III SA/Gl 771/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., nr [...]. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją, nr [...], z [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: SKO, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej: strona, skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. (dalej: organ pierwszej instancji), nr [...], z [...] r. którą: 1. uchylono decyzję, nr [...], z dnia [...] r. przyznającą dodatek mieszkaniowy na okres od 1 listopada 2017r. do 30 kwietnia 2018 r . w kwocie 467,24 zł; 2. przyznano dodatek mieszkaniowy w wysokości 203,87 zł. miesięcznie na okres 6 miesięcy od 1 listopada 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. W podstawie prawnej SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570). Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Prezydent Miasta Z., postanowieniem z [...]r., wydanym na podstawie art. 145 §1 pkt 2,5 i 7, art. 147, 149 §1 i 150 §1 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego skarżącemu zakończonego sześcioma decyzjami administracyjnymi, w tym decyzją administracyjną tego organu z dnia [...] r. na okres od 1 listopada 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. w kwocie 480,08 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji w związku ze wznowionym postępowaniem i po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony o przyznanie dodatku mieszkaniowego z [...]r. - decyzją z [...]r. 1. uchylił decyzję, nr [...], z dnia [...] r. przyznającą dodatek mieszkaniowy na okres od 1 listopada 2017r. do 30 kwietnia 2018 r . w kwocie 467,24 zł; 2. przyznał dodatek mieszkaniowy w wysokości 203,87 zł. miesięcznie na okres 6 miesięcy od 1 listopada 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. Organ wskazał, że po uprawomocnieniu się decyzji z [...] r., wyszły na jaw nowe okolicznościw wskazujące, że dane podane we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie zgadzają się ze stanem faktycznym. Wniosek złożony przez stronę został potwierdzony przez A. J. jako zarządcę, a wyszło na jaw, że nie był on zarządcą budynku, bowiem zarząd budynkiem należy do "A" Sp. z o. o. z siedzibą w Z. A. J. potwierdził metraż mieszkania na wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego 49 m2, a wydatki za zajmowany lokal wyniosły 894,80 zł. Ustalono, że dane we wniosku nie zgadzają się ze stanem faktycznym, bowiem wydatki potwierdzone przez zarządcę "A" Sp. z o.o. z siedzibą w Z. wyniosły 193,07 zł, a powierzchnia mieszkania wynosi 43,35 m2. W związku z tym, że faktyczne wydatki za mieszkanie i powierzchnia lokalu, były inne niż przyjęte do obliczenia dodatku mieszkaniowego organ postanowił uchylić decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy na podstawie nieprawdziwych danych zawartych we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego i przyznać dodatek mieszkaniowy wyliczając wysokość dodatku mieszkaniowego na podstawie prawidłowej powierzchni zajmowanego lokalu i prawidłowej wysokości czynszu tj. w kwocie 203,87 zł miesięcznie. Zatem różnica w wysokości wypłaconego dodatku mieszkaniowego wyniosła 263,37 zł miesięcznie. Jednocześnie organ poinformował o treści art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2133 ze zm.) oraz wskazał, że różnica w wysokości przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowycłi w przedmiotowym okresie wynosi 1.580,22 zł. (6x 263,37 zł.) i podlega zwrotowi w podwójnej wysokości, tj. w kwocie 3.160,44 zł. W odwołaniu, strona zakwestionowała prawidłowość decyzji i wniosła o jej uchylenie z jednoczesnym odstąpieniem od zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych kwot przyznanego dodatku mieszkaniowego. Zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowycłi oraz błędy w ustaleniach faktycznych, a także błąd w wyliczeniu rachunkowym co do wysokości ustalonego na nowo dodatku mieszkaniowego. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, SKO decyzją, nr [...] z [...] r. uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W ocenie wówczas orzekającego składu wyjaśnienia wymagało ustalenie czy istnieją przesłanki wznowieniowe, albowiem Prezydent Miasta Z. jest organem podatkowym i prowadzi jako starosta ewidencję dla lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w Z., a zatem z urzędu zna powierzchnię tego lokalu i mógł w tym zakresie zweryfikować powierzchnię podaną we wniosku o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego potwierdzoną przez zarządcę. Ponadto skoro strona jest najemcą lokalu to należałoby rozważyć przeprowadzenie dowodu z umowy najmu, gdyby istniała niezgodność z danymi w ewidencji lub deklaracji podatkowej. Wyjaśnienia wymagało także kim była osoba potwierdzająca w imieniu zarządcy wniosek (czy działała w imieniu zarządcy, czy też była to osoba trzecia, a jeśli tak, czy nie doszło do fałszerstwa dowodu w tym zakresie) tym bardziej, iż strona w odwołaniu wskazała, iż zarządca otrzymał kwotę przyznanego dodatku mieszkaniowego. Należało nadto wyjaśnić czy pismo z dnia 26 sierpnia 2020 r. skierowane do organu pierwszej instancji a podpisane przez Zastępcę Głównej Księgowej ds. Czynszu i Wspólnot mieszkaniowych "A’ spółka z o.o. z siedzibą w Z. przy ulicy [...]- zostało podpisane przez osobę uprawnioną do działania w imieniu tej spółki (zgodnie z KRS). Również wyjaśnienia wymagała treść dokumentu z dnia [...] r. dotycząca wysokości czynszu za lokal mieszkalny nr [...] położony w Z. przy ulicy [...], albowiem wynikało z niego, że opłaty za wywóz śmieci pobierane są za 1 osobę, a we wniosku o ustalenie dodatku mieszkaniowego wskazano 4 osoby - tyrn samym należało zbadać, czy opłaty z tego tytułu Prezydent Miasta Z. pobiera i pobierał w prawidłowej wysokości (takie opłaty uzależnione są od ilości osób), a jeśli stwierdzone będą nieprawidłowości to Prezydent Z. winien w tym zakresie wszcząć postępowanie administracyjne. W konsekwencji, organ pierwszej instancji, w dniu [...] r. wydał decyzję, którą uchylono decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy na podstawie nieprawdziwych danych zawartych we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz przyznano dodatek mieszkaniowy wyliczony na podstawie prawidłowej powierzchni zajmowanego lokalu i prawidłowej wysokości czynszu w wysokości 203,87 zł miesięcznie; jednocześnie zobowiązano stronę do zwrotu kwoty 3.160,44 zł jako podwójnej wysokości różnicy w wysokości wypłaconego dodatku mieszkaniowego za przedmiotowy okres tj. 6 x 263,37 zł. Organ ustalił, że zarządcą nieruchomości przy ul. [...]w Z. jest "A" Sp. z o. o. z siedzibą w Z. W związku z powyższym postanowieniem z [...]r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie dodatku mieszkaniowego decyzją ostateczną m.in z dnia [...]r. bowiem z przeprowadzonego postępowania z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych i po dokonaniu ponownego wyliczenia stwierdził konieczność skorygowania jego wysokości. Od ww. decyzji z [...] r., strona złożyła odwołanie, nie zgadzając się z obowiązkiem zwrócenia dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości; zarzuciła naruszenie art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych poprzez przyjęcie, że dodatek mieszkaniowy został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych wskazanych we wniosku i deklaracji, podczas gdy do obowiązku organu należało zbadanie i zweryfikowanie danych zawartych we wniosku, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że strona ma zwrócić podwójną różnicę wysokości dodatku przyznanego a należnego, bowiem strona nie miała wpływu na wydane dokumenty dotyczące powierzchni mieszkania i osoby wydającej zaświadczenie. W odwołaniu zarzuciła, że nie została w żaden sposób wzbogacona, bowiem dodatek mieszkaniowy wpływał na konto Wspólnoty Mieszkaniowej. Wskazała, że organ całkowicie pominął sytuację majątkową, życiową i zdrowotną strony, która jest zatrudniona na 1/2 etatu i jej dochód miesięczny to kwota 750 zł, żona pracuje w wymiarze etatu z dochodem miesięcznym 800 zł, mają na utrzymaniu dwoje dzieci. Ponadto podniosła naruszenie przez organ pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 411 pkt. 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Rozpoznając ponownie sprawę w trybie odwoławczym, SKO utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie SKO, organ I instancji prawidłowo ustalił, że stronie powinien być przyznany dodatek mieszkaniowy w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. w mniejszej wysokości tj. w kwocie 203,87 zł miesięcznie. Organ za kluczowy w sprawie uznał fakt, że postępowanie w sprawie ustalenia uprawnienia do dodatku mieszkaniowego było prowadzone na wniosek strony, która została uprzedzona o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego w związku z podanymi danymi w deklaracji dołączonej do wniosku. Przy prawidłowym obliczeniu wysokości należnego stronie dodatku mieszkaniowego należało uwzględnić następujące okoliczności: zajmowanie lokalu mieszkalnego przez stronę na podstawie umowy najmu, powierzchnię mieszkania - 43,35m2 na 4 osoby w gospodarstwie domowym, miesięczny dochód na osobę w rodzinie 269,14 zł., wydatki mieszkaniowe wraz z ryczałtem na ogrzanie lokalu i wody oraz brak instalacji gazowej w wysokości - 333,06 zł. i tę kwotę należało przyjąć w wyliczeniach wysokości należnego stronie dodatku mieszkaniowego. Organ odwoławczy powołując przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych przedstawił wyliczenie, z którego wynika, że dodatek mieszkaniowy przysługuje w wysokości 203,87 zł miesięcznie. Kwestionując prawidłowość powyższej decyzji ostatecznej strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zaskarżając decyzje obu instancji i zarzucając: 1. naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, poprzez przyjęcie, że dodatek mieszkaniowy został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych wskazanych we wniosku i deklaracji, podczas gdy do obowiązku organu należało zbadanie i zweryfikowanie danych zawartych we wnioskach, a obecnie strona z tego tytułu nie może ponosić tak dotkliwych konsekwencji finansowych; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, iż strona ma zwrócić różnicę w wysokości przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowych we wskazanych okresach a zwrot nienależnie pobranego dodatku ma nastąpić w podwójnej wysokości wraz z odsetkami, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do wysunięcia wniosku przeciwnego, a mianowicie, iż strona nie miała żadnego wpływu na wydane dokumenty w zakresie opisanej powierzchni mieszkania oraz osoby wydającej takie zaświadczenie; 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu i nie zbadaniu złożonych dokumentów do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego przez organ, przyznający dodatek mieszkaniowy, co skutkować mogło odmową przyznania takiego dodatku; 4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na obciążeniu strony skutkami prawnymi i finansowymi rzekomo błędnie wydanej decyzji, podczas gdy dodatek mieszkaniowy wpływał na konto Współnoty Mieszkaniowej, a strona w żaden sposób nie jest wzbogacona; 5. błąd w wyliczeniu rachunkowym, wskazanym w zaskarżonej decyzji co do wysokości ustalonego na nowo dodatku mieszkaniowego przez okres 6 miesięcy; 6. naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 411 pkt 2 k.c., polegającego na tym, że nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Nadto skarżący wskazał, że czynsz płaci właścicielowi lokalu i nie ma on żadnej relacji z zarządcą. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte stanowisko i dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1). Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji z naruszeniem prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do oceny prawidłowości i zasadności wznowienia postępowania i w rezultacie zmiany pierwotnego wyliczenia dodatku mieszkaniowego. Wskazać należy, że dla prawidłowego ustalenia dodatku mieszkaniowego niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Ponadto w przypadku zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych koniecznym jest prawidłowe ustalenie czy zaistniała ustawowa przesłanka uzasadniająca w tym przypadku wznowienie postępowania. W przedmiotowej sprawie organ wskazał na trzy przesłanki wznowienia postępowania w sprawie dodatku mieszkaniowego, ale żadnej nie wyjaśnił i nie wykazał, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy w decyzji z [...]r. wskazując ponadto organowi pierwszej instancji zakres okoliczności faktycznych wymagających wyjaśnienia. Zarówno organ pierwszej instancji w decyzji z [...] r., jak i organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji całkowicie pominęły tę kwestię. Nie wyjaśniono zasadności wznowienia postępowania i nie uzupełniono materiału dowodowego zgodnie z zaleceniami SKO. W rozpatrywanej sprawie zaskarżona decyzja nie została w sposób przekonujący uzasadniona. Wobec wskazania aż trzech podstaw wznowieniowych, przy jednoczesnym braku ich uzasadnienia zasadność uruchomienia w sprawie nadzwyczajnego trybu czyni niemożliwym zweryfikowanie prawidłowości tego rozstrzygnięcia determinującego dalsze procedowanie w sprawie. W szczególności wskazywanie w wydawanym postanowieniu przesłanek z art. 145 § 1 kpa - tj.: pkt 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; pkt 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w chwili wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; pkt 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2) – bez dokonania jakiejkolwiek ich analizy i szczegółowego ich powiązania z konkretnymi okolicznościami wymyka się spod kontroli Sądu. SKO wyraźnie wskazało na uchybienia organu pierwszej instancji w swojej decyzji kasatoryjnej z [...]r. nakazując wyjaśnienie zarówno przesłanki wznowieniowej; status osoby potwierdzającej w imieniu zarządcy wniosek strony; rozważenie przeprowadzenia dowodu z umowy najmu, umocowania osoby działającej w imieniu "A’ spółka z o.o.; treści dokumentu z [...]r. dotyczącego wysokości czynszu za lokal; wysokości opłat za wywóz śmieci – jako niezbędnych okoliczności dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji wzruszenia ostatecznej decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego w zawyżonej wysokości. Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy w zaskarżonej decyzję - zupełnie pominęły powyższe zalecenia i ich znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Tym samym decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady prawdy obiektywnej ( art. 7 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.), zasady przekonywania ( art. 11 k.p.a.), art. 107 § 3 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co z kolei, doprowadziło do naruszenia art. 7 ust. 9 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni powyższe wskazania Sądu. Wyjaśni przede wszystkim podstawę i zasadność wznowienia postępowania oraz istotne okoliczności faktyczne sprawy, na które zwrócono uwagę w decyzji SKO z [...] r. Wówczas rozstrzygnie sprawę i należycie uzasadni swoje stanowisko. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania wobec braku wniosku skarżącego o ich przyznanie. ----------------------- 8