III SA/Gl 309/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję "A" w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE [...] r. J.S. studentka III roku pedagogiki opiekuńczej z resocjalizacją wystąpiła do B (dalej jako organ I instancji lub KS) o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021. We wniosku wskazała, że studiowała w latach 1995-2000 na kierunku filologia historii, których nie ukończyła oraz że, od 1 października 2020 r. studiuje dodatkowo na kierunku filozofia. Ponieważ KS wyliczyła, że J.S. studiowała dłużej niż przez okres 72 miesięcy, decyzją z [...] r. odmówiła przyznania stypendium socjalnego. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, J.S. złożyła odwołanie do A w C. (dalej jako organ odwoławczy lub OKS). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r., poz. 85) oraz 2) postępowania, tj. art. 7, art. 8 §1, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 77, art. 79a, art. 107 §1 pkt 1, art. 107 §1 pkt 6 i §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie K.p.a.). Nie znajdując podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji A w C. utrzymała ją w mocy (vide: decyzja z dnia [...]r. nr [...]). W uzasadnieniu powołała się na art. 88 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wskazała, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jego ustalaniu uwzględnia się dochody osiągane przez: a) studenta, b) małżonka studenta, c) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta, d) będące na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. Zadeklarowane przez J.S. dochody dotyczyły jej matki. Te według zaświadczenia z urzędu skarbowego wynosiły [...]zł za 2019 r. Po odliczeniu podatku ([...]zł) oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne ([...]zł) zmniejszyły się one do [...]zł, co oznacza, że po przeliczeniu na 1 osobę miesięczny dochód wynosił [...]zł netto. I choć ten uprawniał J.S. do ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego, to z art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce organ odwoławczy ustalił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, nie dłużej niż przez okres 6 lat. We wniosku o stypendium socjalne skarżąca złożyła oświadczenie, że studiowała w latach 1995-2000 na kierunku historia, których nie ukończyła oraz że, dodatkowo od 1 października 2020 r. studiuje na kierunku filozofia. Tym samym status studenta posiadała w następujących okresach: od 1 października 1995 r. do 18 lutego 2003 r. na kierunku historia (89 miesięcy); od 1 października 2003 r. do 22 października 2004 r. na kierunku historia (13 miesięcy); od 11 października 2006 r. do 15 marca 2007 r. na kierunku historia (6 miesięcy). Ponadto studiowała na kierunku filologia polska od 1 października 2001 r. do 21 lutego 2002 r. Z racji tego, że okres ten pokrywał się ze statusem studenta na kierunku historia, nie został wliczony. Dodatkowo od 1 października 2018 r. do nadal skarżąca studiuje na kierunku pedagogika, tj. na dzień wydania decyzji [...] miesiąc. Ponieważ według wyliczeń skarżąca studiowała łącznie 136 miesięcy, a z § 10 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów A w C. wynika, że 6-letni okres przysługiwania świadczeń liczony jest od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy, a w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta. Wobec powyższego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, którą jako prawidłową utrzymał w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła organowi II instancji naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, tj.: - art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez jego błędną wykładnię i uznanie, że stypendium nie przysługuje po upływie 6 lat posiadania statusu studenta, podczas gdy przepis ten ogranicza okres pobierania świadczeń do 6 lat (nie odnosi się do samego faktu bycia studentem, a realnego korzystania ze świadczeń dla studentów); 2) przepisów postępowania, tj.: - art. 107 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 2 i art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. przez brak uchylenia decyzji organu pierwszej instancji pomimo braku wskazania w niej danych osób wydających decyzję, co uniemożliwiło skarżącej podniesienie ewentualnych zarzutów co do wyłączenia któregoś z członków komisji I instancji; - art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 przez ich niezastosowanie i brak uchylenia decyzji I instancji pomimo braku szczegółowego uzasadnienia stanu faktycznego odnoszącego się do sytuacji skarżącej, a następnie wskazania sytuacji faktycznej na tle właściwych przepisów prawa materialnego i ustaleń czy i w jakich latach skarżąca korzystała ze świadczeń dla studentów; - art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 77 i art. 79a K.p.a. przez ich niezastosowanie, prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organu, brak istotnych ustaleń co do okresu pobierania świadczeń dla studentów, brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Dodatkowo skarżąca przywołała wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 222/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 638/20, domagając się ich zastosowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w postępowaniu uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako ustawa p.p.s.a.) była decyzja A w C. utrzymująca w mocy decyzję B, na mocy której odmówiono skarżącej przyznania stypendium socjalnego. Przesłanką uniemożliwiającą przyznanie tego świadczenia była realizacja studiów przez okres dłuższy niż wskazany w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się zatem do wykładni powyższego przepisu. Organy obu instancji wydając decyzje w sprawie uznały, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta. Ustaliły przy tym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Przyjęły ponadto, że w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniły wszystkie okresy, kiedy skarżąca miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać stypendium socjalne. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium, zdaniem organów obu instancji, decydował wyłącznie okres, w którym studiowała. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie takie stanowisko organu odwoławczego było następstwem błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Sposób skonstruowania w/w przepisu bezspornie wskazuje, że świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 tej ustawy, przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Wskazać jednak należy, że pojęcie "przysługuje", którym ustawodawca posłużył się w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Stypendium "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że: "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a dokładnie jego wykładnię można również znaleźć w orzecznictwie tak NSA (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21, z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21, z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21, publ. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA) jak i wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 248/21, z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 418/21, WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Białymstoku z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 218/21, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 107/20, z WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20, WSA w Rzeszowie z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 193/21, CBOSA), w tym WSA w Gliwicach w wyroku z 18 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 304/21. Sąd w składzie tu orzekającym w pełni podziela argumentację przedstawioną w powyższych orzeczeniach oraz zaprezentowane tam stanowisko, wedle którego odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce możliwe jest wyłącznie przy zastosowaniu wykładni językowej. Nie ma konieczności sięgania do innych metod wykładni, w tym celowościowej. Tym samym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, gdyż sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do otrzymania stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków. Zauważenia wymaga, że również w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może przecież być spowodowany sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiadała status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4- i art. 359 ust. 1 przysługuje nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie - jak przyjęły komisje stypendialne obu instancji - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zawartą w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 ustawy p.p.s.a. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Sąd nie zasądził na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, gdyż w tym postępowaniu skarżąca została zwolniona z kosztów sądowych. Nie orzekł też o kosztach pomocy prawnej, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa przyznawane jest na wniosek w odrębnym postępowaniu na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy p.p.s.a.