I OZ 580/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2575/20 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 18 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2575/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek E. J. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 11 lutego 2021 r. skarżąca zwróciła się o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 stycznia 2021 r. oraz złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 8 czerwca 2021 r. skarżącej został doręczony odpis ww. wyroku wraz z uzasadnieniem. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt I SPP/Wa 28/21 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 24 stycznia 2022 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała adwokat Ż. L. o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej. Pismo to zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 7 lutego 2022 r. W dniu 8 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła od powołanego wyroku skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazała, że zawiadomienie o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej odebrała w dniu 7 lutego 2022 r. i w tym samym dniu złożyła do sądu wniosek o udostępnienie akt w portalu PASSA. Następnie w dniu 9 lutego 2022 r. pełnomocnik wysłała do skarżącej list z informacją, że została wyznaczona do sprawy oraz z prośbą o kontakt w celu uzgodnienia kwestii istotnych dla sprawy. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie skontaktowała się z pełnomocnikiem a konieczne było zapoznanie się aktami pełnomocnik skontaktowała się z sądem w celu ustalenia przyczyn tak długiego oczekiwania na dostęp do akt. W rozmowie z pracownikiem sądu pełnomocnik została poinformowana, że wniosek nie został jeszcze rozpoznany. W dniu 2 marca 2022 r. pełnomocnik skarżącej otrzymała maila z pismem informującym, że dostęp do akt za pośrednictwem portalu PASSA jest możliwy od 1 marca 2022 r. W związku z faktem, że w owym czasie niemożliwe było logowanie się przez profil zaufany z uwagi na awarię tego sytemu, konieczne było skontaktowanie się z działem pomocy portalu PASSA w celu rozwiązania problemu. W efekcie dostęp do akt pełnomocnik uzyskała w postaci skanów wykonanych przez pracownika Sądu i przesłanych jej na prywatną skrzynkę mailową na podstawie identyfikacji polegającej na podaniu trzech ostatnich cyfr numeru PESEL. W tej sytuacji określenie (od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu) nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ nawet jeśli o wyznaczeniu pełnomocnik dowiedziała się 7 lutego 2022 r. to bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia nie można liczyć od tej daty, albowiem w czasie tym pełnomocnik nie miała możliwości zajęcia stanowiska w sprawie. Uzyskanie skanów akt w sposób w jaki się to odbyło również miało charakter wyjątkowy, odbiegający od standardów procedury. Akta bowiem zostały przesłane na prywatną skrzynkę pełnomocnik jedynie na podstawie fragmentu jej numeru PESEL. Pełnomocnik nie została zobligowana do potwierdzenia otrzymania skanów akt. Zdaniem pełnomocnika uzyskanie w ten sposób dostępu do sprawy było czynnością faktyczną i nie może zostać uznane za początek biegu terminu. Dalej, wobec faktu, że wśród skanów akt przesłanych pełnomocnikowi nie znajdowały się dokumenty załączone w toku sprawy przez stronę, pełnomocnik miała tylko częściową wiedzę o stanie faktycznym sprawy. Pełnomocnik mogłaby zapoznać się z tymi wszystkimi dokumentami gdyby możliwe było osobiste przeglądanie akt w sądzie, co w tamtym czasie nie było jednak możliwe. Pełnomocnik podkreśliła, że z lektury niekompletnych akt jej udostępnionych wynikała niejasność dotycząca treści jednego z dokumentów (aneksu do umowy o pracę zawartej przez męża skarżącej). Dla oceny istnienia podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej konieczne było zapoznanie się z treścią tego dokumentu. Pełnomocnik odnalazła wśród skanów akt numer telefonu skarżącej, z którą skontaktowała się w dniu 22 marca 2022 r. W rozmowie ze skarżącą pełnomocnik wyjaśniła na jakim etapie jest sprawa i że aby móc postawić ewentualny zarzut konieczne jest ustalenie treści dokumentu załączonego przez skarżącą do akt sprawy. Pełnomocnik wyjaśniła, że chodzi o aneks do umowy o pracę męża skarżącej. Skarżąca poinformowała, że nie ma tego dokumentu i że jedyny egzemplarz znajduje się w aktach. Wobec powyższego przy sporządzaniu skargi pełnomocnik polegała na ustnym oświadczeniu skarżącej na temat faktycznej treści niezbędnego dokumentu. Zdaniem pełnomocnika z powyższego nie sposób jest zorientować się, w którym dniu rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej ponieważ pełnomocnik do dzisiaj nie ma pełnej wiedzy w sprawie. Sama skarga, odpowiedź na nią ani nawet wyrok sądu nie były wystarczające dla pełnej oceny stanu sprawy. Pełnomocnik napotkała na liczne przeszkody w toku sprawy, które utrudniły, jeśli nie uniemożliwiły sporządzenie skargi w sposób rzetelny, w oparciu o pełny dostęp do akt, a nie jedynie dokumenty, które pracownik Sądu uznał za stosowne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając ww. wniosek wskazał, że bieg 7-dniowego terminu rozpoczął się 22 marca 2022 r., bowiem w tym dniu pełnomocnik skarżącej, po uprzednim zapoznaniu się z aktami sprawy, skontaktowała się ze skarżącą celem weryfikacji informacji w sprawie. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, wniosek złożony w dniu 8 kwietnia 2022 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony po upływie 7-dniowego terminu określonego w art. 88 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Niezależnie od powyższego Sąd zauważył, że pełnomocnik skarżącej nie podała, czy i ewentualnie kiedy podjęła kroki w celu zapoznania się z całością akt sprawy w systemie PASSA, po usunięciu wskazanej przez nią awarii tego systemu. Jednocześnie podniesiono, że pełnomocnik skarżącej niewątpliwie zapoznała się z wyrokiem przed dniem 22 marca 2022 r., co wynika z treści uzasadnienia wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zarzucając obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że 7 dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności minął z chwilą gdy pełnomocnik skontaktował się z klientką, podczas gdy okoliczność ta nie spowodowała, że przeszkoda w dokonaniu czynności ustała i rozpoczął się bieg 7 dniowego terminu, albowiem pełnomocnik ustalił w rozmowie z klientką jedynie fakt, że kluczowy w sprawie dokument znajduje się w aktach sprawy oraz, że klientka odtwarza jego treść z pamięci, natomiast zapoznanie się z treścią dokumentu było w dalszym ciągu niemożliwe z uwagi na to, że pełnomocnik nie miał możliwości zapoznania się z tą częścią akt postępowania. W oparciu o wskazany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie merytoryczne wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Spóźniony zaś lub z mocy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 P.p.s.a.). Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że Sąd w pierwszej kolejności ocenia, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. Na tle powołanych przepisów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. akt I FZ 198/06, z dnia 15 marca 2007 r. sygn. akt II FZ 47/07, z dnia 11 października 2011 r. sygn. akt II FZ 570/11, oraz z dnia 7 marca 2017 r. sygn. akt II OZ 223/17; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. Jednocześnie zauważyć należy, że przepis art. 87 § 1 P.p.s.a. wskazuje na termin 7 dni liczony od "czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi". Okoliczność ta jest podstawą do formułowania w orzecznictwie stanowiska, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy - pełnomocnik realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14, z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 63/14, z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1544/13 z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt II OZ 612/12 oraz z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt II OZ 779/21). W rozpoznawanej sprawie postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2021 r. sygn. akt I SPP/Wa 28/21 przyznane zostało skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie pełnomocnik z urzędu – adwokat Ż. L. zawiadomienie o tym fakcie otrzymała w dniu 7 lutego 2022 r. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej został natomiast wniesiony przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika w dniu 8 kwietnia 2022 r. Oznacza to, że wniosek ten został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Należy jednak zauważyć, że Sąd I instancji przyjął w zaskarżonym postanowieniu bardziej korzystną datę ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej niż wynikającą z wcześniejszych rozważań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał bowiem na uwadze przedstawioną w uzasadnieniu wniosku obszerną argumentację i uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, bieg terminu rozpoczął się w dniu 22 marca 2022 r., tj. w dniu w którym pełnomocnik skontaktowała się ze skarżącą celem weryfikacji informacji w sprawie. Najpóźniej zatem w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska wnoszącej zażalenie, że przeszkoda do dokonania czynności nigdy nie ustała z uwagi na niepełne udostępnienie przez Sąd I instancji akt postępowania. Przede wszystkim z akt sprawy nie wynika, aby po przesłaniu drogą mailową pełnomocnikowi skanów akt kwestionowany był sposób ich udostępnienia czy też zakres uniemożliwiający skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej. Przyjąć zatem należało, że pełnomocnik posiadała wystarczające informacje dotyczące przedmiotowej sprawy umożliwiające dokonanie oceny co do zasadności złożenia środka odwoławczego, jego ewentualnego sporządzenia i wniesienia. Nie można także pominąć, że skarżąca od dnia 31 stycznia 2022 r. dysponowała wiedzą o osobie wyznaczonego pełnomocnika. W tym bowiem dniu skarżąca otrzymała do wiadomości pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie informujące adwokat Ż. L. o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu. Wskazano w nim nie tylko osobę wyznaczonego pełnomocnika ale również adres kancelarii adwokackiej, numery telefonów i adres mailowy. Mając powyższe na uwadze nie sposób uznać, że brak odpowiedzi przez stronę na pismo z dnia 9 lutego 2022 r. celem uzgodnienia kwestii istotnych dla sprawy i kontakt telefoniczny w dniu 22 marca 2022 r., który nastąpił z inicjatywy pełnomocnika nie miał wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Podsumowując, skoro przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, tj. kontakt ze skarżącą celem uzgodnienia stanowiska w sprawie, po wcześniejszym zapoznaniem się z aktami sprawy, ustała najpóźniej w dniu 22 marca 2022 r., to siedmiodniowy termin na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., upływał z dniem 29 marca 2022 r. Dokonanie tej czynności dopiero 8 kwietnia 2022 r. było spóźnione i uzasadniało odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 88 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.