II SA/Po 75/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę UZASADNIENIE II SA/Po 75/21 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], - działając na podstawie przepisów art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 17 pkt 1, 127 §2 i art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz. 256, dalej k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania W. G. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymał w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia [...] września 2020r, znak: [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...], Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J., odmówił przyznania W. G. pomocy w formie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, z powodu występującej dysproporcji pomiędzy udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową oraz brakiem czynnika uzasadniającego przyznanie tej formy pomocy. SKO w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie bezspornie wynika, jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, iż W. G. posiada możliwości pozwalające na przezwyciężenie trudnej sytuacji, w której się znalazł. Posiada on bowiem pojazdy, które mógłby sprzedać, a uzyskane środki finansowe przeznaczyć na zabezpieczenie podstawowych potrzeb. W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej wskazaną decyzję, zaskarżając ją w całości. Wyrokiem z dnia [...] lipca 2019 r. sygn. II SA/PO [...] Sąd uchylił decyzję SKO w K.. Sąd wskazał, że ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości czy skarżący uzyskiwał jakiekolwiek świadczenia związane ze stosunkiem pracy. Z informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w J. wynika, że skarżący został wyłączony z rejestru osób bezrobotnych w dniu [...] lutego 2017 r., albowiem podjął zatrudnienie po prawomocnym przywróceniu do pracy w firmie [...] (k. 26 akt adm. organu I instancji). Z kolei z pisma [...] z dnia [...] września 2017 r. wynika, że w okresie od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] lipca 2017 r. skarżący nie otrzymywał wynagrodzenia ze stosunku pracy z uwagi na długotrwałą chorobę powstałą w wyniku wypadku w pracy i przedstawianie kolejnych zwolnień lekarskich (k. 33 akt adm. organu I instancji). Wobec tego obowiązkiem organu było ustalenie, czy skarżący otrzymywał we wskazanym okresie świadczenia za czas niezdolności do pracy, w szczególności zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne. Organ nie zweryfikował kwestii dochodu np. w Urzędzie Skarbowym, czy ZUS za 2017 r. Ponadto organ dysponował kserokopią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2017 r., którym zaliczono skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednocześnie stwierdzając, iż skarżący jest niezdolny do pracy, czego również nie zweryfikował. Sąd wskazał, że organy odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku okresowego powołały się na okoliczność posiadania przez skarżącego 11 pojazdów zarejestrowanych w Starostwie Powiatowym w J., wskazując, że środki uzyskane z ich sprzedaży mogłyby zostać przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącego. Przy czym organy nie uzyskały informacji kiedy dane pojazdy zostały zarejestrowane, ani jaki jest rok ich produkcji, co ma niewątpliwie przełożenie na ich wartość, istotną w kontekście możliwości pozyskania środków finansowych z ich sprzedaży. Skoro organy odmówiły skarżącemu przyznania pomocy finansowej właśnie z uwagi na możliwość pozyskania środków finansowych ze sprzedaży posiadanych pojazdów, ich obowiązkiem było sprawdzenie przybliżonych kwot, jakie skarżący mógłby faktycznie uzyskać za ich sprzedaż i czy uzyskane środki pozwalałyby na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Sąd zwrócił również uwagę, że ostatnia informacja ze Starostwa odnośnie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów pochodzi z dnia [...] października 2017 r. Organ odwoławczy orzekał natomiast w dniu [...] czerwca 2018 r. i winien zweryfikować, czy wskazane dane nie uległy zmianie, zwłaszcza w kontekście zarzutów odwołania, w którym skarżący podkreślał, że wystąpił do Starostwa Powiatowego w J. z prośbą o uaktualnienie danych zasobu. Sąd wskazał, że w toku postępowania administracyjnego organ I instancji uzyskał informację, że w dniu [...] lutego 2017 r. odbyła się licytacja należącego do W. G. lokalu mieszkalnego, podczas której zgłoszono ofertę nabycia mieszkania. Z uwagi na fakt, że skarżący złożył do sądu środek zaskarżenia, na dzień udzielenia informacji nie nastąpiło przeniesienie własności lokalu (k. 23 i 24 akt adm. organu I instancji). Zdaniem Sądu realna możliwość utraty lokalu, w którym skarżący mieszka, winna być brana pod uwagę w kontekście ustalania prawa do zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. SKO orzekło o uchyleniu decyzji z [...] września 2017 r. i przekazało Burmistrzowi J. sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Burmistrz J. ponownie odmówił skarżącemu przyznania pomocy na zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia "z powodu dysproporcji braku możliwości ustalenia jego sytuacji dochodowej, oraz brakiem czynnika uzasadniającego przyznanie pomocy. Brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i przyjęcie roszczeniowej postawy" . Uzasadniając stanowisko organ wskazał, że dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego - na zabezpieczenie egzystencji. W dniu [...] sierpnia 2017 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy. Organ ustalił, że skarżący był osobą bezrobotną od [...] marca 2016 r. do [...] lipca 2017 r. Następnie został wyłączony z rejestru osób bezrobotnych z uwagi na podjęcie zatrudnienia w [...]. Organ ustalił na podstawie informacji uzyskanych od [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J., że licytacja mieszkania skarżącego, znajdującego się przy ul. [...]/6 w M. była skuteczna. Z oświadczenia złożonego w dniu [...] sierpnia 2017 r. wynikało, że skarżący chorował i oczekiwał na badania diagnostyczne oraz przewidywaną operację kręgosłupa, jednakże nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego poświadczającego chorobę. Organ ustalił, że skarżący nie uzyskał dochodu za prace w [...]. Kierując się wytycznymi wyroku WSA przy ponownym rozpatrzeniu wniosku organ uzupełnił dokumentację o: - wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...].07.2020 r. Nr pisma [...] - odpowiedź od Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...].08.2020 r. znak: [...] - wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych ze Starostwa Powiatowego - Wydział Komunikacji - pismo od Starostwa Powiatowego w J.. Na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że skarżący już nie przebywa w M. przy ul. [...] i nie ma dostępu do mieszkania ponieważ zostało zlicytowane w drodze licytacji komorniczej i sprzedane. Zgodnie też z wyrokiem WSA organ miał ustalić wartość posiadanych samochodów skarżącego w związku z czym zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J.. W dniu [...] sierpnia 2020 roku Urząd Skarbowy poinformował organ, iż nie jest właściwy do szacowania wartości rynkowej pojazdów. Organ wskazał, że sam nie ma możliwości oszacowania posiadanych pojazdów, gdyż nie posiada rzeczoznawcy i nie leży to w kompetencjach organu ani pracownika socjalnego. Zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia jest według organu brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, i uniemożliwienia ustalenia sytuacji i odmowa wypełnienia dokumentacji która jest niezbędna do wydania decyzji zgodnie z art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 poz. 1358 ze zm., dalej u.p.s.). W. G. odwołał się od opisanej decyzji nie zgadzając się z ustaleniem, że wykazuje roszczeniową postawę i odmawia współdziałania z pracownikiem socjalnym. Opisaną we wstępie decyzją SKO w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. SKO wskazało, że zgodnie z przepisem art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie czy też możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wobec tego wskazano, że w sprawie zasadniczą kwestią było ustalenie dochodu osoby wnioskującej o przyznanie przedmiotowego zasiłku. SKO stwierdziło, że organ I instancji uczynił wszystko co w jego kompetencji, by w pełni ustalić sytuację materialno- bytową W. G., jednakże z uwagi na postawę samego zainteresowanego było to niemożliwe. Postawę tę uznano za bierną i wyłącznie roszczeniową. Kolegium wskazało, że strona od długiego czasu nie czyni żadnych kroków, by poprawić swoją sytuację materialno-bytową, a instytucję pomocy społecznej traktuje jako stałe i regularne źródło dochodów. Nie współpracuje przy tym z pracownikami socjalnymi. Ponadto wprowadza organy administracji publicznej w błąd (zdaniem tut. Kolegium czyni to celowo, by w ten sposób umniejszyć swój majątek) poprzez twierdzenie, iż nie posiada żadnych pojazdów. Tymczasem jak wynika z informacji Starostwa Powiatowego w J. skarżący jest właścicielem pojazdów. W aktach sprawy znajduje się także notatka urzędowa z [...] stycznia 2021 r. z której wynika, że do sprawy załączono aktualny wykaz pojazdów skarżącego oraz, że niektóre pojazdy mają aktualnie opłacone polisy OC. W skardze do WSA W. G. podał, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i wnosi o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko. Pełnomocnik z urzędu skarżącego w piśmie procesowym z [...] lipca 2021 r. podtrzymał skargę, nadto zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7, 77 i 84 k.p.a polegające na niepełnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, niezweryfikowania czy skarżący jest posiadaczem zarejestrowanych pojazdów oraz brak wykonania zaleceń wyroku WSA sygn. II SA/Po [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia wymagało, czy Burmistrz J. zasadnie odmówił przyznania W. G. pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z powyższego wynika, że w celu rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca spełnia kryteria uprawniające go do przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego, obowiązkiem organu jest ustalenie sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Kierując się wytycznymi wyroku WSA z dnia [...] lipca 2019 r. sygn. II SA/PO [...] przy ponownym rozpatrzeniu wniosku organ uzupełnił dokumentację o: - wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...].07.2020 r. Nr pisma [...] - odpowiedź od Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...].08.2020 r. znak: [...] - wniosek o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych ze Starostwa Powiatowego - Wydział Komunikacji - pismo od Starostwa Powiatowego w J.. Na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że skarżący już nie przebywa w M. przy ul. [...] i nie ma dostępu do mieszkania ponieważ zostało zlicytowane w drodze licytacji komorniczej i sprzedane. W dniu [...] sierpnia 2020 roku skarżący stawił się do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. i w oświadczył, że aktualnie przebywa pod adresem ul. [...] w J. (jest to adres siedziby MGOPS w J.) oraz dopisał, że zamieszkuje "pod posesją ul. [...] w M. w samochodzie lub pod drzewem. Organ wskazał, że podczas rozmowy świadomie wprowadzał w błąd pracowników ośrodka i nie można było ustalić jego faktycznej sytuacji dochodowej, zdrowotnej, mieszkaniowej i rodzinnej. Organ w celu ustalenia sytuacji dochodowo-materialnej skierował wnioski do Starostwa Powiatowego w J. oraz do Urzędu Skarbowego w J.. Starostwo Powiatowe w J. potwierdziło informację dotyczącą posiadania przez skarżącego 11 pojazdów rejestrowanych w urzędzie. W okresie od [...] stycznia 2020 roku do [...] lipca 2020 r. skarżący nie dokonał żadnego zgłoszenia sprzedaży pojazdów. Zgodnie też z wyrokiem WSA organ miał ustalić wartość posiadanych samochodów skarżącego w związku z czym zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J.. W dniu [...] sierpnia 2020 roku Urząd Skarbowy poinformował organ, iż nie jest właściwy do szacowania wartości rynkowej pojazdów. Organ wskazał, że sam nie ma możliwości oszacowania posiadanych pojazdów, gdyż nie posiada rzeczoznawcy i nie leży to w kompetencjach organu ani pracownika socjalnego. Organ zwrócił uwagę, że w trakcie spotkania w dniu [...] sierpnia 2020 r. w siedzibie ośrodka skarżący zachowywał się w sposób arogancki i prześmiewczy w stosunku do MGOPS i jego pracowników. Skarżący odmówił złożenia oświadczenia i podpisania protokołu, jak i nie był zainteresowany możliwością skierowania do Schroniska dla Osób Bezdomnych. Przebieg spotkania utrwalono w notatce urzędowej (k.70 akt administracyjnych). W ocenie Sądu, stanowisko organu co do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku jest uzasadnione. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie natomiast z art. 3 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się ona znalazła w celu umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1614/15). Jak wskazano wyżej, pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wnioskodawca winien w pierwszej kolejności dołożyć odpowiednich starań w samodzielnym utrzymaniu. Zachowanie skarżącego natomiast nie tylko wyczerpuje znamiona braku współdziałania, ale również stanowi samodzielną przesłankę do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ I instancji wykonał zalecenia wyroku WSA z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. II SA/PO [...]. Uzyskanie szerszych informacji na temat sytuacji skarżącego uniemożliwiła jego postawa, określona jako arogancka. Z powyższych względów, Sąd nie dopatrzył się w sprawie uchybień uzasadniających konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Organ przeprowadził w sprawie wyczerpujące postępowanie dowodowe, na podstawie którego zasadnie stwierdził, że wniosek skarżącego o przyznanie wnioskowanego zasiłku nie może zostać uwzględniony. Wobec powyższego, skarga podlega oddaleniu, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm).