II GZ 403/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 517/20 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], [...], [...], [...] w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do wniesienia skargi. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 517/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. P. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], [...], [...], [...] w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. Sąd I instancji wskazał, że W. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] stycznia 2020 r. WSA stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 795 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o BFG) skargę należało wnieść w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia decyzji, które nastąpiło w dniu 17 stycznia 2020 r. Od tej daty powinien być liczony termin 7 dni do wniesienia skargi dla podmiotu, którego interes prawny został naruszony tą decyzją, a upływał on z dniem 24 stycznia 2020 r. W związku z tym, że skarga strony została złożona w placówce operatora wyznaczonego 6 lutego 2020 r. (data stempla pocztowego), Sąd postanowieniem z 10 listopada 2020 r. odrzucił ją z uwagi na złożenie z uchybieniem terminu. Następnie skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi do Sądu. Uzasadniając wniosek wskazał, że przyczyna uchybia terminu do złożenia skargi ustała w dniu doręczenia postanowienia Sądu z 10 listopada 2020 r., a o naruszeniu terminu do jej złożenia dowiedział się właśnie z jego treści. W postanowieniu tym Sąd wskazał bowiem na wykładnię art. 103 ust. 5 ustawy o BFG, co oznacza, że uchybienie terminu do złożenia skargi nie nastąpiło z winy skarżącego. Odmawiając przywrócenia terminu, Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wniosek o przywrócenie terminu spełniał wymogi formalne, jednakże sporna pozostawała kwestia uprawdopodobnienia, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy strony. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma bowiem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Zdaniem WSA, w rozpoznawanej sprawie skarżący wprawdzie uprawdopodobnił, że nie wiedział o wydanej przez BFG decyzji z [...] stycznia 2020 r., ale nie uprawdopodobnił w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na tę decyzję. Sąd wskazał, że w sprawach decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego dotyczącej przymusowej restrukturyzacji, termin do zaskarżenia decyzji BFG dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, wynosi 7 dni od dnia ogłoszenia decyzji lub informacji o przyczynach i skutkach wydania tej decyzji - art. 109 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 103 ust. 5 ustawy o BFG). WSA podkreślił, że skarżący nie był bezpośrednim adresatem tej decyzji, więc nie było obowiązku doręczenia mu rozstrzygnięcia. Podlegał on ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał mu termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia decyzji BFG na stronie internetowej. W rozpoznawanej sprawie informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG w dniu 17 stycznia 2020 r., a zatem ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 24 stycznia 2020 r. WSA uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie był on w stanie przeciwdziałać. Zdaniem Sądu, okoliczność niewiedzy o wydaniu decyzji nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na to rozstrzygnięcie. Z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynika, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec [...] Banku Spółdzielczego w S. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach ogólnych i lokalnych. Skarżący, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku winien należycie dbać o własne interesy. Powoływanie się na niedoręczenie, jak również brak publikacji w urzędowych dziennikach, nie jest - w ocenie WSA - przejawem należytej staranności skarżącego w prowadzeniu swoich spraw, zważywszy, że zaskarżona decyzja została opublikowana na stronie internetowej organu 17 stycznia 2020 r., zaś skarga została wniesiona dopiero 6 lutego 2020 r. Sąd I instancji nie uwzględnił również argumentacji, która jego zdaniem przerzucała niejako winę za uchybienie terminu do złożenia skargi na Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wskazał na przepisy i sposób liczenia terminu do złożenia skargi, o czym pełnomocnik reprezentujący skarżącego dowiedział się z postanowienia z dnia 10 listopada 2020 r. W ocenie Sądu, zarówno przepisy ustawy o BFG, jak i p.p.s.a. powinny być powszechnie znane, obejmują one swą treścią również terminy do dokonywania czynności procesowych, w tym składania skargi. Sąd stwierdził, że argumentacja pełnomocnika skarżącego wskazuje na ich nieznajomość i brak profesjonalizmu, a ta okoliczność nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia skargi do Sądu. Reasumując WSA wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, a zatem termin do dokonania czynności nie mógł zostać przywrócony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego wraz z kosztami zastępstwa według norm prawem przepisanych oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie wskazanych dowodów. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: 1. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1-5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez odmowę Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi, podczas gdy Skarżący nie uchybił terminowi do wniesienia skargi z własnej winy i spełnił wszystkie przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia skargi. 2. art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 103 ust.2 ustawy o BFG w zw. z art. 11 ust. 5 ustawy o BFG w zw. art. 112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) poprzez błędne przyjęcie że Skarżący nie uprawdopodobnił że niedochowanie terminu nastąpiło bez jego winy, podczas gdy w treści udostępnionej na stronie internetowej dnia 17 stycznia 2020 r. informacji prasowej nie zawarto pouczenia o możliwości i terminie złożenia skargi od decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Skarżący nie powinien zatem ponosić negatywnych konsekwencji z tytułu niezłożenia skargi w 7- dniowym terminie liczonym od dnia opublikowania informacji o przyczynach i skutkach przymusowej restrukturyzacji. 3. art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a w zw. art. 112 k.p.a. poprzez przyjęcie że przywrócenie terminu jest nieuzasadnione ponieważ Skarżący nie zadbał o własne interesy i nie dochował należytej staranności, podczas gdy Skarżący dnia 6 lutego 2020 r. złożył skargę na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie wszczęcia przymusowej restrukturyzacji wobec [...] Banku Spółdzielczego w S., umorzenia instrumentów kapitałowych, zastosowania instrumentów przymusowej restrukturyzacji, powołania administratora ZNAK: [...], [...], [...], [...], przyjmując inną wykładnię liczenia terminu, która w dacie wniesienia skargi nie była jednolicie rozstrzygana w orzecznictwie sądów administracyjnych, a skarżący nie został pouczony o prawidłowym terminie do wniesienia skargi przez organ. 4. art. 112 k.p.a. poprzez pominięcie, że obowiązek pouczenia stron o przysługującym prawie zaskarżenia na gruncie ustawy o BFG powinien być realizowany przez jego umieszczenie nie tylko w decyzji, lecz również w informacji o przyczynach i skutkach wydania decyzji o przymusowej restrukturyzacji, ponieważ przyjmując że już sama informacja umieszczona na stronie internetowej rozpoczyna bieg terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG, to w tym piśmie powinno znajdować się pouczenie o trybie wniesienia skargi oraz o terminie na dokonanie tej czynności. Argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu zażalenia. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nieprawidłowo ocenił, że skarżący z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia NSA: z dnia 10.09.2010 r. o sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 2.10.2002 r. o sygn. akt V SA 793/02, publik. Monitor Prawniczy z 2002 r. nr 23, poz. 1059). Należy przypomnieć, że termin do wniesienia skargi w sprawach decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji został uregulowany w ustawie o BFG. Zgodnie z art. 103 tej ustawy, rada nadzorcza podmiotu w restrukturyzacji może wnieść skargę do sądu administracyjnego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia uzasadnienia decyzji temu podmiotowi. Uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest również każdy, kogo interes prawny został naruszony decyzją. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że wskazana regulacja szczególna w zakresie terminu do wniesienia skargi musi mieć zastosowanie w równym stopniu do każdego spośród wymienionych w niej podmiotów legitymowanych do wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego. Zwłaszcza, że celem ustawodawcy, motywowanym potrzebą zapewnienia przyspieszenia weryfikacji prawidłowości decyzji przez sąd administracyjny, było skrócenie terminu wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. druk nr 215 Sejmu VIII Kadencji s. 88). Teza ta oparta jest ponadto na treści art. 105 ust. 5 ustawy o BFG. Ponadto, w ocenie NSA bieg 7-dniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ww. decyzję rozpoczyna się wraz z ogłoszeniem tej decyzji lub wraz z ogłoszeniem informacji o przyczynach i skutkach jej wydania na stronie internetowej Funduszu. Innymi słowy, to ogłoszenie we wskazany powyżej sposób (tylko) wymienionej decyzji lub (tylko) informacji o przyczynach i skutkach jej wydania, należy uznać za czynność rozpoczynającą bieg terminu do złożenia skargi na decyzję przez podmiot, którego interes prawny miałby doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem (por. 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt II GZ 221/20, 8 października 2020 r. sygn. akt II GZ 290/20, sygn. akt II GZ 291/20, sygn. akt II GZ 292/20, sygn. akt II GZ 293/20, sygn. akt II GZ 294/20, sygn. akt II GZ 295/20, sygn. akt II GZ 296/20, sygn. akt II GZ 297/20 z 27 października 2020 r., sygn. akt II GZ 321/20, z 26 listopada 2020 r., sygn. akt II GZ 345/20). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo określił więc zarówno termin do wniesienia skargi na decyzję BFG z dnia [...] stycznia 2020 r., jak również moment, od którego termin ten rozpoczął bieg, tj. w dniu ogłoszenia informacji o przyczynach i skutkach wydania decyzji. Skoro zaś informacja ta została opublikowana 17 grudnia 2020 r., to termin na wniesienie skargi upływał 24 stycznia 2020 r., zatem skarga złożona w niniejszej sprawie 6 lutego 2020 r. została wniesiona z uchybieniem powyższego terminu. Jednakże w ocenie NSA, objęte zażaleniem postanowienie Sądu I instancji nie odpowiada prawu, ponieważ Sąd błędnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Wymaga bowiem podkreślenia, że skarżący nie został pouczony o trybie i terminie złożenia skargi, a skoro tak, to bez znaczenia pozostaje, czy skarżący winien był zapoznać się z informacją o przyczynach i skutkach wydania decyzji niezwłocznie po jej ogłoszeniu. Brak odpowiedniego pouczenia dotyczącego możliwości i terminu do wniesienia skargi na decyzję z dnia [...] stycznia 2020 r. uniemożliwiał skarżącemu terminowe wniesienie tego środka zaskarżenia. Zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przypomnienia przy tym wymaga, że pouczenie takie powinno znajdować się w zaskarżalnej decyzji (por. art. 107 § 3 pkt 9 k.p.a.). W ocenie NSA, obowiązek pouczenia stron o przysługującym prawie zaskarżenia na gruncie ustawy o BFG powinien być realizowany przez jego umieszczenie nie tylko w decyzji, lecz również w informacji o przyczynach i skutkach wydania decyzji o przymusowej restrukturyzacji. Jeżeli bowiem przyjmujemy, że już sama informacja umieszczona na stronie internetowej rozpoczyna bieg terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG (o czym była już mowa powyżej), to w tym piśmie powinno znajdować się pouczenie o trybie wniesienia skargi oraz o terminie na dokonanie tej czynności. Z art. 112 k.p.a. wynika szczególne znaczenie pouczenia oraz ochrona udzielona stronie, która się zastosowała do jego treści – nawet jeśli była ona wadliwa. Skoro więc ochrona przysługuje stronie, która zastosowała się do błędnego pouczenia, to tym bardziej powinna ona objąć podmiot, który nie został w ogóle pouczony o trybie i terminie złożenia skargi, czyli m.in. w tej sprawie. Stanowisko o zrównaniu błędnego pouczenia z jego brakiem jest przyjęte w orzecznictwie i doktrynie (por. wyrok NSA w Warszawie z 14.02.2002 r., II SA 2289/01, wyrok NSA z 19.07.2012 r., I OSK 755/12, A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020, art. 112). Stanowisko to powinno znaleźć tym bardziej zastosowanie w niniejszej sprawie, że termin na wniesienie skargi na decyzję BFG w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji był szczególnie liczony, jeżeli chodzi o rozpoczęcie jego biegu i długość. Wobec tego NSA uznał, że brak pouczenia uniemożliwił skarżącemu złożenie skargi w terminie. Tym samym – z racji ochrony udzielonej na mocy art. 112 k.p.a. – WSA powinien przywrócić termin do wniesienia skargi, w sytuacji gdy termin ten nie wynikał z pouczenia zawartego w decyzji czy informacji. Przyjęcie powyższego stanowiska pozwala na zrealizowanie w pełni prawa strony do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W odmiennej sytuacji strona nie miałaby realnej możliwości zaskarżenia decyzji. W związku z powyższym, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 86 § 1 p.p.s.a., NSA orzekł jak w sentencji.