II SA/Rz 1101/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - UZASADNIENIE Przedmiotem skargi M. P. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią A. J. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, pkt 15, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1 b pkt 1 i pkt 2, ust. 3-3d, ust. 4, ust. 5 pkt 1a, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, ust. 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.ś.r."), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104, art. 107 § 1 i § 3, art. 127a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. - dalej w skrócie: "k.p.a.") - odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią – A. J. W uzasadnieniu decyzji Wójt stwierdził, że w sprawie zachodzą negatywne przesłanki określone w u.ś.r. - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie nie późniejszym niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, a ponadto są osoby zobowiązane w pierwszym stopniu do alimentacji, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wójt podkreślił, że skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, dlatego aby skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią, musiałyby wystąpić obiektywne przesłanki braku możliwości uzyskania opieki ze strony dzieci A. J., a takie nie zostały przez strony przedstawione. W ocenie Wójta zarówno zobowiązania rodzinne, zawodowe dzieci, czy fakt zamieszkiwania w innej miejscowości niż matka, nie są szczególnymi okolicznościami, uniemożliwiającymi sprawowanie nad nią opieki. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że nie jest inną osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 – dalej w skrócie: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, 2) art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, i że są nimi jej dzieci oraz, że nie występują obiektywne przesłanki uniemożliwiające uzyskanie przez A. J. opieki ze strony jej dzieci, tj. osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu. Po rozpoznaniu odwołania, SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że badając czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a powołanej ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. - jednak pod warunkiem, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim krewnym. SKO stwierdziło, że bezsprzecznie dzieci osoby wymagającej opieki zobowiązane są do alimentacji w pierwszej kolejności przed skarżącą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie wówczas, gdyby nie były one w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Taką okolicznością może posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, przebywanie takiej osoby za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. SKO uznało, że skarżąca nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią w okolicznościach wynikających z akt sprawy. W sprawie nie zaszły warunki, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby w tym wypadku wnuczkę. SKO wskazało natomiast, że pogląd Wójta co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - nie może stanowić przeszkody dla przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że nie jest inną osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, 2) art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w stosunku do skarżącej i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie są osoby spokrewnione z A. J. w pierwszym stopniu i po ich stronie nie występują obiektywne przesłanki uniemożliwiające sprawowanie nad nią opieki, 3) art. 132 k.r.o. poprzez przyjęcie, że osoby zobowiązane w bliższej kolejności - dzieci A. J. - są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi i sprostać obowiązkowi dostarczania swojej matce na czas potrzebnych jej środków utrzymania, że nie jest to niemożliwe i nie jest połączone z nadmiernymi trudnościami. Wobec powyższego skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie wnioskowanego prawa lub uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie żadne z dzieci (w odróżnieniu od niej) nie zrezygnowało z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoją matką, co więcej, żadne z nich nie chce lub nie może takiej rezygnacji złożyć i każde na tę okoliczność w toku niniejszego postępowania podało konkretne, rzeczowe i zasadne argumenty. W szczególności syn W. J. wyjaśnił, że nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką bowiem pracuje zawodowo, podobnie jak jego żona, zaś ich zarobki nie pozwalają na pokrycie kosztów opieki przez osoby trzecie. Córka B. G. wyjaśniła, że nie jest zdolna do sprawowania opieki, bowiem sama jest w podeszłym wieku, choruje na różne choroby, jest emerytką, sprawuje osobistą opiekę nad swoim synem, który jest osobą niepełnosprawną, niesamodzielną i wymagającą całodobowej opieki. Druga córka Z. B. wyjaśniła, że mieszka w [....], jest emerytką, ma bardzo niską emeryturę, dlatego zmuszona jest dorabiać, choruje na różne schorzenia, od roku opiekuje się chorym mężem, który jest po udarze, po operacji serca, cierpi na cukrzycę i potrzebuje pomocy przy wykonywaniu niektórych czynności. Ponadto nie może zrezygnować z dodatkowej pracy, gdyż nie utrzyma siebie i męża, zaś ich dochody w dużej części są przeznaczane na leczenie, stąd nie jest w stanie pokryć kosztów opiekunki, jak również nie jest w stanie zapewnić matce takich warunków jakie obecnie ma ona u siebie w domu. Natomiast skarżąca sprawuje opiekę nieprzerwanie od sierpnia 2017 r., tj. od czasu utraty zatrudnienia i nie podejmuję go w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią. Zdaniem skarżącej zastosowana przez organy wykładnia art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie uwzględnia przepisu art. 132 k.r.o. w jego całościowym brzmieniu, gdzie jest mowa o tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje także wówczas gdy istnieją osoby zobowiązane w bliższej kolejności, ale nie są one w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Brzmienie tego przepisu nie pozwala na wyciągnięcie wniosku do jakiego doszedł organ w zaskarżonej decyzji, tj. aby ocena tej niemożności rozstrzygana była orzeczeniem o niepełnosprawności osoby zobowiązanej do alimentacji i w konsekwencji przyjmowania, że jeśli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie ma takiego orzeczenia, to znaczy, że jest w stanie wypełniać obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Organy prawidłowo zebrały i rozważyły materiał dowodowy w sprawie, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia faktyczne. Również w warstwie materialnoprawnej kwestionowana skargą decyzja nie wykazuje uchybień. Podstawa prawna decyzji, tak w ujęciu walidacyjnym - prawidłowości zastosowania przepisów – jak i w ujęciu derywacyjnym – prawidłowości wykładni stosowanych przepisów, nie budzi zastrzeżeń. Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ale tylko taka, która mieści się w podanym wyżej katalogu. Jeśli czynności opiekuńczych nie wykonuje matka, ojciec, rodzina zastępcza, opiekun faktyczny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. (tj. osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka), to musi to być osoba, na której zgodnie z przepisami k.r.i.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Odnośnie do definicji obowiązku alimentacyjnego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wprost odsyła do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 k.r.i.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 k.r.i.o.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi – art. 129 § 1 KRiO. Skarżąca w sprawie niniejszej to wnuczka osoby wymagającej opieki, jest zatem zstępną w stopniu drugim. W świetle postanowień art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 132 KRiO skarżącej przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne jedynie przy pozytywnej weryfikacji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec babci A. J., co mogłoby nastąpić wyłącznie wówczas, gdyby nie było osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie była w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania było niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, iż sytuacja taka nie zachodzi. A. J. ma troje żyjących dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny: B. G., Z. B. i W. J. Żadne z dzieci nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z oświadczenia złożonego przez B. G. (64 lata) wynika, że choruje na nadciśnienie, arytmie serca urazy kręgosłupa. Jest emerytką, opiekuje się niepełnosprawnym synem, który wymaga całodobowej opieki. Pobiera najniższą emeryturę. Mieszka w sąsiedztwie matki – K. Z oświadczenia złożonego przez Z. B. (62 lata) wynika, że mieszka w Z. Jest emerytką, ale pracuje z uwagi na niską emeryturę (880 zł/mc). Choruje na serce, tarczycę i dyskopatię kręgów szyjnych. Opiekuje się mężem, który jest po udarze, operacji zastawki serca, ma cukrzycę i wymaga pomocy w niektórych czynnościach życiowych. Syn W. J. (58 lat) pracuje w firmie "[...]. Jego żona również pracuje. Mieszka w sąsiedztwie matki – K. W świetle tak ustalonych okoliczności, jako trafną należy ocenić konkluzję, że dzieci A. J. są obciążone wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Należy zaznaczyć, że żadna z ww. osób nie wykazała, że nie jest w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Sąd troje dzieci, z których żadne nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności i każde osiąga dochody, a nadto dwoje mieszka w tej samej miejscowości co matka, ma obowiązek zorganizowania opieki nad swoją matką. Opieka ta nie musi przybrać formy czysto faktycznej, polegającej na bezpośrednim wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, bądź czysto finansowej, sprowadzającej się do opłacania innych osób, aby taką opiekę sprawowały. Może ona mieć również charakter mieszany. Sąd nie ma wątpliwości, że na gruncie niniejszej sprawy, w ustalonych okolicznościach, dzieci A. J. są w stanie się porozumieć i zorganizować opiekę matce we własnym zakresie. Taki spoczywa na nich obowiązek, zgodnie z powołanym przepisami KRiO. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r. (I OPS 5/13) przyjęto, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu należy od razu zaznaczyć, że wprawdzie art. 17 u.ś.r., który podlegał interpretacji przez NSA został następnie znowelizowany i obecnie ma trochę inne brzmienie (przewidując szerszy krąg podmiotów uprawionych do świadczenia pielęgnacyjnego), jednak nie uległ zmianie zapis, który uzależnia prawo do takiego świadczenia od istnienia obowiązku alimentacyjnego między opiekunem i niepełnosprawnym. Dlatego też stanowisko NSA wyrażone w tej uchwale, jak też powołane przez Sąd argumenty na jego poparcie należy uznać za wciąż aktualne. W uchwale tej NSA zwrócił uwagę, że pierwotnie świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, Nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, Nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. NSA wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w powołanych wyżej wyrokach nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA podniósł, że celem omawianych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zatem zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. NSA podkreślił wyraźnie, że treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że okolicznością niezbędną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależenie przez wnioskodawcę do grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego. Brak spełnienia powyższego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku. Wobec faktu, że A. J. posiada troje dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, skarżąca jako wnuczka nie może zostać zaliczona do kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W skardze skarżąca sama podkreśla, że żadne z dzieci A. J. "nie chce lub nie może zrezygnować z pracy" (s. 3 skargi), a jeżeli tak, to znaczy, iż świadomie pozbawiają się prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to jednak równoznaczne ze zniesieniem obowiązku alimentacyjnego. To, że każde z dzieci A. J. ma swoje życie, pracę, dotykają je choroby, są zobowiązane do sprawowania opieki nad innymi członkami rodziny nie znosi obowiązku alimentacyjnego. Zresztą należy odnotować, że W. J., jako jedyną okoliczność uniemożliwiającą mu sprawowanie opieki nad matką wskazał wykonywanie pracy zarobkowej, a to właśnie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu przeniesienia centrum swojej aktywności życiowej na sprawowanie opieki nad chorym jest podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. To, że syn nie chce zrezygnować z pracy, by opiekować się matką, nie może oznaczać, że uwalnia się z ciążącego wobec niej obowiązku alimentacyjnego. Z tych względów orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.