcie ma bardzo szeroki zakres, co powoduje, że za domownika może być również uznana osoba przebywająca w mieszkaniu adresata za jego zgodą, niespokrewniona z nim i niespowinowacona, zatrudniona do pomocy w prowadzeniu domu. Jednak z drugiej strony nawet osoba spokrewniona czy spowinowacona może nie być uznana za domownika, jeśli jej obecność pod adresem doręczenia jest okazjonalna. Taka osoba uznana za domownika w świetle art. 149 ppsa powinna mieć osobisty związek z adresatem, a zarazem akceptowany przez niego status, wyrażający się w aprobacie dla długotrwałego i nieokazjonalnego przebywania w jego mieszkaniu, co uprawdopodobnia właściwe wywiązanie się z obowiązku przekazania odebranej przesyłki adresatowi. Choć obecność osoby o nazwisku takim samym jak Skarżąca – adresatka, w miejscu zamieszkania Skarżącej upewnia doręczyciela co do możliwości i prawidłowości doręczenia dokonanego za pośrednictwem takiej osoby, to jednak nie przesądza o skuteczności doręczenia zastępczego zgodnie z art. 149 op. Zasadniczą w sprawie kwestią jest więc wyjaśnienie przez organ statusu M. N. jako domownika w świetle powołanego wyżej art. 149 op. Ustalenia wymaga, czy i jakiego rodzaju relacja istniała między Skarżącą a M. N. w rozumieniu art. 148 i 149 op. Organ powinien też wyjaśnić, dlaczego dokonano doręczenia decyzji na adres zamieszkania Skarżącej, a wcześniej doręczano jej pisma na inny adres do korespondencji. Dopiero ponowne rozpatrzenie kwestii zachowania lub przekroczenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] lutego 2020 r., w przypadku ponownego uznania przez organ stwierdzenia uchybienia terminowi do złożenia odwołania, spowoduje konieczność rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu wniesionego przez Skarżącą pismem z [...] lipca 2020 r. z uwzględnieniem wpływu relacji Skarżącej z M. N. na przesłankę braku winy Skarżącej w uchybieniu terminu. Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdza naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 op w związku z art. 149 op oraz w związku z art. 228 § 1 pkt 2 op polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu okoliczności faktycznej, tj. czy decyzję doręczono osobie uprawnionej do jej odbioru, a co za tym idzie czy rozpoczął swój bieg termin do wniesienia odwołania, a więc czy ten termin został uchybiony. Powyższe naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnia to przesłankę uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. Zalecenia co do dalszego postępowania, wynikają z wyrażonej wyżej oceny prawnej Sądu. W szczególności, organ rozważy zwrócenie się do operatora pocztowego o wyjaśnienie okoliczności doręczenia, w tym na jakiej podstawie ustalono, że M. N. była domownikiem Skarżącej w dacie doręczenia. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200, art. 205 § 4 w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego (Dz.U.2018.1687). Koszty postępowania w tej sprawie stanowiły: wpis od skargi w wysokości [...] zł i koszty zastępstwa prawnego [...] zł i opłata od pełnomocnictwa 17 zł.