II SA/Bk 691/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę UZASADNIENIE Pismem z dnia 22.06.2020 r. M. W. (powoływany dalej jako: "Skarżący") złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wniosek o przyznanie pomocy finansowej: w kwocie 1080 zł na opłacenie wywozu odpadów komunalnych, w kwocie 3310 zł na opłacenie energii elektrycznej i w kwocie 2314 zł na opłacenie poboru gazu. Decyzją z dnia [...].07.2020 r. nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. przyznał pomoc społeczną w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 300 zł na opłaty mieszkaniowe (energia, gaz, opłaty komunalne). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że możliwe było przyznanie Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41pkt 1 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 1896), zwanej dalej: ustawą, ponieważ dochód miesięczny brutto wnioskodawcy wynosi 1636,35 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego (701 zł ). Organ nie zaprzeczał, że sytuacja finansowa i zdrowotna Skarżącego jest trudna. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu jednorodzinnym wyposażonym w podstawowe sprzęty. Pobiera emeryturę, która po potrąceniach wynosi 1149 zł netto. Po uiszczeniu opłat i wykupieniu leków pozostaje Skarżącemu skromna kwota na utrzymanie. Nie otrzymuje pomocy od członków rodziny (trojga dorosłych dzieci). Cierpi na choroby przewlekłe (rak prostaty, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie kręgosłupa, tętniak aorty płucnej). Dalej organ stwierdził, że kwota zasiłku 300 zł nie jest wysoka, lecz jest uzależniona od możliwości płatniczych ośrodka, którego miesięczny budżet na zasiłki celowe wynosi ok. 390000 zł, z czego należy wypłacić ok. 1250 zasiłków dla osób potrzebujących. Ze względu na dużą liczbę podopiecznych organ, w pierwszej kolejności, zaspakaja potrzeby osób i rodzin spełniających kryterium dochodowe, dopiero w dalszej kolejności przyznaje specjalne zasiłki celowe. Z przedmiotową decyzją nie zgodził się M. W. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. W odwołaniu tym wskazał, iż powyższa decyzja pomija par.1 pkt a rozporządzenia Rady Ministrów z 14.07.2015 r. który ustala dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 634 zł, a nie 300 zł, jak przyznał organ I instancji. Poinformował też, że dotychczas nie korzystał z pomocy państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].08. 2020r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w pierwszej kolejności przypomniało cele pomocy społecznej podkreślając, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. SKO przyznało, że sytuacja Skarżącego jest niewątpliwie trudna, ale są osoby w gorszej sytuacji finansowej i życiowej, natomiast budżet jest ograniczony (co wyjaśnił organ I instancji). Zasiłek celowy został przyznany Skarżącemu w wysokości podobnej, a nawet wyższej, jak w innych podobnych przypadkach. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył M. W., zarzucając, że narusza ona przepisy art. 106 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, nadto: naruszenie art. 2 ust. 1ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie należnego ustawowo zasiłku celowego. W uzasadnieniu skargi podał, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, niesłusznie stanowi o opłatach mieszkaniowych, nie uwzględnia niskiego dochodu Skarżącego (1149 zł ), stanu zdrowia i podeszłego wieku oraz faktu, że Skarżący nigdy nie korzystał z pomocy państwa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja w przedmiocie przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm. - dalej "p.p.s.a."). Zdaniem sądu, nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że kontrolowana sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ). Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja o przyznaniu Skarżącemu pomocy społecznej tj. specjalnego zasiłku celowego na pokrycie potrzeb, jakie wymienił we wniosku, w łącznej kwocie ok. 7000 zł. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej . Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jak wynika natomiast z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 701 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jeżeli wnioskodawca ma dochód przekraczający kryterium dochodowe, to w wyjątkowych przypadkach organ może przyznać specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 41 ustawy. W ocenie Sądu, Kolegium w uzasadnieniu swej decyzji dokonało właściwej wykładni pojęcia zasiłku celowego przy czym, jakby nie zauważyło, że chodziło w tej sprawie o specjalny zasiłek celowy i należało powołać dodatkowo przepis art. 41pkt. 1 ustawy. Nie jest to jednak błąd istotny wpływający na wynik sprawy, ponieważ zasady przyznawania zasiłków celowych są takie same, a różnią się tym, że osoba starająca się o specjalny zasiłek celowy nie spełnia kryterium dochodowego. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). W tym miejscu trzeba też przypomnieć, że przewidziane w ustawie o pomocy społecznej prawo do zasiłku celowego oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany – zgodnie z zasadą z art. 7 k.p.a. załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd sprowadza się do badania czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem zwrotów niedookreślonych wyrażonych w/w normie. Organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014r. sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z dnia 21 marca 2012r. sygn. akt I OSK 1920/11, dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Skarżący nie spełniał kryterium dochodowego, gdyż jego dochód w kwocie 1636,35 zł przekraczał kwotę kryterium dochodowego wynoszącą 701 zł .Dlatego też, mając na uwadze trudną sytuację finansową i zdrowotną Skarżącego, organ I instancji słusznie uznał tę sytuację za wyjątkową, przyznając specjalny zasiłek celowy. Jak wynika z treści kontrolowanej decyzji, przy określaniu wysokości zasiłku wzięto pod rozwagę sytuację życiową i zdrowotną Skarżącego, a także możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób wymagających wsparcia ze strony instytucji pomocy społecznej. W ocenie Sądu, a wbrew zarzutom skargi, Kolegium wydając powyższe rozstrzygnięcie nie przekroczyło granic uznania administracyjnego, bowiem przekonująco przedstawiło powody dla których uwzględniło żądanie skarżącego oraz przedstawiło funkcje przepisów prawa znajdujących w niniejszej sprawie zastosowanie. Ustalenia SKO, jak i organu I instancji znajdują odbicie w należycie zebranym materiale dowodowym, który stanowi przede wszystkim wywiad środowiskowy. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach organy muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 201/17). Ponadto zauważyć należy, że dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Skład orzekający przeprowadził kontrolę legalności podjętych w sprawie decyzji administracyjnych w tak określonych granicach i uznał, że rozstrzygając o przyznaniu Skarżącemu świadczenia pieniężnego w kwocie 300 zł organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na tej podstawie słusznie uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały przyznanie Skarżącemu tego świadczenia w kwocie 300 zł, co należy traktować jako wsparcie finansowe . Skarżący określił swoje potrzeby na kwotę ok. 7000 zł, której przyznanie nie było możliwe z uwagi na niski budżet i duża liczbę osób ubiegających się o zasiłki celowe. Organy należycie uzasadniły tę sytuację. Zaskarżone decyzje, wydane w ramach uznania administracyjnego, znalazły oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 ustawy wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Niezasadne pozostają zatem zarzuty naruszenia art. 106 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt.1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ te przepisy organy prawidłowo zastosowały. Nie nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych, ponieważ ta ustawa nie miała zastosowania. Fakt nie korzystania dotychczas przez Skarżącego z pomocy państwa nie mógł być podstawą do potraktowania jego żądań w sposób wyjątkowy, bardziej korzystny niż innych osób wymagających wsparcia z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.