II SA/Rz 719/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Maria Piórkowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]. UZASADNIENIE Skarżoną decyzją z dnia [...] maja 2012r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także Kolegium, SKO) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej następnie K.p.a. oraz art. 90b i art. 90d ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) po rozpoznaniu odwołania E. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2012r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że powołaną wyżej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Wójt Gminy [....] odmówił przyznania zasiłku szkolnego dla ucznia K. S. Od decyzji tej odwołała się matka dziecka E. S. Po rozpoznaniu złożonego przez nią środka zaskarżenia - decyzją z dnia [...] maja 2012r. - SKO utrzymało w mocy objętą nim decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał na art. 90e ustawy o systemie oświaty, według którego zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego, a o jego wystąpienie ubiegać można się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. W ocenie Kolegium, przedmiotowy zasiłek nie może być ze swej istoty zrównany z formą stałej pomocy materialnej udzielanej uczniowi, choćby znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, ale nie pozostającej w bezpośrednim związku ze zdarzeniem losowym, które nastąpiło wcześniej niż dwa miesiące przed złożeniem wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Wyjaśniając pojęcie "zdarzenia losowego" organ odwołał się do jego definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o działalności ubezpieczeniowej oraz do słownika języka polskiego. W oparciu o powyższe SKO stwierdziło, że zdarzenie losowe wskazane w art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty to zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli ucznia czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowało, że uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej czy też w trudniejszej niż zwykle sytuacji materialnej. Kolegium zwróciło uwagę, iż nie można w niniejszej sprawie jako zdarzenia losowego uzasadniającego przyznanie zasiłku szkolnego uznać bójki, jaka miała miejsce między uczniami. Ponadto zdarzenie to nie wpłynęło na pogorszenie sytuacji materialnej ucznia w sposób, który uzasadniałby przyznanie pomocy. Odnosząc się do argumentu strony zawartego w odwołaniu, Kolegium podniosło, że koszty związane z toczącą się przed sądem sprawą nie mogą uzasadniać tego rodzaju pomocy, zwłaszcza że w postępowaniu przed sądem powszechnym strona może ubiegać się o zwolnienie z nich z uwagi na trudną sytuację. SKO zaznaczyło, że powoływana z kolei w odwołaniu niepełnosprawność syna – K. S. powstała od 3 roku życia i nie ma związku ze zdarzeniem w postaci bójki. E. S. zaskarżyła decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając, iż jest ona krzywdząca, niesprawiedliwa i wadliwa. Zaznaczyła, że syn K. S. został pobity, za co sprawca tego zdarzenia ukarany został przed Sądem Rejonowym w S. Zdarzenie to spowodowało, w ocenie skarżącej, znaczące pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny, w tym syna K. S. Z powodu urazu brzucha, którego syn doznał podczas wymienionego pobicia konieczne jest długotrwałe leczenie związane z pobytem w placówkach służby zdrowia w S., K., N., N., R. i L. Powyższe spowodowało konieczność zadłużenia się celem pokrycia związanych z leczeniem wydatków. Zabrakło tym samym środków na przybory szkolne oraz inne wydatki związane z procesem edukacyjnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z powodu braku wystąpienia w sprawie zdarzenia losowego uzasadniającego przyznanie dochodzonego świadczenia. Brak jest bowiem, zdaniem organu, wykazania wystąpienia nagłej choroby, która spowodowałaby pogorszenie sytuacji materialnej ucznia w sposób przemawiający za przyznaniem pomocy. Nie przedstawiono nadto żadnych dowodów na podaną w skardze okoliczność w postaci leczenia w wymienionych w niej ośrodkach leczniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz 270 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium wykonywanej przez te sądy kontroli wskazuje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stanowiąc, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowane rozstrzygnięcie nie uchybia przepisom prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, przepisom prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź przepisom prawa procesowego o możliwym istotnym wpływie na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z kolei z art. 134 § 1 P.p.s.a. sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że oceniają legalność decyzji również z urzędu. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy w zakresie niezbędnym do jej rozstrzygnięcia przedstawiają się następująco. We wniosku z dnia 8 września 2011r. E. S. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przyznanie synom K. i A. S. zasiłków szkolnych. Podniosła, że w dniu 13 sierpnia 2011r. u syna K. stwierdzono poważny uraz nogi prawej spowodowany popchnięciem i kopaniem w szkole podczas przerw w nauce. Zwróciła uwagę na trudną sytuację finansową rodziny; wraz z mężem pozostają osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, a jedyne ich dochody to zasiłki rodzinne, celowe i zasiłek okresowy. Podniosła, że na leczenie synów wydaje ponad 1000 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] września 2011r. znak: [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania E. S. świadczenia w formie zasiłku szkolnego. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011r. znak: [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ zarzucił brak przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia jakiego świadczenia domaga się strona tj. zasiłku szkolnego czy też pomocy finansowej na podstawie ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym zalecił wezwanie wnioskodawczyni do sprecyzowania żądania. W piśmie z dnia 16 stycznia 2012r. organ I instancji wezwał E. S. do dostarczenia dokumentów potwierdzających zdarzenie, w wyniku którego K. S. doznał urazu prawej nogi. W odpowiedzi – w piśmie z dnia 20 stycznia 2012r. – E. S. wskazała, że ubiega się o zasiłek szkolny dla syna K. z uwagi na jego długotrwałą chorobę (trwającą już kilka lat). Podniosła, że stosowne zaświadczenia zostały już złożone w Urzędzie Gminy w [...]. Kolejną decyzją tzn. z dnia [...] lutego 2012r. znak: [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania zasiłku szkolnego dla syna K. S. W odwołaniu od tej decyzji E. S. wskazała, że jej syn K. został ponownie pobity tj. dnia 19 stycznia 2012r., a sprawą tą zajmują się obecnie organy ścigania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2012r. znak: [...] uchyliło kwestionowane rozstrzygnięcie, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium uznało, iż przedwczesne jest przyjęcie, że K. S. nie został dotknięty przez zdarzenie losowe. W celu wyjaśnienia, czy zdarzenie takie rzeczywiście miało miejsce i jakie były jego skutki organ drugiej instancji zalecił przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni, jak też zwrócenie się do szkoły, do której uczęszcza K. S. W ocenie organu odwoławczego, niezbędnym jest także wyjaśnienie, czy wniosek strony dotyczy zasiłku dla jednego czy też dla obydwu synów. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2012r. organ I instancji zwrócił się do E. S. o złożenie wyjaśnień odnośnie do zdarzenia, które miało miejsce w dniu 19 stycznia 2012r., w którym poszkodowanym był K. S. oraz o określenie, czy domaga się przyznania zasiłku szkolnego także dla syna A. S. W odpowiedzi - pismo datowane 13 kwietnia 2012r. – E. S. podniosła, że nadal domaga się przyznania zasiłku dla syna K., natomiast nie ubiega się o tego rodzaju świadczenie dla syna A. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Wójt Gminy [...] "po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. S. z dnia 13.04.2012r." odmówił przyznania stypendium szkolnego dla K. S. W ocenie organu, zdarzenie z dnia 19 stycznia 2012r. (bójka między uczniami) nie może stanowić podstawy do przyznania zasiłku szkolnego. Rozstrzygnięcie to utrzymało w mocy SKO decyzją z dnia [...] maja 2012r., która to decyzja stanowi przedmiot kontroli w niniejszym postępowaniu. Dotyczy ona przewidzianego w ustawie o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w postaci zasiłku szkolnego – art. 90c ust. 2 pkt 2 tej ustawy. W świetle art. 90n ust. 2 pkt 1 wskazanego aktu świadczenie to przyznawane jest na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, chociaż zgodnie z ust. 3 powołanego art. 90n może być również przyznane z urzędu. W rozpoznawanej sprawie, zasiłku szkolnego dla syna K. S. domaga się jego matka E. S., która złożyła w tym przedmiocie stosowny wniosek. Należy zauważyć, że w sytuacji, gdy dane postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek, wówczas treść żądania strony wyznacza dokładnie rodzaj sprawy stanowiącej przedmiot rozpatrzenia. Organ wie wówczas, jakie dowody są w sprawie niezbędne, aby w sposób należyty - tj. zgodny z wymogami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. - ustalić stan faktyczny niezbędny do rozpoznania sprawy. Stosownie do art. 63 § 2 K.p.a. podanie strony winno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Ze względu na to, że we wnioskowym postępowaniu organ związany jest zgłoszonym przez stronę żądaniem, nie może dokonywać z urzędu jakichkolwiek jego zmian. Jeśli zatem ma w tym zakresie jakiekolwiek wątpliwości, obowiązany jest do podjęcia kroków zmierzających do wyjaśnienia treści zgłoszonego przez stronę żądania. W kontrolowanym przez Sąd postępowaniu kroki takie zostały przez Wójta Gminy [...] podjęte w związku ze stosownymi zaleceniami SKO wyrażonymi w dwóch wskazanych wyżej decyzjach (tzn. z dnia [...].10.2011r. i z dnia [...].03.2012r.) uchylających pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcia (tj. z dnia [...].09.2011r. i z dnia [...].02.2012r.). Niemniej jednak organ pierwszoinstancyjny po uzyskaniu od strony dodatkowych informacji odnośnie do treści składanego przez nią żądania nie wyciągnął z nich właściwych konkluzji. Jak już wyżej zaznaczono, we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie E. S. wskazała, że domaga się zasiłku szkolnego w związku z urazem prawej nogi, którego doznał jej syn K. S. na skutek popchnięcia i kopania go w szkole w czasie przerw w nauce, które to zdarzenie miało miejsce w dniu 13 sierpnia 2011r. Natomiast w piśmie datowanym 20 stycznia 2012r. - stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu I instancji - wnioskodawczyni podniosła, że K. S. uprawniony jest do zasiłku szkolnego z uwagi na długotrwałą chorobę (trwającą już kilka lat). Z kolei w piśmie z dnia 13 kwietnia 2012r. E. S. oświadczyła, że ubiega się nadal o zasiłek szkolny dla syna K., nie wskazując tym razem okoliczności faktycznej uzasadniającej przyznanie tego świadczenia. W poprzedzającym skarżoną decyzję rozstrzygnięciu Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2012r. organ ten wskazał, że rozpoznał ponownie wniosek E. S. z dnia 13 kwietnia 2012r. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że organ pierwszej instancji nie uznał za zdarzenie losowe - uprawniające w świetle art. 90e ustawy o systemie oświaty do uzyskania dochodzonego przez stronę zasiłku szkolnego - bójki między uczniami (w tym K. S.) w dniu 19 stycznia 2012r. Tym samym Wójt Gminy [...] nie rozstrzygnął sprawy w zakresie wyznaczonym przez wniosek strony z dnia 8 września 2011r., w którym powoływała się ona na zdarzenie mające miejsce w dniu 13 sierpnia 2011r. Organ ten odmówił bowiem uwzględnienia żądania E. S. biorąc pod uwagę zdarzenie, które zaistniało już w toku przedmiotowego postępowania tj. dnia 19 stycznia 2012r., wskazując, że rozpoznaje ponownie wniosek strony z dnia 13 kwietnia 2012r. (podczas, gdy pierwotne żądanie wnioskodawcyni nosi datę 8 września 2011r.). Poza tym należy mieć na uwadze, że w piśmie datowanym 20 stycznia 2012r. E. S. precyzując swój wniosek podała, że domaga się zasiłku szkolnego dla K. S. z uwagi na jego długotrwałą chorobę, a zatem na uzasadnienie żądania wskazała zupełnie inną niż w pierwotnym wniosku okoliczność faktyczną. Jak już zaś wskazywano wyżej, to składający wniosek mający na celu zainicjowanie określonego postępowania administracyjnego, wyznacza dokładnie jego przedmiot, czego konsekwencją jest z kolei to, że organ tylko w tym wyznaczonym przez wnioskodawcę zakresie władny jest podejmować rozstrzygnięcie. Powyższe uchybienia w zakresie procedury administracyjnej – art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., których dopuścił się organ pierwszej instancji i których nie zauważył organ odwoławczy muszą powodować wyeliminowanie z obrotu prawnego tak skarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji. W ponownym postępowaniu Wójt Gminy [...] ustali w sposób jednoznaczny, co stanowiło przedmiot żądania strony z dnia 8 września 2011r., a następnie podejmie stosowne czynności procesowe konieczne do ustalenia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, warunkujących jej rozstrzygnięcie. Rozważy nadto, czy wskazanie przez E. S. w piśmie z dnia 20 stycznia 2012r. oraz w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012r. innych niż w pierwotnym żądaniu tzn. z dnia 8 września 2011r. okoliczności faktycznych, które -jej zdaniem - uprawniają do otrzymania zasiłku szkolnego nie stanowi nowych wniosków, podlegających odrębnemu rozstrzygnięciu. Organ będzie miał przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 90e ust. 4 ustawy o systemie oświaty o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. Ponadto oceni, czy bójka jako nagłe i niespodziewane zdarzenie może zostać zakwalifikowana jako zdarzenie losowe, stanowiąc podstawę przyznania zasiłku szkolnego (pod warunkiem oczywiście zachowania przez wnioskującą terminu do wystąpienia ze stosownym żądaniem i zaistnienia skutku takiego zdarzenia w postaci pogorszenia sytuacji materialnej ucznia - co musi stanowić przedmiot rzetelnego wyjaśnienia). Dopiero nie budzące wątpliwości ustalenie przedmiotu niniejszego postępowania i ewentualnie przedmiotów odrębnych postępowań (gdy organ stwierdzi, że strona złożyła w istocie kilka różnych wniosków) pozwoli na właściwe rozstrzygnięcie tej i ewentualnie kolejnych spraw. Stwierdzone przez Sąd uchybienia skutkują tym, że poza kontrolą Sądu pozostają kwestie merytoryczne sprawy, a zatem ocena zastosowanych przez organy przepisów prawa materialnego. Z podanych względów uchylono decyzję SKO z dnia [...] maja 2012r. i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2012r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.