II SA/Rz 1075/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Ewa Partyka Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmawiająca przyznania GS (dalej: "skarżącemu") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 20 maja 2019 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną córką – LS. Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ podał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...], LS nie zaliczono do osób niepełnosprawnych. Wojewódzki Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] orzeczeniem z dnia [...] października 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. orzeczenie z 5 września 2018 r. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2019 r. [...] Sąd Rejonowy w [...] zmienił orzeczenie z dnia [...] października 2018 r. poprzez ustalenie, że LS jest osobą niepełnosprawną. Skarżący, mimo wydania ww. wyroku przez Sąd Rejonowy w [...] nadal nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tego rodzaju wskazań nie zawiera powołany wyrok. W odwołaniu skarżący podniósł, że organ I instancji błędnie odczytał treść wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. [...], bowiem Sąd wprost wskazał, że zmienia orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] i ustalił, że córka skarżącego jest osobą niepełnosprawną według kodu niepełnosprawności 07-S w okresie od 1 września 2018 r. do 30 września 2019 r., wymaga w tym okresie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, a niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa. Zdaniem skarżącego, zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego potwierdza opinia sądowo – lekarska. Z tych przyczyn organ winien uwzględnić wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Podzielając stanowisko organu I instancji, Kolegium podało, że córka skarżącego jest zaliczona do osób niepełnosprawnych, a zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przyznane, gdy spełnione będą łącznie dalsze warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takim orzeczeniem nie legitymuje się córka skarżącego. Również z opinii sądowo – lekarskiej wynika, że nie zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec kategorycznego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnie organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, GS wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że córka LS nie legitymuje się orzeczeniem zawierającym wskazanie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez uznanie, że okoliczność braku spełniania wymogu określonego w pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności, dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie została udowodniona i wydanie decyzji nastąpiło w oparciu o dokładnie wyjaśniony stan faktyczny oraz z uwzględnieniem interesu społecznego, a nadto po wyczerpującym zebraniu i zinterpretowaniu całego materiału dowodowego sprawy, przy czym istnieją dowody potwierdzające, iż niektóre okoliczności sprawy, a mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - w ogóle nie zostały wzięte pod uwagę przez organ II instancji; 3. art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy organ II instancji winien był podjąć wszelkie kroki zmierzające do usunięcia wątpliwości zmierzających do wyjaśnienia czy LS wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, w tym z uwagi na braki interpretacyjne (językowe) orzeczenia, powołanie biegłego który wypowiedziałby się w tej kwestii przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez organ II instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyżej opisanych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie sporną okolicznością jest kwestia ustalenia spełnienia przesłanek do przyznania skarżącemu z tytułu niepełnosprawności jego córki świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się prawomocny wyrok Sądu Rejonowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. sygn. akt [...], którym Sąd zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w Województwie [...] w [...] z dnia [...] października 2018 r. numer sprawy: [...] i ustalił, że małoletnia LS jest osobą niepełnosprawną według kodu niepełnosprawności 07-S w okresie od 1 września 2018 r. do dnia 30 września 2019 r. i wymaga w tym okresie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji edukacji, zaś niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa. Z art. 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych wynika, że osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Z wyżej powołanego wyroku Sądu Rejonowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika, że LS jest osobą niepełnosprawną na okres 13 miesięcy, a także Sąd orzekł o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd Rejonowy zastosował formułę według treści wynikającej z art. 17 ust. 1u.ś.r. Zakres czasowy i przedmiotowy tej opieki wynika z treści sentencji prawomocnego wyroku Sądu Rejonowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...]. Nie jest trafny pogląd, że ww. wyrok nie miał wpływu, tak jak to przyjęły organy obydwu instancji na stan faktyczny i prawny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Za istotny Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał pogląd zawarty w tezie nr 2 wyroku Sądu Najwyższego (wyrok SN z 16.05.2017 r., sygn. akt I UK 198/16 dostępny na str. cbosa), że stan niepełnosprawności dziecka do lat 16, które wymaga konieczności zapewnienia mu całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku (art. 4a ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych) nie zawsze oznacza stan całkowitej ani zupełnej niemożności zaspokajania wszelkich potrzeb egzystencjalnych we własnym (samodzielnym) zakresie przez niepełnosprawne dziecko, ale zależy od ustalenia konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 6b ust. 3 pkt 7) lub konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 6b ust. 3 pkt 8 tej ustawy). Wyrok sądu powszechnego, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Żaden organ wskazany w art. 365 § 1 k.p.c. nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r. (V CKN 1110/00, LEX 74492) skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w procesie późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę jest obowiązany uwzględnić konkluzję, do jakiej doszedł Sąd Powszechny. Wobec powyższego LS należy uznać za dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym orzeczenie to spełnia dyspozycję powołanego powyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z d 18.12.2008 sygn. akt IV SA/Po 342/08 dostępny na str. cbosa). Powyższe ustalenia doprowadziły Sąd do konkluzji, że organy obydwu instancji naruszyły art. 6 K.p.a. Ponadto w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 K.p.a.). Organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.), co powinno także znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, gdyż prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem poprawnego zastosowania normy prawa materialnego. Kierując się zaś normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla wykazania tych faktów są potrzebne. Ocena zgromadzonych dowodów musi odpowiadać zasadzie swobodnej oceny regulowanej w art. 80 K.p.a., czyli oceny, która winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł oceny, czyli organ winien opierać się na zebranym materiale, ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału z uwzględnieniem tego, iż organ musi dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, powinno być zgodne z zasadami logiki. Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie nie dokonano prawidłowych ustaleń faktycznych, w związku z czym sprawa nie została należycie rozpatrzona i oceniona, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 K.p.a., mająca istotny wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy obowiązkiem organów będzie ponowne wyjaśnienie niezbędnych okoliczności mających na celu ustalenie dochodu rodziny skarżącego w sposób zgodny z przywołanymi przepisami, z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu, a następnie na tej podstawie wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego, których domagał się skarżący, gdyż stosowanie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. podmioty skarżące są ustawowo zwolnione od kosztów sądowych. Ponadto skarżący nie uczestniczył w rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r., związku z czym nie poniósł kosztów przejazdu do Sądu.