II FZ 877/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf- Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 8 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 616/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 11 kwietnia 2011 r. nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 616/11, mocą którego oddalono wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy. W motywach orzeczenia Sąd podał, że wnioskiem z dnia 20 lipca 2011 r. M. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką, osiąga dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.032,34 zł netto miesięcznie, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 89 m2, posiada 1.408 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości po 50 zł każdy (zaznaczono, że spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej z uwagi na zaległości podatkowe); miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania wynoszą około 500 zł, nadto wnioskodawca spłaca kredyty bankowe o łącznej wartości 250.000 zł. Postanowieniem z dnia 27 września 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że skarżący w sposób selektywny wykonał wystosowane do niego wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, przez co uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Zdaniem skarżącego nie jest prawdą, że nie wykazał spełnienia przesłanek do zwolnienia go od wpisu sądowego, gdyż złożone przez niego dokumenty były wystarczające do dokonania pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Skarżący podniósł też, że przedłożone przez niego dokumenty były jedynymi, którymi dysponował, a zbyt krótki termin zakreślony w wezwaniu nie pozwolił na zebranie i przedstawienie pozostałych. Wskazał też, że nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę podnoszone przez niego okoliczności dotyczące jego zadłużenia względem banków z tytułu zaciągniętych kredytów. Do sprzeciwu nie dołączono jakichkolwiek dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a. - oraz przywołał generalną zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego z art. 199 P.p.s.a. Dodał, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., zarządzeniem z dnia 16 sierpnia 2011 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów źródłowych: (1) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych – stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, (2) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto i netto za okres ostatnich trzech miesięcy, (3) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, (4) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania – złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (5) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, (6) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i aktualnej wysokości spłacanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych, (9) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył jedynie kopię zaświadczenia z 23 maja 2011 r. od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia z trzech ostatnich miesięcy oraz dokumenty obrazujące wysokość wydatków związanych z eksploatacją mieszkania (kopie faktur VAT za energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne oraz noty obciążeniowej z tytułu kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości). Sąd podał, że dotychczas składane przez skarżącego w innych sprawach toczących się przed tamtejszym Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał Sądowi weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko Sądu w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy. Skarżący po raz kolejny uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić sytuację finansową jego i jego małżonki w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżący nie przedłożył m.in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne (nie złożył też oświadczenia o ich nieposiadaniu), czym uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość zadłużenia wobec banków, jak również kwot miesięcznych rat kredytowych, mimo że z okoliczności spłacania znacznych zobowiązań kredytowych wywodził istnienie przesłanki uprawniającej go do skorzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się również od przedłożenia odpisów złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za zeszły rok albo zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o ich niezłożeniu, zaświadczenia potwierdzającego, że jego małżonka ma status osoby bezrobotnej, jak również oświadczeń w przedmiocie pobierania przez małżonków świadczeń rodzinnych, korzystania z opieki społecznej czy posiadanych samochodów. Brakujących dokumentów skarżący nie dołączył również do sprzeciwu. Dlatego też Sąd stwierdził, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu od powyższego orzeczenia Strona wniosła o jego uchylenie. Skarżący podkreślił, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie pozwala na dokonywanie oceny zasadności wniosku w oparciu o inne kryteria, niż te, które w nim wskazano. Stwierdził, że przy ocenie jego sytuacji majątkowej należy uwzględnić, że ma on różnego rodzaju zobowiązania, których niewykonanie pociąga za sobą negatywne skutki. Zdaniem Skarżącego z żadnego przepisu prawa nie wynika pierwszeństwo obowiązku uiszczenia opłat sądowych przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi, czy obowiązek poczynienia oszczędności we własnych, uzasadnionych i koniecznych wydatkach. Skarżący stwierdził, że przy dochodach w wysokości 1.032,34 zł netto i wydatkach 500 zł na pozostałe potrzeby rodziny zostaje 500 zł. Wobec powyższego zestawienia nie jest konieczne przedstawianie żadnych dodatkowych dokumentów, a wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Podkreślenia wymaga, że podobna kwestia procesowa była już przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie w innym postępowaniu wpadkowym, z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 753/11. Zgodnie zaś z art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 228 § 2 k.p.c. sąd może wziąć pod uwagę fakty znane mu z urzędu do rozpoznania sprawy. Również w tamtym postępowaniu skarżący mimo wezwania nie przedstawił dokumentów niezbędnych do całościowej oceny jego sytuacji materialnej twierdząc, że miał na to zbyt mało czasu, a poza tym uznając, że nie widzi potrzeby ich przedstawiania. Od tamtego postępowania minęło więc ponad 9 miesięcy, a skarżący nadal twierdzi, że miał zbyt mało czasu. Postępowanie skarżącego należy bez wątpienia uznać za niepoważne i wprost dowodzące, że nie chce on przedstawić swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Należy więc przypomnieć skarżącemu, że wbrew jego twierdzeniu, przedstawione przezeń zestawienie dochodu i wydatków nie jest wystarczające do przyznania mu prawa pomocy, jak w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji. Jak stanowi bowiem wskazany przepis, przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest udowodnieniem (wykazaniem) przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia więc żadnych wątpliwości co do ciężaru dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Kategorycznie wskazuje, że to osoba ubiegająca się o pomoc musi wykazać, że nie jest w stanie bez pomocy Skarbu Państwa ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszym postępowaniu Skarżący, pomimo wezwania go przez referendarza sądowego, nie przedstawił dokumentów, które są niezbędne do rzetelnej i całościowej oceny jego sytuacji materialnej, a co za tym idzie, możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie ocenę Sądu pierwszej instancji, że Skarżący niniejszym nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący argumentuje w zażaleniu, że Sąd powinien przy ocenie jego sytuacji materialnej po prostu uwzględnić, że ma on różnego rodzaju zobowiązana, których niewykonanie pociągnie za sobą negatywne skutki. Należy więc w tym miejscu wyjaśnić Skarżącemu, że wpis też jest jego "zobowiązaniem", co wynika z art. 199 P.p.s.a., a Skarżący nie wyjaśnił, czemu właśnie to "zobowiązanie" uważa za mniej istotne, niż swoje pozostałe zobowiązania. Co więcej, nie jest słuszne stanowisko Skarżącego, że żaden przepis prawa nie daje podstaw do stwierdzenia, że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed cywilnoprawnymi: wynika to z art. 84 Konstytucji, który nakłada na obywateli obowiązek równego i powszechnego ponoszenia danin publicznych, do których opłaty sądowe, a więc także wpis, się zaliczają. Przechodząc do następnych argumentów zażalenia nie jest jasne, według jakich to kryteriów nieprzewidzianych w art. 246 P.p.s.a. zdaniem Skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał oceny jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji zasadności jego wniosku. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał referendarz sądowy, były dla sprawy istotne. Pozwalały one na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Zestawienie dochodu i wydatków, na które skarżący się powołuje, jest tylko wycinkiem informacji, który nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Nie jest w sprawie jasne, jakie raty kredytów obciążają rodzinę Skarżącego miesięcznie i skąd bierze na nie środki, nie wiadomo, jakie są przepływy środków finansowych na koncie Skarżącego i jego żony. Nie wiadomo też, jakie dochody osiągnęli w roku ubiegłym, nie wiadomo w końcu, czy małżonka Skarżącego posiada status osoby bezrobotnej, czy rodzina korzysta z pomocy społecznej, czy posiada pojazdy mechaniczne. Bez tych informacji nie może być mowy o stwierdzeniu, że wniosek Skarżącego jest zasadny. Przyznając rację Skarżącemu w sytuacji uchylania się przez niego od pełnego zobrazowania sytuacji materialnej jego oraz jego rodziny Sąd pierwszej instancji w istocie zaaprobowałby sytuację, w której każdemu podmiotowi ubiegającemu się o prawo pomocy trzeba by było taką pomoc przyznać tylko na podstawie oświadczenia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Tymczasem nie jest celem tej instytucji wspieranie finansowe podmiotów, lecz zapewnienie dostępu do sądu tym, dla których koszty sądowe stanowią rzeczywistą doń barierę. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, że sytuacja taka wystąpiła. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie oddalił.