II SA/Lu 322/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nieprzestrzeganie zakazu skarmiania zwierząt gospodarskich odpadami oddala skargę. UZASADNIENIE Sygn. akt II SA/Lu [...] Uzasadnienie Pismem z dnia 30 lipca 2020r. Powiatowy Lekarz Weterynarii we W. zawiadomił S. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za nieprzestrzeganie zakazu skarmiania zwierząt gospodarskich innych, niż zwierzęta futerkowe odpadami gastronomicznymi łub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne lub z nich otrzymanym. Podstawą do wszczęcia postępowania były wnioski z czynności związanych z wyznaczeniem ogniska afrykańskiego pomoru świń przeprowadzonych w należącym do niej gospodarstwie położonym w miejscowości R., w którym u padłych zwierząt stwierdzono podejrzenie występowania tej choroby, podlegającej obowiązkowi zwalczania zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Organ ustalił, że w gospodarstwie, w dniu rozpoczęcia prowadzenia postępowania epizootycznego, tj. [...] czerwca 2020 r., ogółem było 70 świń, w tym 2 sztuki padłe. Właścicielem 68 sztuk zwierząt była S. K., natomiast posiadaczem 2 sztuk był jej ojciec A. K.. Trzoda chlewna była utrzymywana razem na jednej działce, we wspólnych zagrodach z możliwością wolnego wybiegu. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Lekarz Weterynarii we W. wyznaczył w gospodarstwie ognisko afrykańskiego pomoru świń (ASF) i nakazał zabicie wszystkich znajdujących w nim świń. Bezpośrednio z gospodarstwem, które w konsekwencji zostało wyznaczone jako ognisko choroby zakaźnej - afrykańskiego pomoru świń, sąsiaduje budynek należący do Domu Pomocy Społecznej "S. ". Połowę pomieszczeń obiektu wynajmowała firma E.-R. Sp. z o.o., której prezesem jest A. K., utrzymująca zwierzęta z gatunku niewrażliwego na tę jednostkę chorobową. Podczas oględzin gospodarstwa stwierdzono, że w jednej z klatek ze świniami, w korytach, na płocie z desek oraz na jednej ze świń stwierdzono kawałki ugotowanych warzyw (marchewka, buraczki) wraz z gęstą cieczą o podobnym kolorze, natomiast w klatce z prosiętami znajdowała się mlecznobiałą ciecz. Organ stwierdził, że zwierzęta karmione są bezmięsnymi zlewkami pochodzącymi z domu właściciela, więzienia we W. oraz prawdopodobnie z sąsiadującego Domu Pomocy Społecznej, gdzie zlewki są wystawiane i mają do nich dostęp mieszkańcy miejscowości R., co stanowiło potencjalne źródło zakażenia zwierząt wirusem ASF. W ocenie organu takie działanie naruszało postanowienie art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 "zabraniające skarmiania zwierząt gospodarskich innych niż zwierzęta futerkowe odpadami gastronomicznymi lub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne lub z nich otrzymanym w związku z czym decyzją z dnia [...]. nałożył na właścicielkę gospodarstwa karę pieniężną w wysokości [...] zł. za stosowania w żywieniu trzody chlewnej odpadków gastronomicznych. Po rozpoznaniu odwołania S. K. L. Wojewódzki Lekarz Weterynarii decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. Zdaniem organu odwoławczego nie jest w sprawie sporne, że odwołująca dopuściła się wykorzystywania odpadów gastronomicznych do celów paszowych, co zostało potwierdzone w protokole z dochodzenia epizootycznego i badań zwierząt, którego sporządzanie rozpoczęto w dniu [...] czerwca 2020 r., poprzez dołączenie do niego również dokumentacji fotograficznej. Organ zaznaczył, że strona, jak i osoba upoważniona do działania w jej imieniu, nie kwestionowała tych ustaleń, w protokole nie ma też adnotacji w kwestii wniesienia do niego zastrzeżeń. A. K. kilkakrotnie zeznał do protokołu, podobnie jaki i zootechnik pomagający przy obsłudze trzody chlewnej, że świnie karmione były bezmięsnymi zlewkami pochodzącymi z własnej kuchni. Na potwierdzenie tego, w trakcie postępowania administracyjnego, została wykonana dokumentacja zdjęciowa, dołączona do obszernego protokołu z dochodzenia epizootycznego i badań zwierząt będącego, w ocenie organu odwoławczego, wyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiałem dowodowym. W protokole zaznaczono, że "w przypadku tego ogniska afrykańskiego pomoru świń najbardziej prawdopodobnym źródłem zakażenia..." zwierząt wirusem ASF "wydaje się zastosowanie zlewek niewiadomego pochodzenia..." w żywieniu trzody chlewnej. Tym bardziej, że dochodzenie prowadzone w pierwszej instancji wykazało, iż potencjalnych źródeł skąd mogły pochodzić zlewki było co najmniej trzy, tj. z własnej kuchni, Domu Pomocy Społecznej "S." w R., Zakładu Karnego we W.. W tej sytuacji zasadne, zdaniem organu odwoławczego, jest zastosowanie art. 85a ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt oraz § 3 pkt 3 lit. b) rozporządzenia MRiRW z dnia 2 maja 2014 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych za nieprzestrzeganie zakazu o jakim mowa w art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenie (WE) nr 1069/2009 zabraniającego skarmiania zwierząt gospodarskich innych niż zwierzęta futerkowe odpadami gastronomicznymi lub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne lub z nich otrzymanym. W ocenie organu prawidłowa jest także wysokość kary, ta bowiem w myśl wspomnianego § 3 pkt 3 lit. b) tiret trzeci rozporządzenia, gdy liczba zwierząt, w odniesieniu do których naruszono zakazy określone w tych przepisach, jest większa niż liczba zwierząt przypadających na 3 jednostki przeliczeniowe i nie większa niż liczba zwierząt przypadających na 10 jednostek przeliczeniowych wynosi 2500 zł. Organ zaznaczył przy tym, że dla zastosowania art. 11 ust. 1 lit. b) ww. wspólnotowego rozporządzenia nie ma znaczenia ani okoliczność niespełnienia wymogów określonych w przepisach mających zastosowanie w niniejszej sprawie, ani to z jakich przyczyn doszło do naruszenia tych norm. Przytoczone postanowienie wprowadza jasny zakaz karmienia trzody chlewnej odpadami gastronomicznymi. Be znaczenia jest, czy są to odpady gastronomicznych mięsne lub bezmięsne, w załączniku I pkt 22 rozporządzenia Komisji (UE) nr 142/2011 stwierdza się bowiem, że są to "wszystkie odpady żywnościowe, w tym zużyty olej kuchenny pochodzący z restauracji, obiektów gastronomicznych i kuchni, łącznie z kuchniami zbiorowymi i domowymi". Z tego też powodu organ nie uznał tłumaczenia, że w korytach przeznaczonych na paszę dla zwierząt znajdowały się warzywa specjalnie przyrządzane i gotowane dla świń. Jego zdaniem powyższe nie ma też żadnego oparcia w zasadach logiki i doświadczenia życiowego, które to wyklucza w warunkach kuchni domowej fizyczną możliwość ścierania na tarce marchwi i buraków oraz gotowania tak przygotowanych warzyw dla 68 świń znajdujących się w gospodarstwie. Organ zaznaczył, że reguły prawodawstwa wspólnotowego, określone w rozporządzeniu (UE) 2017/625 , obejmujące dziedzinę żywienia zwierząt, mają na celu zapewnienie bezpiecznych i zdrowych pasz oraz żywności, a także ochronę zdrowia publicznego, jak również wysokiego poziomu w tym obszarze działalności, w którym kluczową intencją jest zwalczanie zagrożenia rozprzestrzeniania się chorób zwierząt. W świetle art. 1 ust. 2 lit. e) wyżej przytoczonego rozporządzenia, ma ono "zastosowanie do kontroli urzędowych prowadzonych w celu weryfikacji zgodności z przepisami przyjętymi na szczeblu Unii lub przez państwa członkowskie w celu stosowania prawodawstwa Unii w obszarze zapobiegania ryzyku dla zdrowia ludzi i zwierząt stwarzanemu przez produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego i produkty pochodne oraz ograniczania takiego ryzyka". Z kolei sankcje regulowane przepisami legislacji krajowej przewidziane za naruszenia norm prawa paszowego i żywnościowego, "do których dochodzi za sprawą nieuczciwych lub oszukańczych praktyk, mają być skuteczne, proporcjonalne oraz odstraszające" (art. 139 rozporządzenia (UE) 2017/625). Odpady gastronomiczne są wskazywane jako jeden z głównych wektorów rozprzestrzeniania się wirusa afrykańskiego pomoru świń (ASF). Chcąc zminimalizować skalę niebezpieczeństwa przenoszenia tą właśnie drogą choroby zakaźnej powodującej duże straty dla właścicieli trzody chlewnej i producentów mięsa wieprzowego, art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 został wprowadzony zakaz karmienia świń odpadami gastronomicznymi. Dlatego też podawanie ich zwierzętom gospodarskim, z pominięciem zwierząt futerkowych, oznacza nieprzestrzeganie prawa w przedmiotowym zakresie, w konsekwencji czego właściwy organ jest upoważniony, a wręcz obowiązany do zastosowania środków zaradczych mających na celu wyeliminowanie stwierdzonych nieprawidłowości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. zarzuciła decyzji Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w L. niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie, błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego i wadliwe ustalenia, że karmiła hodowane przez siebie świnie odpadkami gastronomicznymi, w sytuacji kiedy brak jest jednoznacznych dowodów o tym świadczących. W konsekwencji wskazała na naruszenie art. 85a pkt 3 lit. b poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy w okolicznościach sprawy brak było podstaw do jego zastosowania. Skarżąca zaznaczyła, że jedynym dowodem, na podstawie którego dokonano ustaleń oraz orzeczono karę są zdjęcia ujawniające, zdaniem organu II instancji, a wcześniej również organu I instancji nieprawidłowości w karmieniu zwierząt. Z przedmiotowych zdjęć co do zasady wynika jednak jedynie karmienie zwierząt gotowanymi warzywami. Bez znaczenia w tym zakresie są twierdzenia organu na temat opłacalności takiego karmienia, czy też "braku oparcia w zasadach logiki". Nie wykazano ani pojemników, w których znajdowały się odpady gastronomiczne, jak również pojemników po takich odpadach. Nie wskazano, by miała i ewentualnie skąd, dostęp do odpadków gastronomicznych. Za nadużycie zdaniem skarżącej uznać należy zerojedynkowe podejście obu organów polegające na przyjęciu, że skoro dostęp do takich "produktów" miał A. K. to w takim razie i ona skarmiała zwierzęta odpadkami. Żaden z organów nie ustalił, co A. K. robił z odpadkami gastronomicznymi uzyskanymi z Zakładu Karnego we W., bezkrytycznie przyjęto, że skarmiał nimi świnie, których co istotne posiadał dwie. Co więcej przyjęto również bezkrytycznie, że odbierał osobiście lub przez pracowników odpadki z DPS w R., które jak ustalono i co jest istotne były dostępne dla wszystkich, ale z nieznanych powodów oba organy uznały, że odpadki te zagospodarowywał właśnie on. Sam fakt potwierdzenia przez niego , że swoje świnie karmił bezmięsnymi "odpadkami" z kuchni domowej nie oznacza automatycznie, że swoje świnie karmił odpadkami gastronomicznymi z ZK we W. lub z DPS w R., a już na pewno, że karmił również jej zwierzęta. Zdaniem skarżącej wobec jednoznacznych dowodów pozwalających na przyjęcie, że dopuściła się naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 roku określające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego) brak było podstaw do zastosowania art. 85 a pkt 3 lit. b i tym samym do nałożenia kary. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wbrew skarżącej zarzut naruszenia art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa polegający na niewyjaśnienie stanu faktycznego, niewyczerpującym zebraniu oraz błędnym rozpatrzeniu całości materiału dowodowego jest pozbawiony uzasadnionych podstaw. W sprawie nie jest kwestionowane, że w protokole z dochodzenia epizootycznego i badan zwierząt jakie miało miejsce [...] czerwca 2020r. w związku z podejrzeniem wystąpienia w gospodarstwie skarżącej afrykańskiego pomoru świń w korycie znajdującym się w jednej z klatek przeznaczonych na hodowlę świń ujawniono pozostałości gotowanych buraczków i startej marchwi. W załączniku do protokołu pełnomocniczka skarżącej M. B. oświadczyła, że świnie są karmione odpadami piekarniczymi oraz odpadami gastronomicznymi nie mięsnymi pochodzącymi z własnej kuchni. Karmienie świń nie mięsnymi zlewkami potwierdził również drugi z pełnomocników ojciec skarżącej A. K., co wynika z notatki służbowej sporządzonej przez zastępcę Powiatowego lekarza Weterynarii w B. P. oraz starszego inspektora ds. zdrowia zwierząt w PIW w Z. z dnia [...] czerwca 2020r. na okoliczność przeprowadzonej z nim rozmowy telefonicznej. Stwierdził wówczas, że "zlewek nie stosuję, tak z własnego stołu, chleb, czy coś, dziadek tak stosował , ja ta stosuję, na pewno nie mięso. Zlewki stosuję tylko nie mięsne domowe. W żywieniu świń stosuję zielonkę, sam codziennie rwę i daję zielonkę wewnątrz ogrodzenia dla zwierząt". Zaznaczono w niej również, że pełnomocnik nie zgodził się na przeprowadzenie wywiadu w związku z wykryciem ogniska ASF, tłumacząc się brakiem czasu. Organ ustalił, co wynika z pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W., że A. K. [...] lutego 2020r. zawarł umowę z Zakładem Karnym we W. na odbiór odpadów gastronomicznych pochodzenia roślinnego oraz innych odpadów gastronomicznych zakwalifikowanych jako ulegające biodegradacji ( niewykorzystane części warzy i owoców, obierzyny ziemniaków, resztki kasz, kostka sojowa itp. powstających w bloku żywienia w procesie przygotowywania posiłków oraz pieczywa stanowiącego zwrot z bloku osadzonych. Odpady te są odbierane codziennie w beczkach plastikowych i workach foliowych przy wykorzystaniu środka transportu odbierającego. W okresie od 1 maja 2020 r. do 5 czerwca 2020 r., ogółem zostało odebranych "około 900 kg odpadów, w tym 550 kg odpadów kuchennych". Organ miał w tej sytuacji uzasadnione przekonanie, że świnie w gospodarstwie skarżącej, w którym utrzymywane są także świnie jej ojca są karmione odpadami gastronomicznymi. Prawdą jest, na co zwrócono uwagę w skardze, że w gospodarstwie nie ujawniono ani beczek z odpadami, ani plastikowych worków w których miały być one odbierane, skarżąca jednak, ani jej pełnomocnik nie podali żadnych wyjaśnień, gdzie odpady gastronomiczne miał być wywożone. Trudno też uznać, kierując się zasadami racjonalnej wiedzy, że były one wyłącznie odbierane i utylizowane na ich koszt, co tylko pogłębia tezę o ich wykorzystaniu w karmieniu świń w gospodarstwie, co według Powiatowego Lekarza Weterynarii stanowiło jedno z ewentualnych źródeł zakażenia ASF. Rację ma organ, że w tej sytuacji twierdzenia skarżącej zaprzeczającej wykorzystywaniu odpadów gastronomicznych nie może zostać uznane za wiarygodne. W toku postępowania nie kwestionowano składanych oświadczeń, również pełnomocnik skarżącej, który odmówił udziału w wywiadzie, nie zgłaszał zastrzeżeń co do prawdziwości treści przekazanych organowi, mimo, że w dniach [...] sierpnia 2020r, [...] sierpnia 2020r. i [...] sierpnia 2020r. oraz [...] listopada 2020r. zapoznawał się z aktami sprawy. Skoro świnie, których właścicielem był A. K. utrzymywano razem z 68 sztukami trzody chlewnej należącymi do S. K., we wspólnych zagrodach w chowie wolnowybiegowym, czemu przecież nie zaprzeczano, nie sposób dać wiarę, aby zwierzęta skarżącej nie karmiły się odpadkami gastronomicznymi, skoro te były rozrzucone w korytach, do których dostęp miały wszystkie zwierzęta swobodnie przemieszczające się na określonej przestrzeni gospodarstwa. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy oceniły dowody zgromadzone w sprawie, oceniając je we wzajemnej łączności i wskazując, którym dowodom dają wiarę, a którym odmawiają wiarygodności i z jakich powodów. Wszystkie będące podstawą do dokonania ustaleń faktycznych dowody zostały szczegółowo przez organy omówione i rozważone, a podane przez nie argumenty tworzą spójną i logiczną całość. Stosownie do art. 80 kpa to właśnie organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W przekonaniu sądu dokonana w niniejszej sprawie przez organy ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności. Organy nie przekroczyły zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, a dokonanej oceny materiału dowodowego nie można uznać za pobieżną i wybiórczą. W konsekwencji prawidłowo wskazano, że w gospodarstwie skarżącej nie jest przestrzegany zakaz żywienia świń odpadami gastronomicznymi lub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne lub z nich otrzymanym wynikający z art. 11 ust.1 lit.b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (Dz.Urz. UE L 300/1 z 14 listopada 2009 r. ). Nie ma przy tym znaczenia podnoszony argument o stosowaniu w żywieniu zwierząt jednie zlewek nie mięsnych. Trafnie organ zauważył, że według pkt. 22 Rozporządzenia Komisji (UE) NR 142/2011 z dnia 25 lutego 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz w sprawie wykonania dyrektywy Rady 97/78/WE w odniesieniu do niektórych próbek i przedmiotów zwolnionych z kontroli weterynaryjnych na granicach "odpady gastronomiczne" oznaczają wszystkie odpady żywnościowe, w tym zużyty olej kuchenny pochodzący z restauracji, obiektów gastronomicznych i kuchni, łącznie z kuchniami zbiorowymi i domowymi. W dyrektywie parlamentu Europejskiego i Rady ( UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów dodano punkt.4a zgodnie z którym odpady żywności« oznaczają wszelką żywność zgodną z definicją w art. 2 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady , która stała się odpadami. Powołany przepis Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1) stanowi natomiast, ze żywność "(lub "środek spoży-wczy") oznacza jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub, których spożycia przez ludzi można się spodziewać. Rozporządzenie stosuje się do wszystkich etapów produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności i pasz. Nie ma zastosowania do produkcji podstawowej na własny użytek lub do domowego przygotowania, obróbki lub przechowywania do własnego spożycia. Z kolei według art. 85a ust. 3 lit.b ustawy z dnia 11 marca 2004r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt ( Dz. U z 2020r. poz. 1421 ) kto nie stosuje się do zakazu określonego w art. 11 ust.1 lit.b rozporządzenia nr 1069/2009 podlega karze pieniężnej. Stosownie do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 maja 2014r. w sprawie wysokości kar pieniężnych za naruszenia określone w przepisach o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczania chorób zakaźnych zwierząt dotyczące postępowania z produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego i produktami pochodnymi ( Dz. U z 2024r. poz. 629 ) wydanym na podstawie art. 85a ust. 2 powołanej ustawy, wysokość kar według §3 pkt. 3 lit.b w razie naruszenia art. 11 ust. 1 lit.b lub c rozporządzenia nr 1069/2009 została określona w stosunku do liczby zwierząt w odniesieniu do których naruszono zakazy określone w tym przepisie z uwzględnieniem liczby zwierząt przypadających na jednostkę przeliczeniową. Według załącznika do rozporządzenia liczba ta w stosunku do świń wynosi 7. Skoro w gospodarstwie skarżącej znajdowało się 70 świń zasadnie wymierzono karę w wysokości 2500 zł, która ma zastosowanie, gdy liczba zwierząt, w odniesieniu do których naruszono zakazy określone w tych przepisach, jest większa niż liczba zwierząt przypadających na 3 jednostki przeliczeniowe i nie większa niż liczba zwierząt przypadających na 10 jednostek przeliczeniowych. Warto przy tym zaznaczyć, że kwota ta nie podlega miarkowaniu. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2029r. poz. 2325 ) skargę należało oddalić.