I SA/Wr 793/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2017 r. ( I SA/Wr 793/17). w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 793/17. UZASADNIENIE M. G., reprezentowana przez radcę prawnego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 12.469 zł. Wskazała jednocześnie, że jest w stanie zapłacić tytułem tej opłaty sądowej kwotę 5.000 zł. W uzasadnieniu tego żądania podała, że prowadzone w stosunku do niej postępowania podatkowe doprowadziły do niemal zaprzestania działalności gospodarczej i utraty kontraktów handlowych. Prowadzona przez skarżącą firma nie uzyskuje przychodów, które pokryłyby koszty związane z zobowiązaniami z tytułu leasingu i kredytów, wynagrodzeń pracowników, należnych podatków i składek na ZUS. Jej rachunki bankowe są zajęte przez komorników skarbowych, a cały majątek zabezpieczony na poczet zobowiązań. Oświadczyła, że poniosła już znaczne wydatki na "obronę prawną" i opłaty sądowe oraz, że nie mogła przewidzieć i zabezpieczyć się finansowo na wypadek niekorzystnych decyzji podatkowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że jest właścicielką domu jednorodzinnego o powierzchni około 200 m² i wartości około 800.000 zł, obciążonego "zastawem hipotecznym" i licznymi zajęciami komorniczymi. Jest nadto właścicielką będących przedmiotem zajęcia samochodu osobowego marki "A" o wartości 10.000 zł, trzech naczep cystern o wartości około 129.150 zł, 141.450zł i 86.100 zł, oraz dwóch ciągników siodłowych marki "B" o wartości około 86.100 zł każdy. Nie osiąga żadnego dochodu, natomiast miesięcznie wydaje tytułem raty kredytu hipotecznego na dom kwotę 5.300 zł, opłat za media – około 2.000 zł, rat leasingu firmowego – łącznie 30.472, 20 zł i "firmowych" ubezpieczeń majątkowych – około 8.750 zł. Wydatki te pokrywa z bieżącej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, podjęła działania mające na celu likwidację działalności gospodarczej, w tym zwolnienie [...] pracowników. Z mężem, który nie pracuje i odwołuje się od decyzji ZUS w sprawie renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy, ma "rozdzielność majątkową", jej nieruchomość położona w S. jest obciążona hipoteką na rzecz banki z tytułu kredytu oraz zajęciami komorniczymi, natomiast nieruchomość w Z. została przewłaszczona na rzecz jej wierzyciela w związku z niemożnością spłaty udzielonej przez niego skarżącej pożyczki. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w latach 2015 i 2016 poniosła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej stratę w kwocie odpowiednio 3.169.298,61 zł i 1.274.796,85 zł przy przychodzie w kwocie odpowiednio 3.658.167,67zł i 5.194.040,23 zł. W lipcu, sierpniu i wrześniu 2017 r. wnioskująca strona dostarczyła towary i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 406.474 zł, 410.279 zł i 384.183 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 598.765 zł, 421.755 zł i 565.270 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. w dniu [...] 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do M. G. z powodu jej bezskuteczności. Wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 12.469 zł. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że nie podziela stanowiska referendarza sądowego. Ponadto referendarz sądowy przyjął błędnie, że przychód, a nie dochód, czy strata, stanowi wartość odzwierciedlającą realne możliwości finansowe skarżącej. W opinii strony, referendarz nie wziął pod uwagę łącznej kwoty, którą strona skarżąca do tej pory uiściła z tytułu obrony swoich praw (duża liczba postępowań toczących się wobec skarżącej). Dodano, że nie można od skarżącej wymagać aby zaprzestała płacenia swoich wymagalnych zobowiązań, celem uzyskania środków pieniężnych na opłatę sądową gdyż doprowadziłoby to do kolejnych wobec niej postępowań, które implikowałyby dalsze znaczne koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z zebranego materiału dowodowego wynika zaś niewątpliwie, że sytuacja finansowa skarżącej jest dobra. Sąd podziela ocenę referendarza, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Podkreślenia wymaga, że koszty bieżącego utrzymania (w tym opłacenie raty kredytowej w kwocie 5.300 zł i wydatków związanych z domem w wysokości około 2.000 zł) skarżąca pokrywa z bieżącej działalności gospodarczej. W konsekwencji, zerowy dochód, oświadczony we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może mieć wpływu na ocenę możliwości płatniczych skarżącej Wskazać także należy, że skarżąca pomimo wskazanych we wniosku zajęć egzekucyjnych, zobowiązań cywilnoprawnych i zabezpieczeń dokonanych na jej majątku, bez przeszkód prowadzi działalność gospodarczą o relatywnie dużych rozmiarach. Co więcej, skarżąca posiadała też środki na zakup towarów i usług. Powiększenie zobowiązań skarżącej o kwotę wpisu od skargi (tj. o ponad 12.000 zł), z pewnością nie spowoduje utraty płynności finansowej jej przedsiębiorstwa. Za całkowicie bezpodstawny należy uznać zarzut, iż referendarz sądowy nie dokonał całościowego zestawienia sytuacji majątkowej skarżącej - wyrażonej w liczbach oraz nie uwzględnił faktu, licznych postępowań sądowych prowadzonych przez stronę. Sąd wskazuje, że w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach procesu choćby w części. Dlatego to strona chcąc wykazać zasadność wniosku, miała obowiązek sporządzić takie szczegółowe zestawienie i poprzeć je aktualnymi dokumentami. Referendarz sądowy nie ma obowiązku działać za stronę i poszukiwać dowodów na poparcie jej twierdzeń. Referendarz prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w całości lub w części, na które na obecnym etapie postępowania składa się wpis od skargi w kwocie 12.469 zł. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.