III SA/Gl 165/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Referent – stażysta Julia Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych: 1. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł w tym: ■ ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: - składek za okres 02/2013-01/2014,03-05/2014,07/2014-02/2015,05-06/2015,09- 11/2015,01/2016,7/2017,12/2017-11/2018 - [...] zł, - odsetek liczonych na 9 stycznia 2019 r. przypadających od ww. składek wynoszących [...]zł, - odsetek w kwocie [...]zł liczonych na 9 stycznia 2019 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 03-5/2013,01/2014,07-12/2014,01-02/2015,05-06/2015,09/2017-11/2018 w kwocie [...]zł, ■ ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: - składek za okres 07/2014-02/2015,05-06/2015,10-11/2015,12/2017-11/2018 - [...]zł, - odsetek liczonych na 9 stycznia 2019 r. przypadających od ww. składek -[...]zł, - odsetek w kwocie [...]zł liczonych na 9 stycznia 2019 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/2014-11/2018 - [...] zł, ■ Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: - składek za okres 09/2014-02/2015,05-06/2015,10-11/2015, 12/2017-1/2018 - [...]zł, - odsetek liczonych na 9 stycznia 2019 r. przypadających od ww. składek - [...]zł, 2. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej kwocie [...]zł, w tym: ■ ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: - składek za okres 07/2014-02/2015,05-06/2015,10-11/2015,12/2017-11/2018 - [...]zł - odsetek liczonych na 9 stycznia 2019 r. przypadających od ww. składek - [...]zł. W podstawie prawnej co do rozstrzygnięcia z pkt. 1 powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 266), zwanej dalej "u.s.u.s.", natomiast co do punktu 2. wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s oraz w związku § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskiem z [...] r. skarżący wystąpił o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Do wniosku o umorzenie nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną, jak również "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej." Według danych ZUS pobiera on emeryturę w wysokości brutto [...]zł, netto [...]zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie [...]zł, do wypłaty pozostaje [...]zł netto. Od [...]r. jest wdowcem. Zakład ustalił, że skarżący jest właścicielem/współwłaścicielem trzech nieruchomości: - teren zabudowany mieszkalny położony w C. o powierzchni [...]m2, nr [...], - zabudowane podwórze położone w C. o powierzchni [...]m2, nr [...], - inne tereny zabudowane położone w C. o powierzchni [...], nr [...]. Na powyższych nieruchomościach ZUS dokonał wpisu hipotecznego celem zabezpieczenia nieopłaconych składek. Na nazwisko skarżącego zarejestrowane są pojazdy: - samochód osobowy Renault Megane (rok produkcji 2009 r.), - KIA Sportage (rok produkcji 2012 r.). Do wniosku skarżący dołączył harmonogram spłaty kredytu w A Bank na kwotę [...]zł z miesięczną ratą [...]zł, spłata ostatniej raty przypada na 29 stycznia 2024 r. oraz skierowania do poradni okulistycznej; poinformował też o pogarszającym się stanie zdrowia. Organ stwierdził, że należności figurujące na koncie płatnika są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia zawieszony został w związku z podjętymi czynnościami egzekucyjnymi. - bieg terminu przedawnienia dla należności za okres od 02/2013-01/2016 został zawieszony od dnia doręczenia wszczęcia postępowania ([...] r.) przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie na koncie płatnika do uprawomocnienia się wyroku Sądu, - co do należności za okres 12/2017-12/2018 jest prowadzone postępowanie egzekucyjne (w okresie ostatnich miesięcy na poczet zaległości ZUS wyegzekwowano kwotę [...] zł). Natomiast zgodnie z art. 24 ust 5b. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie organ dokonał subsumpcji stanu faktycznego sprawy pod wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia i w konsekwencji stwierdził, że żadna z przesłanek koniecznych do udzielenia ulgi nie została spełniona, w związku z czym odmówił jej udzielenia. W skardze skarżący wniósł o uchylenie decyzji, nie sformułował jednak co do niej konkretnych zarzutów naruszenia prawa. Stwierdził natomiast, że jest ofiarą wieloletnich represyjnych działań ze strony ZUS i polskiego sądownictwa oraz przestępczych działań ze strony Gminy C., co doprowadziło do kompletnej ruiny należącej do niego zabytkowej nieruchomości. Stwierdził, że od 10 lat ZUS otrzymywał od niego składki, które poza składką zdrowotną były nienależne. Poinformował, że zrzekł się obywatelstwa polskiego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak istnieje majątek, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Wskazał, że w księdze wieczystej nr [...] wpisana jest hipoteka przymusowa zabezpieczająca należności za okres od 09/2006 do 01/2016r., ustanowiona na podstawie decyzji z [...]r. W księdze wieczystej nr [...] na podstawie tej samej decyzji wpisana jest hipoteka zabezpieczająca składki za okres od 12/2006 do 11/2015r. Również na podstawie tej decyzji w księdze wieczystej [...] wpisana jest hipoteka przymusowa zabezpieczająca należności składkowe za okres od 09/2006 do 11/2015. Przypomniał także, że należności za okres 12/2017 do 12/2018 objęte są skutecznym postępowaniem egzekucyjnym, które jest w toku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej podniesione. Sąd nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), dokonuje więc oceny zgodności zaskarżonej decyzji z wszelkimi przepisami prawa, mającymi zastosowanie w sprawie. Na wstępie zauważyć należy, że wszelkie – zarówno pozytywne, jak i negatywne - decyzje w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS mogą być podejmowane wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 k.p.a) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Zatem nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji w oparciu o art. 28 u.s.u.s. czy § 3 rozporządzenia musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości. Z zaskarżonej decyzji wynika, że najstarsze objęte nią należności obejmują okres 02/2013 – 01/2014. Zgodnie z art. 24 ust. 4 i 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009. Nr 205, poz.1585) w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania zaległości, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ust. 5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Na mocy art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższego wynika, że dane o wszczęciu i przebiegu postępowania egzekucyjnego oraz daty ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego i innych zdarzeń zawieszających lub przerywających bieg terminu przedawnienia są istotne dla oceny czy składki za dany okres są nadal wymagalne. Natomiast w wydanej decyzji brak jest jasnego i precyzyjnego wywodu, w którym organ wyjaśniłby kluczowe dla sprawy zagadnienie, jakim jest ewentualne przedawnienie składek. O ile w zakresie należności za okres 12/2017-11/2018 (tj. objętych postępowaniem egzekucyjnym) nie ma istotnego znaczenia zawieszenie czy przerwanie biegu terminu przedawnienia, bo zasadniczy termin przedawnienia co do nich mógłby (gdyby nie wszczęto postepowania egzekucyjnego) upłynąć najwcześniej w styczniu 2023r., o tyle wywód taki jest konieczny w stosunku do najstarszych objętych decyzją należności. W decyzji na str. 5 organ stwierdził, że bieg terminu przedawnienia należności za okres 02/2013-01/2016 został zawieszony od dnia wszczęcia postępowania ([...]r.) przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie na koncie płatnika do uprawomocnienia się wyroku Sądu. Odnośnie tego zauważyć przyjdzie, że z powyższego nie wynika, ani czego ów wyrok dotyczył, ani kiedy się uprawomocnił, ani jaki skutek wynika z niego dla przedawnienia. Informacje w przedmiocie hipoteki są jeszcze bardziej lakoniczne. Na str. 6 decyzji organ wskazał jedynie, że "Na nieruchomościach ZUS dokonał wpisu hipotecznego celem zabezpieczenia nieopłaconych składek." Kwestie kiedy ten wpis został dokonany, jakie składki objął i jakie wywarł skutki dla przedawnienia organ w decyzji zupełnie pominął. Braki te częściowo usunął w odpowiedzi na skargę wskazując należności za jakie okresy objęte są ww. hipoteką, ale – po pierwsze – organ nie może sanować braków uzasadnienia decyzji w odpowiedzi na skargę, po wtóre – nadal nie wskazał kiedy wpis do księgi wieczystej został dokonany i że należności objęte decyzją o odmowie umorzenia w dacie wpisu hipoteki nie uległy jeszcze przedawnieniu, a zatem, że jeszcze wówczas istniały. Prowadzi to do wniosku, że w zaskarżonej decyzji zagadnienie przedawnienia nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie stanowiska ZUS-u o wymagalności zaległych składek. W tym stanie rzeczy Sąd nie miał możliwości weryfikacji, czy wszystkie objęte decyzją zaległości składkowe istniały w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza zaś, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy zaległe należności uległy przedawnieniu czy też nie, a jeśli tak, to w jakim zakresie. W tym celu winien wskazać wszystkie kolejno następujące zdarzenia wywierające skutek w zakresie przedawnienia, jakie miały miejsce w sprawie wraz ze wskazaniem ich skutków, jakie dla przedawnienia składek organ z nich wywodzi tak, aby stanowisko organu w tym zakresie poddawało się kontroli Sądu. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.