III SA/Gl 830/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzje ZUS z [...]r. o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku z [...]r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. i odmówił skarżącemu T.M.prawa do zwolnienia. Z akt sprawy wynika, że trzema decyzjami z [...]r. ZUS umorzył postępowanie w sprawie wniosku z [...]r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W ich uzasadnieniach (nie powołując się na konkretną podstawę prawną) ZUS stwierdził, że nie ma możliwości zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia należnych składek, gdyż nie złożył on deklaracji ZUS DRA w terminie do 30.06.2020r. Uznał również, że niezłożenie tych deklaracji czyni postępowanie bezprzedmiotowym, zatem umorzył je na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Od tego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie. W wyniku jego rozpoznania, Prezes ZUS uchylił ww. decyzje ZUS i odmówił stronie prawa do zwolnienia. W treści uzasadnienia jako podstawę prawną decyzji Prezes ZUS powołał art. 31zq oraz 31zo ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa, nie wskazując jednak bliższych jednostek redakcyjnych ww. artykułów. W uzasadnieniu stwierdził, że jednym z warunków zwolnienia określonego w art. 31zq ustawy jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych nie później niż do 30.06.2020r. Powołał się także na art. 31zo i wskazany tam warunek złożenia deklaracji również do 30.06.2020r. Natomiast skarżący takich deklaracji w tym terminie nie złożył, gdyż uczynił to dopiero 23.07.2020r., zatem nie spełnił warunków zwolnienia. Organ uznał więc, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek mu nie przysługuje. Wobec takiego stanowiska organu, skarżący wywiódł skargę do WSA. W skardze wyjaśnił, że prowadzi szkołę językową, w roku poprzednim osiągał przychody ok. [...] zł miesięcznie, a w miesiącach, które objęte były wnioskiem o zwolnienie nie osiągał ich w ogóle. Obciążenie go kosztami składek skutkować będzie koniecznością zamknięcia firmy. Stwierdził, że jest młodym przedsiębiorcą, szkołę prowadzi od niedawna i dodatkowo musi jeszcze pracować. Uważa, że ustawa powinna chronić przedsiębiorców i im pomagać; nie uznał, aby brak wiedzy i opóźnienie w złożeniu raportu miało odbierać możliwość otrzymania pomocy od państwa. Zarzucił, że ZUS przypomniał mu o niezłożeniu wymaganych raportów dopiero w lipcu, kiedy ich wysłanie dla potrzeb zwolnienia było już spóźnione i skutkowało koniecznością opłacenia składek. Nie otrzymał żadnych wiadomości od ZUS, ani przez ZUS PUE, e-mail, telefon ani listownie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W jej uzasadnieniu podkreślił, że 30.06.2020r. jest terminem ustawowym, a Zakład nie ma obowiązku "przypominać" płatnikom o ciążących na nich powinnościach i to niezależnie od stażu prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa, płatnik składek może być zwolniony z obowiązku opłacania składek, jeżeli był zgłoszony jako płatnik w terminach określonych w tym przepisie i zgłosił do ubezpieczenia mniej niż 10 ubezpieczonych. Jednak stosownie do art. 31zq ust. 3 ustawy warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...), chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Należy jednak zauważyć, że w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek znajdują zastosowanie przepisy Kpa. Formułują one szereg wymogów, których organ winien przestrzegać w toku postępowania. I tak, stosownie do art. 7 Kpa, wyrażającego zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa czyli zasadą zaufania, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wreszcie zasada informowania stron, szczególnie istotna w kontekście przedmiotowego postępowania, wyrażona w art. 9 Kpa przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Badając przedmiotową sprawę Sąd doszedł do przekonania, że organ zasadom tym nie sprostał. Skoro strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, uzewnętrzniła wolę skorzystania ze zwolnienia. Jeśli wniosek ten nie mógł być uwzględniony z powodu braku koniecznych dokumentów, to obowiązkiem organu działającego z zachowaniem zasady informowania oraz czuwającego nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa było niezwłoczne poinformowanie strony o tym, że – aby mógł być rozpatrzony pozytywnie - konieczne jest jeszcze złożenie deklaracji. Działania organu, który obowiązku tego zaniedbał z pewnością nie sposób uznać za budujące zaufanie do organów. Organ w odpowiedzi na skargę podniósł, że nie miał obowiązku "przypominania" płatnikom o obowiązku składnia deklaracji. Stanowiska tego Sąd nie podziela po pierwsze dlatego, że w.cyt. przepisy Kpa nakładają na niego szereg obowiązków w zakresie informowania stron. Po wtóre nie podziela go także z tej przyczyny, że przepisy dot. pomocy przedsiębiorcom były nowe, zostały uchwalone w związku z nadzwyczajną sytuacją pandemii i mogły stronom, zwłaszcza prowadzącym działalność w mniejszym rozmiarze i niebędącym profesjonalistami w zakresie ubezpieczeń, nastręczać trudności z nadążeniem za zmianami legislacyjnymi i zasadami pomocy. W samym bowiem 2020r. ustawa covidowa obowiązywała w 36 wersjach. Oczywiście nie wszystkie zmiany dotyczyły ulg związanych ze składkami ZUS, tym niemniej ich skala obrazuje ilość i częstotliwość zmian przepisów, w gąszczu których musieli się poruszać przedsiębiorcy. Tym bardziej istotna stawała się zasada informowania stron i czuwania, aby nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Wreszcie trzeba podnieść i to, że wniosek o zwolnienie wpłynął do organu [...]r., zaś decyzje organu I instancji odrębne za każdy z trzech miesięcy wydane zostały [...]r. Zgodnie zaś z art. 35 § 2 Kpa, określającym terminy załatwienia sprawy w podstępowaniu administracyjnym, sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ, powinny być załatwiane niezwłocznie. Natomiast – stosownie do § 3 - załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (...). Prowadzi to do wniosku, że gdyby organ prowadził postępowanie właściwie i terminowo załatwił sprawę, zakończyłby ją do 9.05.2020r., gdyż trudno uznać ją za szczególnie skomplikowaną. W każdym zaś razie nastąpiłoby to najpóźniej 9.06.2020r., co pozwoliłoby stronie na złożenie brakujących deklaracji przed 30.06.2020r. i uzyskanie zwolnienia. Natomiast skutki opieszałości organu w całości zostały przerzucone na stronę. Nadto trzeba wskazać, że stosownie do art. 107 § 1 pkt 4 Kpa, decyzja zawiera powołanie podstawy prawnej, zaś w myśl art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie prawne zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Natomiast rozstrzygnięcie organu II instancji warunków tych nie spełnia. Wskazano w nim art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, upoważniający organ do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości albo w części i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy albo umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości albo w części, oraz art. 31zq ust. 8 ustawy covidowej, zgodnie z którym od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Są to więc przepisy proceduralne, w żaden sposób nie pozwalające stronie na ocenę zasadności rozstrzygnięcia organu. W uzasadnieniu organ co prawda stwierdził, że "nie spełnił Pan warunków wynikających z art. 31zq i nie przekazał wymaganych dokumentów do 30 czerwca 2020r." Tym niemniej zauważyć trzeba, że art. 31zq zawiera 8 ustępów a dwa z nich (ust. 1 i 3) dotyczą terminów przesłania deklaracji rozliczeniowych. Również przywołany (i nie zacytowany) w uzasadnieniu art. 31zo ustawy covidowej obejmuje 11 ustępów, a niektóre z nich dzielą się jeszcze na kilka punktów. Tak ogólne podanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia skutkuje tym, że to właściwie sama strona musi "dopasować" rozstrzygnięcie do przepisów, które je uzasadniają, a nie że podstawę prawną cytuje i wyjaśnia organ. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza także art. 107 § 1 pkt 4 i 107 § 3 Kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do powyższych ocen Sądu. Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. O kosztach Sąd nie orzekał, gdyż sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a strona działała osobiście.