I SA/Ke 393/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... nr ... w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z ...nr ...., 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. J. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. nr [...] odmawiającą M. J. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. W uzasadnieniu Zakład wskazał, że zgodnie z art. 31zq ust 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.1842 ze zm.) dalej "ustawa COVID-19" warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do dnia [...] r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ ustalił, że deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. M. J. złożył 10 lipca 2020 r. Oznacza to, że wnioskodawca nie złożył deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., w terminie do 30 czerwca 2020 roku, co było warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za ten okres. Na powyższą decyzję M. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie skargi i przyznanie prawa do zwolnienie z opłacanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie za maj 2020 r. W uzasadnieniu skarżący m.in. podniósł, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza spełnia warunki do skorzystania ze zwolnienia za marzec i kwiecień 2020 r. Wniosek został jednak rozpatrzony negatywnie z uwagi na jego złożenie po terminie. Wskazał, że w zakresie obsługi rozliczeń podatkowych i ZUS korzysta z usług biura podatkowego we W.. Zakład nie uwzględnił wyjaśnień tego biura, że spóźnienie było spowodowane kwarantanną nałożoną na pracowników. Podkreślił, że deklaracja ZUS DRA za maj 2020 została złożona przez biuro w pierwszym możliwym terminie. Do skargi załączono wyjaśnienia biura podatkowego. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U.2019.2325 ze zm.) dalej "p.p.s.a." Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności składkowych za maj 2020 r. z powodu złożenia deklaracji rozliczeniowej po terminie. Organ prawidłowo wskazał na podstawy prawne rozstrzygnięcie, tj. art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19. Stosownie do powołanej regulacji wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. - w przypadku składek należnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r. Przepis art. 31zo ust. 1 ustawy stanowi, że na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. W niniejszej sprawie organ zastosował powyższe przepisy w odniesieniu do wniosku skarżącego z [...] r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek. Data złożenia wniosku determinowała uznanie przez organ, że wniosek ten został złożony po terminie. Jak bowiem stanowi powyżej cytowany przepis art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19, wniosek taki należało złożyć do 30 czerwca 2020 r. Wobec złożenia wniosku po tym terminie, czyli [...] r., organ decyzją odmówił prawa do zwolnienia z opłacania należności w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. Sąd stwierdził, że postępowanie organu narusza przepisy prawa, całkowicie pomija bowiem treść art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19. Stanowi on w ust. 1, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Przepis art. 15zzzzzn2 ust. 2 stanowi, że w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z kolei przepis art. 15zzzzzn2 ust. 3 stanowi, że w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Wymaga wyjaśnienia, że omawiany przepis art. 15zzzzzn2 COVID-19 to szczególne rozwiązanie prawne, które reguluje kwestie związane z terminami w postępowaniu administracyjnym w sposób odmienny, niż w normalnych okolicznościach. Przywołana regulacja wyznacza kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Jak wyżej wspomniano, organ całkowicie pominął omawiany przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 i nie rozważył możliwości jego zastosowania. Z akt sprawy nie wynika żadna informacja na temat wdrożenia procedury objętej wyżej przytoczonymi normami. Tymczasem okoliczności sprawy wskazują, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19. Opisany w art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 termin 30 czerwca 2020 r. do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności należy uznać za przewidziany przepisami prawa administracyjnego termin do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki. Organ stwierdził uchybienie temu terminowi, czyniąc to w decyzji z [...] r. i w utrzymującej ją w mocy z [...] r., czyli w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Poza sporem jest, że stan ten obowiązuje od 20 marca 2020 r., czyli od dnia wejścia życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U.2020.491). Co istotne ponadto już do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący dołączył wyjaśnienia biura rachunkowego dotyczące powodów z jakich nastąpiło uchybienie ww. terminowi. Wynika z nich, że wysłanie deklaracji po terminie spowodowane było chorobą osoby (podejrzenie covid i hospitalizacja), która odpowiedzialna jest za przesłanie deklaracji ZUS. W efekcie wszystkie osoby odpowiedzialne za rozliczenia z ZUS od 27 czerwca 2020 r. do 7 lipca 2020 r. zostały objęte obowiązkową kwarantanną. Po powrocie z kwarantanny tych osób deklaracja została niezwłocznie wysłana. Powyższe oznacza, że obowiązkiem organu było podjęcie dodatkowych czynności, których zaniechał. Po stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku organ winien zawiadomić stronę o uchybieniu terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2) oraz pouczyć o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin tygodniowy z art. 58 § 2 k.p.a. do terminu 30 dni. W ocenie Sądu, brak zastosowania regulacji art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19, i przedwczesne wydanie rozstrzygnięcia o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek z maj 2020 r. narusza nie tylko te przepisy, ale i zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób w sposób budzący zaufanie do organów (art. 8 k.p.a.). W ponownie prowadzonym postępowaniu, wobec wniosku z 10 lipca 2020 r. organ wdroży procedurę z art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19. Jej wynik wskaże organowi, czy zasadnym będzie merytoryczne rozpoznanie wniosku czy też odmowa prawa do zwolnienia. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie przez Sąd zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek należy wyjaśnić, że Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie może odnieść skutku wniosek skarżącego w tym zakresie. Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] r. (pkt 1 sentencji wyroku). Rozstrzygnięcie o kosztach w punkcie 2 sentencji wyroku uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265). Złożyły się na nie: wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego (480 zł) oraz opłata skarbowa od złożonego do akt dokumentu pełnomocnictwa przez pełnomocnika skarżącego (17 zł).