I OSK 2390/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 198/21 w sprawie ze skargi R.K. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 928/18 w sprawie ze skargi R.K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w G. z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 29 lipca 2021 r. oddalił skargę R.K. z dnia [...] marca 2021 r. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia [...] marca 2019 r. w sprawie ze skargi R.K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w G. z [...] września 2018 r. w przedmiocie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. W skardze R.K. Skarżąca zarzuciła, że została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Wskazała, że nie została zawiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na 7 marca 2029 r., a pierwotnie wyznaczony pełnomocnik z urzędu nie został przez sąd zwolniony z obowiązku zastępowania skarżącej. W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu podniósł, że pełnomocnik reprezentujący ją w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie stawił się na rozprawę i nie wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 7 marca 2019 r., co uniemożliwiło zaskarżenie niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Pełnomocnik wskazał także, że z uwagi na charakter postępowania skarżąca nie jest w stanie oszacować doznanej szkody i dochodzić ewentualnych roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu cywilnym. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że w toku pierwotnego postępowania skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w związku z czym korespondencja sądowa, zgodnie z obowiązującymi przepisami, była kierowana do pełnomocnika, a nie samej skarżącej. Dodatkowo Sąd wyjaśnił, że w toku postępowania sądowego pierwotnie wyznaczony pełnomocnik z urzędu zawiadomił właściwe organy o niemożliwości reprezentowania skarżącej, w związku z czym doszło do zmiany osoby pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Sąd szczegółowo przedstawił przy tym przepisy regulujące możliwość zmiany pełnomocnika z urzędu i wyjaśnił, że różnią się one w stosunku do powoływanej przez skarżącą procedury cywilnej, która nie ma zastosowania do postępowania przed sądami administracyjnymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie doszło do naruszenia tych przepisów, co wskazuje na prawidłową reprezentację skarżącej w pierwotnym postępowaniu sądowym przez nowego pełnomocnika. Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącego został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonym na 7 marca 2019 r. i wyjaśnił, że nieobecność stron i ich pełnomocników nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. W konsekwencji zdaniem Sądu w sprawie nie doszło do pozbawienia skarżącej możliwości działania na skutek naruszenia przepisów prawa oraz należytej reprezentacji. Wywiódł, że ewentualne nieprawidłowe wykonywanie obowiązków przez pełnomocnika nie mieści się w zakresie pojęcia braku należytej reprezentacji, a problemy z oszacowaniem rozmiaru szkody spowodowanej bezczynnością pełnomocnika nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie nieopłaconych w całości ani części kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Dodatkowo skarżąca zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowego w sytuacji, gdy istniały podstawy wznowienia postępowania. Uzasadniając powyższe zarzuty, skarżąca podniosła, że z protokołu rozprawy z 7 marca 2019 r. wynika, że ówczesny pełnomocnik nie stawił się na rozprawie i nie wyznaczył substytuta. Pełnomocnik nie złożył także wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zaznaczyła, że nie dysponuje opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca wskazała, że wprawdzie bezczynność pełnomocnika obciąża mocodawcę, ale kwestia pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw powinna być oceniana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Podkreśliła przy tym, że trudności z oszacowaniem rozmiaru szkody powodują niemożność wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym, co powoduje, że skarżąca została bez swojej winy pozbawiona możliwości działania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Mając na uwadze przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie, należy wskazać, że zgodnie z art. 271 pkt 2 ppsa można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Zacytowany przepis art. 271 pkt 2 ppsa jako okoliczność istotną prawnie uznaje niemożność działania przez stronę na skutek naruszenia przepisów postępowania. Oznacza to, że zachowanie strony lub jej pełnomocnika przejawiające się w bezczynności i niepodejmowaniu w toku toczącego się postępowania jakichkolwiek czynności mających na celu zabezpieczenie interesu tej strony jakkolwiek skutkuje negatywnym dla strony rozstrzygnięciem, nie mieści się w hipotezie zacytowanego przepisu. Nie następuje ono bowiem na skutek naruszenia przepisów, ale decyzji strony bądź jej pełnomocnika o przyjęciu całkowicie pasywnej pozycji procesowej. Wyjaśnić także należy, że w postępowaniu sądowym strona może działać osobiście bądź przez pełnomocnika z wyboru bądź ustanowionego w ramach prawa pomocy. W przypadku działania za pośrednictwem pełnomocnika zasadą jest, że postępowanie toczy się z jego udziałem. To pełnomocnik, jako reprezentant strony, jest powiadamiany o terminach posiedzeń i do niego kierowana jest korespondencja sądowa. W przypadku występowania pełnomocnika strony obowiązujące przepisy nie przewidują kierowania kopii korespondencji sądowej do mocodawcy nawet w celach informacyjnych. W sytuacji takiej ciężar postępowania i obrony interesów strony spoczywa na pełnomocniku. Zatem brak osobistego działania strony na skutek braku powiadamiania jej przez sąd o terminach czynności sądowych nie może zostać uznany za pozbawienie jej możliwości obrony praw, te bowiem zabezpieczane są działaniami pełnomocnika strony. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z 7 marca 2019 r. skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy i to jego obowiązkiem było należyte dbanie o interesy strony, w tym w szczególności zgłoszenie w odpowiednim momencie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia niekorzystnego dla skarżącej wyroku, a następnie przygotowanie skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do wywiedzenia tego środka. Fakt, że pełnomocnik skarżącej nie wykonywał prawidłowo powierzonych mu obowiązków i zaniechał podjęcia jakichkolwiek czynności w sprawie nie świadczy o pozbawieniu skarżącej możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów. Pełnomocnik został bowiem prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, co umożliwiło mu wzięcie udziału w posiedzeniu bądź pozyskanie informacji o wyniku sprawy w celu podjęcia dalszych czynności procesowych. W świetle powyższego należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do prawidłowej konkluzji, że w postępowaniu zakończonym wyrokiem z 7 marca 2019 r. nie doszło do pozbawienia skarżącej możliwości działania na skutek naruszenia przepisów postępowanie. Odnosząc się natomiast do argumentu, zgodnie z którym trudności z określeniem rozmiarów szkody spowodowanej niedziałaniem pełnomocnika świadczą o pozbawieniu skarżącej możliwości działania w rozumieniu art. 271 pkt 2 ppsa, należy wskazać, że problemy związane z szacowaniem ewentualnej szkody nie wykazują łączności z możliwością działania skarżącej czy obrony jej praw. Trudności z określeniem wysokości szkody mogą bowiem powodować wyłącznie, że skierowanie roszczenia o naprawienie tej szkody będzie doznawało problemów praktycznych. Ponadto kwestia dochodzenia odszkodowania jest następstwem podjęcia przez pełnomocnika skarżącej decyzji o przyjęciu postawy pasywnej i jako taka nie może być traktowana jako przyczyna prawnego zablokowania możliwości działania w ramach postępowania zakończonego wyrokiem z 7 marca 2019 r. Zarówno bowiem uprawomocnienie się niekorzystnego dla skarżącej wyroku, jak i powstanie ewentualnej szkody po jej stronie jest skutkiem, a nie przyczyną niedziałania pełnomocnika i nieprawidłowej zdaniem skarżącej obrony jej praw. W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia przez ten Sąd art. 271 pkt 2 ppsa w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazał się niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.