II SAB/Bd 129/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. M., M. M. na bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego 1. stwierdza, że Wojewoda [...] dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, 2. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w pkt 1 wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej A. M. z dnia [...] września 2020r. 4. odrzuca skargę w stosunku do M. M., 5. zasądza od Wojewody Kujawsko-Pomorskiego na rzecz skarżącej A. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] 2021 r. A. M. i M. M. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na bezczynność Wojewody [...] m.in w zakresie rozpatrzenia wniosku o świadczenie rodzicielskie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżących w dniu [...] 2020 r. skarżący złożyli wniosek o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem się T. M.. Skarżący wskazali następnie, że w dniu [...] 2021 r. otrzymali od organu informację o tym, ze rozpatrzenie spraw dotyczących złożonych przez nich wniosków w tym m.in. o świadczenie rodzicielskie może ulec wydłużeniu. Dodali, że jeszcze dwukrotnie wysyłali do organu wiadomości e-mail ([...] 2021 r. i [...] maja 2021 r.), nie otrzymując na nie żadnych odpowiedzi. Skarżący podnieśli, że ze względu na opieszałe działanie i bezczynność organów ich dzieci od ponad roku nie otrzymują należnych świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił jednocześnie, że w dniu [...].2020 r. do Wydziału Koordynacji Świadczeń [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] Delegatura w [...] wpłynął wniosek A. M. o ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego dla syna T. M.. W dniu [...] 2021 r. wystosowano do skarżącej pismo z prośba o wyjaśnienie treści jej oświadczenia z dnia [...].2020 r. O ile bowiem bezsporny pozostawał fakt, że M. M. od [...].2007 r. jest osobą aktywną na terenie [...], o tyle wątpliwości organu wzbudziła kwestia dotycząca sytuacji zawodowej A. M.. Wedle jej oświadczenia z dnia [...].2020 r. w okresie od [...].2020 r. do [...].2021 r. wnioskodawczyni miała być osobą przebywająca na urlopie macierzyńskim. Tak opisany status zawodowy, z uwagi na reguły zawarte w art. 17 c ustawy o świadczenia rodzinnych wykluczałby ją z kręgu osób mogących nabyć uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżąca wyjaśniła, że w istocie nie korzystała z urlopu macierzyńskiego, zaś przyczyną złożonego przez nią wcześniej oświadczenia była nieznajomość prawa. Wyjaśnienie to ostatecznie umożliwiło przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Wojewoda stwierdził, że niezaprzeczalnie postępowanie w przedmiotowej sprawie było długotrwałe, jednakże nie można organowi zasadnie zarzucić bezczynności kwalifikowanej rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał Wojewoda średni okres rozpatrywania wniosków w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od września 2020 r. do września 2021 r. to 549 dni. Od stycznia 2018 r. znacznie wzrosła ilość wydawanych decyzji (w 2018 r. było to 7445 decyzji, w 2019 r. – 10.077, w 2020 r. -12.195, a w 2021 r. z danych do 27.09.2021 r. było już 15.967 decyzji). Brak rozpoznania wniosku skarżących w czasie krótszym był spowodowany koniecznością rozpoznania spraw o datach wpływu zdecydowanie wcześniejszych niż wniosek skarżących, w tym spraw należących do kategorii pilnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocenę merytorycznej zasadności skargi powinno zawsze poprzedzać badanie jej wymogów formalnych, w tym warunku dopuszczalności takiej skargi, a zatem ustalenie czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.)- dalej jako p.p.s.a. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Legitymację do złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego oparto na kryterium interesu prawnego. To zaś oznacza, że ze skargą może wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Zaskarżony do sądu akt lub czynność, ale także bezczynność lub przewlekłość postępowania, może dotyczyć tylko własnej sprawy administracyjnej skarżącego, rozumianej jako przewidziana w przepisach prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnego, którymi są organ administracji publicznej i indywidualny podmiot niepodporządkowany organizacyjnie temu organowi. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, podmiotem, który złożył wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego była A. M. i to w zakresie rozpoznania jej wniosku skarżący zarzucają organowi bezczynność. Skoro M. M. nie był podmiotem występującym z wnioskiem inicjującym przedmiotowe postępowanie, to nie może on skutecznie kwestionować bezczynności organu w zakresie nierozpoznania wniosku pochodzącego od innego podmiotu. Tym samym skargę M. M. należało uznać za niedopuszczalną, co obligowało Sąd do jej odrzucenia. Nie budzi wątpliwości Sądu natomiast dopuszczalność skargi A. M.. Przepis art. 149 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania oraz stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji W tym zakresie zwrócić należy uwagę, że sąd administracyjny oceniając, czy w sprawie zachodzi bezczynność, bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania orzeczenia. Wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza bowiem możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność, nawet wówczas, gdy decyzja podjęta została z naruszeniem terminu przewidzianego do jej wydania Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Wojewoda decyzję o przyznaniu skarżącej świadczenia rodzicielskiego dla T. M. wydał w dniu [...] 2021 r. a więc już po wpłynięciu do Sądu skargi w przedmiotowej sprawie. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ pozostawał w sprawie w bezczynności. Dodać przy tym należy, że z uwagi na fakt załatwienia przez organ sprawy, Sąd nie mógł zobowiązać Wojewody do rozpoznania wniosku skarżącej, a zatem postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego. Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14; z 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13; z 11 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Po 19/15 – CBOSA). W niniejszej sprawie taka sytuacja – zdaniem Sądu – nie wystąpiła. Po stronie Wojewody nie doszło bowiem do rażącego zlekceważenia zasad postępowania administracyjnego. Należało wziąć pod uwagę bowiem, że przyczyną zwłoki były obiektywne braki kadrowe i zwielokrotniony wpływ spraw. Na późniejsze załatwienie sprawy miało również wpływ nieprawidłowe wypełnienie wniosku przez skarżącą i wskazanie w nim, że przebywa na urlopie macierzyński. Mając na uwadze powyższe Sąd podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (pkt 1 sentencji wyroku), jednakże bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono z kolei na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt 2 sentencji wyroku). Postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku strony skarżącej umorzono, zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd odrzucił skargę M. M. w oparciu o przepis art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (pkt 4 sentencji). O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu administracji na rzecz działającej osobiście skarżącej zwrot kosztów postępowania w kwocie stanowiącej równowartość uiszczonego w sprawie wpisu od skargi w wysokości 100 zł (pkt 5. sentencji wyroku).