II OSK 1385/06

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Hauser Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz /spr./ Sędzia NSA Ludwik Żukowski Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 126/06 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 126/06 oddalił skargę R. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że postępowanie administracyjne toczyło się z wniosku B. i J. K., którzy kupili od M. D. lokal nr [...] przy ul. [...] w W. Lokal ten przejęli pusty, wolny od osób i rzeczy. Z ustaleń Prezydenta [...] W., jako organu I instancji wynikało, iż R. K. opuścił miejsce pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. i utracił prawo do przebywania w nim. W swojej decyzji z dnia [...] Prezydent [...] W. stwierdził, iż fakt niezamieszkiwania przez stronę w przedmiotowym lokalu został potwierdzony kontrolą meldunkową w dniu [...] lipca 1998 r. oraz zeznaniami świadków (sąsiadów), którzy twierdzili, że R. K. znają, ale nie widują go od kilku lat. W odwołaniu R. K. podniósł, iż od początku lutego 1996 r. do stycznia 1998 r. przebywał w szpitalach, także w czasie, gdy B. i J. K. nabyli lokal. Nigdy dobrowolnie nie opuścił przedmiotowego lokalu i ma w nim wszystkie swoje rzeczy. W dalszym toku sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 lutego 1999 r. uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy nie udowodnił, że R. K. dobrowolnie opuścił lokal. Sąd uznał, iż wyjaśnienia wymaga, czy strona opuściła lokal w 1996 r. wyprowadzając się do hotelu i jaki okres w nim przebywała. Rozważenia wymagają także zaświadczenia z zakładów służby zdrowia, stwierdzające pobyt R. K. w tych placówkach, w aspekcie zeznań złożonych przez świadków. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda M. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy zaznaczył, iż R. K. w lutym 2002 r. otrzymał z zasobów komunalnych lokal nr [...] przy ul. [...] w W. i tam koncentruje się jego ośrodek spraw osobistych i interesów majątkowych. W powództwie do sądu powszechnego z 1998 r., skarżący nie domagał się przywrócenia naruszonego posiadania lokalu, a przywrócenia jego pierwotnego stanu i unieważniania aktu notarialnego darowizny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powyższą decyzję Wojewody M. wyrokiem z dnia 17 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 555/05 uzasadniając takie rozstrzygnięcie faktem, iż w sprawie jest związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku NSA, a ustalenia dotyczące otrzymania przez R. K. mieszkania nie zwalniają organu z powinności przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu. Decyzją z dnia [...] Wojewoda M. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wskazując, iż R. K. opuścił przedmiotowy lokal nie w styczniu 1996 r., ale znacznie wcześniej. Takie ustalenia wynikają z niespójnych wyjaśnień strony, zeznań świadków oraz wyjaśnień M. D. Jeżeli chodzi o rzeczy osobiste R. K. to składał on różne wyjaśnienia co do czasu przeniesienia ich z przedmiotowego lokalu. Organ uznał, że opuszczenie lokalu przez R. K. było dobrowolne, gdyż nie dochodził on swoich praw w zakresie przebywania w nim, a jego życie osobiste skoncentrowane jest w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. zarzucił organowi odwoławczemu, iż nie podał daty, kiedy opuścił lokal. Wskazał, iż w latach 1992 - 1996 bardzo często chorował i ponad 20 razy przebywał w szpitalach, a w 1995 r. został poddany poważnej operacji; przez pół roku nie wychodził z domu. Skarżący podważył zeznania M. D. i podniósł, że sąd cywilny stwierdził nieważność umowy darowizny przedmiotowego lokalu, dokonanej przez rodziców skarżącego na rzecz M. D. Sąd pierwszej instancji podkreślił w uzasadnieniu, iż związany jest oceną prawną dokonaną w swoim poprzednim wyroku z dnia 17 czerwca 2005 r. W jego ocenie, organ odwoławczy wykonał wskazania zawarte we wskazanym wyroku. Istotny jest w sprawie fakt, iż skarżący nie wytoczył powództwa o przywrócenie posiadania lokalu. Zdaniem Sądu zarzut, iż organ nie ustalił konkretnej daty opuszczenia mieszkania jest co prawda zasadny, ale nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z materiału dowodowego wynika bowiem bezspornie, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal co najmniej od lutego 1996 r. Ponadto skarżący od czerwca 2002 r. zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Tym samym spełnione zostały przesłanki do wymeldowania R. K. z przedmiotowego lokalu, określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. R. K. od opisanego wyroku wniósł skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj: - art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - w skrócie p.p.s.a.), polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, co wyraża się w pominięciu faktu, iż opuszczenie lokalu przez skarżącego nastąpiło na skutek konieczności długotrwałej hospitalizacji, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), powyższej ustawy, polegające na akceptacji wad postępowania administracyjnego prowadzonego z naruszeniem art. 80 k.p.a., a w szczególności ocenie, że wytoczenie powództwa o stwierdzenie nieważności umowy darowizny słusznie nie jest przesłanką umożliwiającą uznanie za dobrowolne opuszczenia lokalu w niniejszej sprawie. Ponadto skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez niewłaściwe zastosowanie w istniejącym stanie faktycznym. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że nie było mowy o dobrowolnym opuszczeniu przez niego przedmiotowego lokalu. Podejmował działania związane z odzyskaniem uprawnień do lokalu, pozostawił tam swoje rzeczy osobiste, a dostępu do lokalu został pozbawiony wskutek wymiany zamków w drzwiach przez M. D. W związku z wydaniem przez Sąd Okręgowy w W. wyroku stwierdzającego nieważności umowy darowizny przedmiotowego lokalu, skarżący może wystąpić z powództwem o wydanie lokalu. Zaakceptowanie w zaskarżonym wyroku poglądu, iż fakt niewytoczenia przez skarżącego powództwa o przywrócenie posiadania lokalu implikuje spełnienie przesłanki dobrowolności jest całkowicie bezzasadne, sprzeczne z logicznym rozumowaniem, wywiedzionym na podstawie art. 222 Kodeksu cywilnego, a w konsekwencji sprzeczne z granicami swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Zamieszkanie przez skarżącego w innym lokalu w 2002 r. podyktowane było koniecznością znalezienia mieszkania, w którym mógłby zamieszkać do czasu rozstrzygnięcia postępowania. Zdaniem skarżącego twierdzenie zawarte w zaskarżonym wyroku, iż opuszczenie lokalu było dobrowolne stanowi naruszenie zasady prawdy materialnej wyrażające się w zaniechaniu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych. W konsekwencji nastąpiło nietrafne zastosowaniem przepisu prawa materialnego. Teza Sądu pierwszej instancji pozostaje w sprzeczności z przyjętą linią orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którą o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z woli danej osoby, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. i J. K. wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu uczestnicy postępowania podali, iż skarżący od ponad [...] lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu i nie ma tam żadnych jego rzeczy. Powołując się na brzmienie przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych podnieśli, iż słuszna była decyzja Wojewody M. z dnia [...]. o wymeldowaniu R. K. Skarżący opuścił miejsce pobytu stałego na okres przekraczający 3 miesiące i pomimo tego - nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Nadto, skarżący w odpowiednim czasie nie podjął przewidzianych prawem środków prawnych umożliwiających mu powrót do lokalu, a zatem - ich zdaniem - opuszczenie lokalu było dobrowolne. Organ odwoławczy i Sąd pierwszej instancji rozważali kwestię hospitalizacji skarżącego, a w więc zarzuty w tym zakresie są nieuzasadnione. Na zakończenie uczestnicy wskazali, iż w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w W. sygn. akt [...] zapadł wyrok oddalający powództwo skarżącego z dnia 17 listopada 2004 r. o unieważnienie aktu notarialnego - umowy sprzedaży przedmiotowego lokalu. Sąd powszechny w tej sprawie uznał, iż strony chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Powołał się przy tym na zaświadczenie o wyjaśnionej sytuacji meldunkowej, z którego wynikało, że na trzy dni przed podpisaniem umowy, nikt w mieszkaniu nie był zameldowany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy wskazać, że organ administracji publicznej wydając decyzję rozstrzyga na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji oraz z uwzględnieniem stanu faktycznego istniejącego w tej dacie. Odnosi się to również do organu odwoławczego, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności zobowiązany jest do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Zatem prawidłowo organ odwoławczy uwzględnił fakt, iż skarżący w dacie wydawania decyzji skoncentrował swoje życie osobiste w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Należy bowiem mieć na względzie, że ewidencja ludności polega między innymi na rejestracji danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Natomiast zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenia faktu pobytu w tym lokalu (art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Wobec tego dane, dotyczące pobytu osób, widniejące w ewidencji winny odpowiadać rzeczywistości, tj. odzwierciedlać stan aktualnie istniejący. W konsekwencji fakt, iż skarżący, wobec zawarcia w dniu [...] lutego 2002 r. umowy najmu lokalu z Zarządem Domów Komunalnych w W., zamieszkał w tym lokalu miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Stąd też zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie. W zaistniałym stanie faktycznym brak bowiem jest przesłanek uzasadniających utrzymywanie fikcji meldunkowej. Nie uzasadnia tego również istnienie sporu pomiędzy skarżącym, a uczestnikami postępowania, związanego z prawem własności lokalu, w którym skarżący był dotychczas zameldowany. Spór ten prowadzony jest na gruncie prawa rzeczowego i, w stanie faktycznym istniejącym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie miał żadnego wpływu na kwestie meldunkowe, a więc związane wyłącznie z ewidencją ludności. Z tych samych względów, bez istotnego znaczenia dla sprawy, pozostaje kwestia stwierdzenia przez sąd powszechny nieważności umowy darowizny spornego lokalu i wynikająca z tego hipotetycznie możliwość prowadzenia przez skarżącego postępowania windykacyjnego. Zameldowanie pod oznaczonym adresem nie wywiera bowiem skutków w sferze prawa rzeczowego. Wobec powyższego kwestia dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez skarżącego winna być postrzegana przez pryzmat faktów zaistniałych w przeciągu wielu lat od daty faktycznego opuszczenia mieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, akceptujące rozstrzygnięcie organu odwoławczego, iż niewytoczenie przez skarżącego powództwa o przywrócenie posiadania przemawia za przyjęciem dobrowolności opuszczenia spornego lokalu. Podkreślenia wymaga fakt, iż z wyjaśnień skarżącego i treści pism ( w tym także odwołań od decyzji) składanych w trakcie postępowania administracyjnego wynika, iż działania M. D., zmierzające do uniemożliwienia skarżącemu zamieszkiwania w lokalu, miały miejsce co najmniej pod koniec 1995 r. i wówczas, ani w okresie późniejszym nie podjął on żadnych kroków prawnych, zmierzających do przywrócenia naruszonego posiadania. Jednocześnie ten element stanu faktycznego przeczy zarzutowi skargi kasacyjnej, iż opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego pobytu nastąpiło na skutek konieczności długiej hospitalizacji. Zatem zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zarówno naruszenia przepisów postępowania - art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jak i naruszenia prawa materialnego - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności o dowodach osobistych nie mogły zastać uznane za zasadne. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika reprezentującego skarżącego z urzędu orzeknie Sąd pierwszej instancji, który przyznał prawo pomocy. Jednocześnie należy wskazać, że brak jest podstaw ustawowych uzasadniających, zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniosek uczestników postępowania o zasądzenie od skarżącego na ich rzecz kosztów postępowania. Przepis art. 204 p.p.s.a. nie przewiduje bowiem takiej możliwości.