I SA/Kr 387/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój samochodu uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Dyrektor Zarządu Dróg Miasta K. decyzją z dnia 27.11.2020 r. (znak [...]) wydaną na podstawie art. 64, art. 66, art. 67 ustawy o finansach publicznych oraz uchwały nr CXV/3018/18 Rady Miasta Krakowa z 7.11.2018 r. w sprawie upoważnienia Dyrektora Zarządu Dróg Miasta K. do udzielania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, odmówił D. Ś. udzielenia ulgi poprzez umorzenie należności z tytułu opłaty dodatkowej (150 zł) za nieopłacony postój samochodu w Strefie Płatnego Parkowania w K.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił dokumenty obrazujące sytuację materialną i zdrowotną D. Ś.. Powołał też art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, który stanowi, że organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym lub umarzać w części, odraczać terminu spłaty całości lub części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Organ I instancji przedstawił rozumienie pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego", którym posługuje się powołany przepis. Zarazem uznał, że podnoszone w postępowaniu argumenty wnioskodawczyni dotyczące braku opłaty za parking (wizyta medyczna – zabieg akupunktury) oraz przedstawiona sytuacja materialna (emerytura w wysokości 2745 zł netto miesięcznie) – nie stanowią wystarczającej przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W ocenie Dyrektora Zarządu Dróg Miasta K., wnioskodawczyni nie wykazała, by w jej przypadku zaistniały szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby udzielenie wnioskowanego umorzenia należności. Organ wskazał, że nietrafnie wnioskodawczyni powoływała się na brak możliwości uiszczenia opłaty za parking z uwagi na przedłużający się zabieg akupunktury – gdyż przedmiotową opłatę można uiścić za pomocą telefonu komórkowego, bez potrzeby fizycznej obecności przy parkomacie. Zwrócił uwagę, że zapłata powstałej należności nie doprowadzi do sytuacji braku środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawczyni, gdyż poza emeryturą uzyskiwała ona w roku wcześniejszym dochód z działalności gospodarczej i ze stosunku pracy. Dyrektor Zarządu Dróg Miasta K. zwrócił przy tym m.in. uwagę, że D. Ś. jest właścicielem kilku działek rolnych oraz samochodu Citroen C1. Stwierdzone okoliczności wykluczają – w ocenie organu I instancji - udzielenie żądanej ulgi. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniosła D. Ś.. Wskazała, że jej sytuacja materialna różni się od tej, którą ustalił organ I instancji bazując na dokumentach (PIT) pochodzących z 2019 r. Podała, że aktualnie jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości 2745, 35 zł netto miesięcznie, przy czym świadczenie to obciążone jest zajęciem komorniczym w wysokości 826,18 zł. Przedstawiając ponoszone koszty życia odwołująca się zwróciła uwagę, że bilans jej budżetu domowego jest ujemny. Na dowód powyższego przestawiła dokumenty, w tym komornicze zajęcie świadczeń emerytalnych. W odwołaniu akcentowała też brak zachowania przez organ I instancji ustawowego terminu załatwienia sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8.02.2021 r. (znak [...]), wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podało m.in., że organ I instancji prawidłowo ustalił okoliczności faktyczne sprawy przyjmując, że materiał dowodowy oraz wyjaśnienia odwołującej się nie uzasadniały umorzenia powstałej należności. Organ odwoławczy podkreślił, że dochód D. Ś. w 2019 r. wynosił 52 626,6 zł (dane z PIT – 37 za 2019 r.). Nadto wskazał, że odwołująca się jest właścicielem działek rolnych i samochodu osobowego. Powyższe okoliczności oraz wysokość wskazanych przez odwołującą się wydatków (czynsz, gaz, prąd, internet i telefon) – nie dają podstaw do umorzenia należności. SKO w K. podkreśliło, że ciężar dowodu w tej sprawie obciąża zobowiązanego, który ma obowiązek podać istotne okoliczności i dowody. Kolegium Odwoławcze akcentowało zarazem, że "dokonało oceny decyzji w dacie jej wydania i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być podstawą do ponownego wystąpienia z nowym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej." Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO w K. z dnia 8.02.2021 r. wniosła D. Ś.. Zarzuciła m.in. brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, istotnych dla prawidłowego jej rozpoznania oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego. W tym zakresie skarżąca akcentowała, że organ odwoławczy nie uwzględnił złożonego przez nią oświadczenia, iż jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura pomniejszona o wartość zajęcia komorniczego, a przez to nie został uwzględniony aktualny stan budżetu domowego skarżącej. Skarga zarzucała też przewlekłość prowadzonego przez organ postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO w K. domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej w sprawie decyzji SKO w K. z dnia 8.02.2021 r. wykazała, że decyzja ta narusza przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Decyzja ta zatem podlegała uchyleniu w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325; dalej p.p.s.a.). Na wstępie należy zauważyć, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a., art. 78 Konstytucji R.P.). Zasada to oznacza, że strona postępowania ma prawo do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed organem administracji publicznej. Każda zatem sprawa administracyjna, która załatwiona została decyzją pierwszoinstancyjną, w wyniku wniesienia odwołania uruchamiającego tok instancji podlega ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ odwoławczy. Wskazane wyżej, dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ II instancji oznacza zarazem obowiązek tegoż organu przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, którego zakres wyznacza mający w sprawie zastosowanie przepis prawa materialnego. Następnie, niezbędna jest kompleksowa ocena zebranych w sprawie dowodów, usunięcie ewentualnych naruszeń prawa popełnionych przez organ I instancji, a także rzetelne ustosunkowania się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, z poszanowaniem wymogów uzasadniania decyzji administracyjnej określonych w art. 107 par. 3 K.p.a. Tak określone kompetencje organu odwoławczego wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nakazują przyjąć, że rolą tego organu nie jest jedynie weryfikacja (kontrola) zaskarżonej decyzji, lecz ponowne, merytoryczne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Należy przy tym zauważyć i podkreślić, że zakres postępowania dowodowego w danej sprawie administracyjnej nie kończy się w momencie wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Do momentu bowiem wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie, strona jest uprawniona do powoływania i wskazywania wszelkich dowodów mających wpływ na rozstrzygnięcie jej sprawy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie było trafne stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w zaskarżone decyzji, a wskazujące na możliwy zakres dokonanych przez ten organ ocen w niniejszej sprawie. SKO w K. podało w tym względzie, że dokonało oceny objętej odwołaniem decyzji Dyrektora Zarządu Dróg Miasta K. i orzekało w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Stanowisko to jednak nie uwzględnia zaprezentowanych reguł (zasad), w oparciu o które toczyć się winno postępowanie odwoławcze, w tym akcentowanej wyżej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zasada ta, jak wcześniej już wskazano, zobowiązuje organ odwoławczy do ponownego, pełnego merytorycznego rozpoznania całokształtu sprawy administracyjnej. W realiach ocenianego przypadku należy zwrócić uwagę, że skarżąca w złożonym odwołaniu kwestionowała m.in. zasadność ustaleń organu I instancji, które dotyczyły jej sytuacji majątkowej, ustalonej w oparciu o dochody uzyskiwane w 2019 r. W tym zakresie skarżąca podniosła, że jej jedynym, aktualnym źródłem utrzymania jest emerytura, która dodatkowo obciążona jest zajęciem komorniczym. W ocenie sądu, powyższe okoliczności, jako zgłoszone przez stronę w ramach toczącego się postępowania administracyjnego (na jego etapie odwoławczym) winny zostać wzięte pod uwagę i ocenione przez organ II instancji, stosownie do obowiązujących w postępowaniu reguł (art. 75 par. 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.). Podniesione przez odwołującą się okoliczności w zakresie źródła i wysokości dochodów były zarazem istotne dla ustalenia i oceny jej sytuacji majątkowej, a więc miały kluczowe znaczenie z punktu widzenia dopuszczalności zastosowania materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia przewidującej możliwość udzielenia ulgi w spłacie powstałej należności pieniężnej (art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych). Zaniechanie przez SKO w K. dokonania oceny twierdzeń, wniosków i dowodów przedłożonych przez stronę na etapie postępowania odwoławczego i ograniczenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia do tej, która ustalona została przez organ I instancji, przy jednoczesnym przyjęciu, że strona może wystąpić z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości – nie było poprawne ani dopuszczalne. Skoro bowiem w toku prowadzonego postępowania odwoławczego D. Ś. powołała konkretne fakty i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, to - zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - winny one zostać wzięte pod uwagę i ocenione, gdyż rzutują na możliwość udzielenia skarżącej ulgi obejmującej umorzenie powstałej należności pieniężnej. Podkreślić przy tym należy, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje prekluzja w powoływaniu przez stronę dowodów, co nakazuje dopuszczać ich zgłaszanie na każdym etapie postępowania. Nie ulega przy tym wątpliwości, że brak uwzględnienia powyższego aspektu sprawy (możliwości prowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy i oceny uzupełnionych przez stronę dowodów) mógł mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, gdyż niewątpliwie ocena powyższych dowodów mogła doprowadzić do odmiennych niż przyjęto - ocen w zakresie aktualnej sytuacji materialnej skarżącej, co z kolei mogło mieć znaczenie przy udzielaniu wnioskowanej ulgi. W związku z powyższym zaskarżona decyzja SKO w K. podlegała uchyleniu, stosownie do powołanego wyżej art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. W ponowienie prowadzonym postępowaniu zadaniem organu odwoławczego będzie ocena sytuacji materialnej skarżącej bazująca na ustaleniach wynikających z akt sprawy, w tym z dowodów i twierdzeń zgłoszonych w odwołaniu. Organ II instancji winien więc wziąć pod uwagę okoliczność, że źródłem dochodu skarżącej jest obecnie wyłącznie świadczenie emerytalne w podanej przez stronę wysokości, które dodatkowo jest obciążone stwierdzonym zajęciem komorniczym. W ramach swoich kompetencji SKO w K. ustali także, czy to zajęcie komornicze jest w dacie orzekania w dalszym ciągu aktualne, i oceni, czy powyższa okoliczność rzutuje na zmianę zapatrywań w kwestii umorzenia nałożonej na skarżącą opłaty dodatkowej za parkowanie w wysokości 150 zł. Zarzuty skargi odnoszące się natomiast do zagadnienia przewlekłości prowadzonego postępowania, z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy, pozostają bez jakiegokolwiek znaczenia i wpływu na jej rozstrzygnięcie. Ewentualną bowiem pasywność organu administracji skarżąca mogła zwalczać we właściwym trybie.