II FZ 907/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 września 2012r. sygnatura akt I SA/Ol 371/12 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. S. na uchwałę Rady Miejskiej w N. z dnia 27 października 2011r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 10 września 2012r. będącym przedmiotem rozpoznawanego zażalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie sygn. akt I SA/Ol 371/12 przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 150zł. w sprawie ze skargi L. S. na uchwałę Rady Miejskiej w N. z dnia 27 października 2011r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan sprawy wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca utrzymuje się z renty w wysokości 700zł oraz dochodów z tytułu umowy najmu w wysokości 732zł., prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. S. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 35,70m2. Jego łączne miesięczne wydatki kształtują się w granicach ok. 1099zł. (tj. na utrzymanie mieszkania w wysokości ok. 575zł; na syna P. S., który przebywa w Zakładzie Karnym w B. - przekazy pieniężne, paczki, zakupy w kantynie ZK– 370zł.; opłaty za telefon – 120zł, za garaż 34,10zł.) Skarżący oświadczył też, że na wyżywienie pozostaje mu kwota 333zł, tym samym ewentualny brak przyznania prawa pomocy pozbawi go prawa do Sądu. Nadto podkreślił, że wysokość uzyskiwanych dochodów powoduje, że znajduje się na "progu minimum egzystencji". Dodatkowo oświadczył, że posiada zadłużenie w SM "O." w N. na kwotę 4.080,46zł. oraz w Urzędzie Miasta na kwotę 3.899zł. Zaznaczył również, że pieniądze oraz paczki przekazywane dla syna przebywającego w Zakładzie Karnym są niezbędne dla prawidłowego jego funkcjonowania, gdyż od lat choruje on na przewlekłą astmę oskrzelową i związane z tym powikłania płucne. Pieniądze i paczki z lekami przesyła do ZK w B., gdyż takich artykułów tam jest brak. Do wniosku (jak też na etapie wniesienia sprzeciwu) Strona załączyła kserokopie: dokonania zapłaty za czynsz za miesiąc maj 2012r. na kwotę 462,90zł oraz za miesiąc czerwiec 2012r. na kwotę 462,90zł, cztery potwierdzenia nadania środków pieniężnych dla syna na łączną kwotę 320zł. w okresie od 30 kwietnia 2012r. do 2 lipca 2012r., dwa nieopłacone polecenia przelewów z tytułu opłat za gaz na kwotę 94,28zł każde, wezwanie do zapłaty ze Spółdzielni Mieszkaniowej "O." zaległości w opłatach na kwotę 4080,46zł, potwierdzenie nadania paczki z dnia 4 czerwca 2012r. oraz z dnia 6 lipca 2012r. dla syna P. S., trzy pokwitowania zapłaty za energię eklektyczną na kwotę ok. 65zł każde, pokwitowania dokonania wypłaty środków pieniężnych z rachunku bankowego skarżącego, pismo w sprawie wysokości czynszu za garaż z dnia 31 grudnia 2011r., pismo z Urzędu Miasta w sprawie wysokości opłaty za bezumowne korzystanie z gruntu, odpis zaświadczenia lekarskiego P. S. z dnia 13 października 2005r., pismo z NFZ Warmińsko-Mazurskiego z dnia 11 kwietnia 2011r., zaświadczenie lekarskie P. S. z dnia 4 maja 2011r., artykuł prasowy z G,. z dnia 27 lipca 2011r., wezwanie z Sądu Rejonowego w N. z dnia 13 czerwca 2012r., zażalenie Skarżącego z dnia 20 czerwca 2012r. oraz wezwanie Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 sierpnia 2012r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (art.246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.“. Uznał natomiast, że oceniając sytuację materialną skarżącego zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 150zł. W motywach podkreślił, że skarżący wykazał, że uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 1432zł. Z uzyskiwanego dochodu zobowiązany jest opłacić czynsz za mieszkanie oraz bieżące opłaty za media tj.: gaz, prąd, telefon, opłata za garaż. Łączne stałe miesięczne wydatki skarżącego wynoszą ok. 770zł. W ocenie Sądu, miesięczny dochód jaki strona otrzymuje pozwala jej na zaspakajanie najważniejszych potrzeb, przy czym także na opłacenie w zakresie częściowym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Odnośnie powołanych przez skarżącego wydatków na leczenie syna przebywającego w Zakładzie Karnym, Sąd stwierdził, że nie stanowią one uzasadnionej podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem zgodnie z art.115 §1 Kodeksu karnego wykonawczego -"Skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne". Tym samym syn skarżącego ma zapewnione potrzeby związane z leczeniem w okresie pobytu w Zakładzie Karnym. Odnosząc się do kwestii posiadanego zadłużenia w wysokości 4080,46zł. w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz w wysokości 3899zł w Urzędzie Miasta Sąd stwierdził, że fakt posiadania zadłużenia nie stanowi uzasadnionej podstawy do przyznawania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Inne bowiem zadłużenia nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. W kwestii zaś argumentów skarżącego, iż odmowa przyznania mu prawa pomocy pozbawi go prawa do sądu oraz będzie stanowiła naruszenie przepisów Konstytucji RP. stwierdził, że zarówno uzyskiwane dochody jak i ponoszone wydatki stałe skarżącego nie pozwalają na przyjęcie, że przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym będzie równoznaczne z pozbawieniem go prawa do sądu. W ocenie Sądu trudno bowiem uznać, że skarżący znajduje się w ubóstwie, w sytuacji gdy, uzyskiwane przez niego dochody przekraczają kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę ustaloną rozporządzeniem Rady Ministrów z 13 września 2011r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012r. na kwotę ok. 1100zł netto (1500zł brutto), nie wspominając już o wskaźnikach dochodowych ustalonych do przyznania zasiłków z pomocy społecznej. W zażaleniu na powyższe postanowienie, Skarżący zaskarżając je w całości i zarzucił mu naruszenie art.246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 150zł. bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Wskazał, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów sadowych. Ponownie zwrócił uwagę na kwotę dochodów którymi dysponuje, jak też wydatki które ponosi. Szczególny nacisk położył na rozmiar udzielanej synowi pomocy. Podkreślając, fakt, że w zakładach karnych nie ma żadnej pomocy medycznej przedłożył artykuł opublikowany w T. z dnia 27 lipca 2011r. Zaznaczył też, że konstytucyjna zasada wyrażona w art.84 Konstytucji RP powinna być realizowana z uwzględnieniem poszanowania godności osoby ludzkiej. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie podważa ono skutecznie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. W pierwszej kolejności wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do brzmienia art.246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W przepisie tym zapisano zasady przyznawania prawa pomocy, przy czym przyznanie tegoż prawa osobie fizycznej oparte jest na konstrukcji ograniczonego uznania. Stanowi on bowiem, że przy spełnieniu określonych przesłanek prawo pomocy może być, a nie musi, osobie fizycznej przyznane (por. postanowienie NSA z 6 września 2012r. sygnatura akt II FZ 632/12). Z brzmienia powyższej normy wynika, (a pogląd taki ugruntowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych), że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Nadto, z pola widzenia nie powinno umykać również i to, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Przenosząc powyższe uwagi na kanwę niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Dokonał wnikliwej analizy jego sytuacji majątkowej oraz prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Ze złożonego oświadczenia o sytuacji rodzinnej i finansowej nie wynika, iż skarżący nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych w wysokości 150zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena ta poprzedzona została analizą uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, jak też ponoszonych przez niego stałych wydatków. Słusznie również Sąd pierwszej instancji wskazał, że powoływane przez skarżącego wydatki na leczenie syna przebywającego w Zakładzie Karnym, nie stanowią uzasadnionej podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ustawodawca w Kodeksie karnym wykonawczym gwarantuje skazanemu prawo do odpowiednich - ze względu na zachowanie zdrowia - świadczeń zdrowotnych (art.102 pkt 1 k.k.w.). Powołany w zaskarżonym postanowieniu art.115 k.k.w. określa zasady, na jakich to prawo ma być skazanemu zapewnione. Przyjętego w tej kwestii stanowiska nie mogą zmienić załączone przez stronę dowody – projekt pozwu do Sądu Okręgowego w O. (należy zauważyć, że brak na nim daty, jak też potwierdzenia złożenia do Sądu) i pismo z dnia 16 czerwca 2010r. Również kserokopia artykułu z gazety w żadnej mierze nie jest dowodem potwierdzającym, że w zakładach karnych nie ma jakiejkolwiek pomocy medycznej. Wbrew oczekiwaniom skarżącego, z treści tego artykułu nie sposób wywieść takiego wniosku. Sąd pierwszej instancji prawidłowo również ocenił okoliczność dotycząca posiadanych przez stronę w Spółdzielni Mieszkaniowej i w Urzędzie Miasta zobowiązań. W istocie, inne zadłużenia nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Odnosząc się z kolei do pozostałej, podniesionej w zażaleniu argumentacji należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011r., sygn. akt I OZ 840/11, LEX nr 1069753). Reasumując, skarżący winien mieć świadomość, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty postępowania przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w związku z art.197 §1 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.