III SA/Po 741/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] UZASADNIENIE Decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...]/2020 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Inspektorat w G., wskazując na art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm., dalej jako u.s.u.s.) odmówił W. D. (dalej także jako skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec – maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na dzień 30 czerwca 2020 r. nie odnotowano wpływu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. Złożenie wniosku w tym terminie było jednym z podstawowych wymogów uzyskania zwolnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że stosowny wniosek na druku [...] złożył [...] kwietnia 2020 r., do urny podawczej w budynku [...] Oddziału przy ul. [...] w P.. O złożeniu wniosku świadczy korespondencja prowadzona przez skarżącego z ZUS, domagającym się dodatkowych dokumentów i informacji, pod rygorem nie rozpatrzenia wniosku. Jedynym błędem skarżącego było to, że we wniosku omyłkowo wskazał numer NIP firmy [...] zamiast indywidualnego numeru NIP [...]. Jednak ta sprawa była już wcześniej wyjaśniana i w odpowiedni sposób skorygowana. Decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID 19 – utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. płatnik składek przekazuje do ZUS nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Jak wyjaśnił organ, dokonano sprawdzenia posiadanych rejestrów wniosków i do dnia 30 czerwca 2020 r. nie stwierdzono wpływu wniosku o zwolnienie z opłacania składek. W. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której wskazał, że jako współwłaściciel spółki jawnej P.H.P.Epi nr [...] stosowny wniosek na druku [...] złożył osobiście w dniu [...] kwietnia 2020 r. Jak wynika dołączonych do skargi decyzji, na skutek złożonego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] maja 2020 r. wydał decyzję o syg. [...], którą odmówił PHP EPI sp. jawnej w P. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r.. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. syg. [...] ODW uchylił w całości ww. decyzję z [...] maja 2020 r. i umorzył postępowanie, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że po przeprowadzeniu postępowania ustalono, iż na koncie spółki nie figurują należności za okres marzec – maj 2020 r., gdyż konto spółki jest nieczynne od [...] listopada 2010 r. Jak podniósł skarżący, spółka od 10 lat nie zatrudnia żadnego pracownika, a zatem z oczywistych względów nie występował o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek z tego tytułu, a jego jedynym błędem było to, że we wniosku [...] omyłkowo wpisał numer NIP firmy zamiast indywidualnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji oraz dodatkowo wyjaśniając, że numer NIP pozwala na identyfikację podmiotu, którego wniosek dotyczy. Skoro wnioskodawca podaje konkretny numer NIP, który jest zgodny z pozostałymi danymi zawartymi we wniosku to organ nie ma podstaw przypuszczać, że wniosek może dotyczyć innego podmiotu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. W kontrolowanej sprawie organ administracji I instancji w podstawie prawnej decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia składek powołał art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm.) oraz art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.). Jak wynika z art. 31zq ust. 7 ww. ustawy odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji Zgodnie zaś z art. 31 zo ust. 1 ustawy, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony, jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy ww. decyzję, dodatkowo wskazał, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 3 Izo, zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż: 1) do dnia 30 czerwca 2020 r. - w przypadku składek należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., o czym stanowi art. 31 zp ustawy. Natomiast z uzasadnień obu wskazanych wyżej decyzji wynika, że na dzień 30 czerwca 2020 r. nie odnotowano wpływu wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Zatem, jak stwierdził organ w decyzji z [...] stycznia 2021 r. brak wniosku lub złożenie go po terminie wiążą się z odmową uzyskania prawa do skorzystania z tej formy pomocy. W. D. , zarówno we wniosku o ponowne rozpoznania sprawy, jak w i skardze wniesionej do Sądu podnosi, że stosowny wniosek na druku [...] złożył [...] kwietnia 2020 r., a jedynym błędem było omyłkowe wpisanie numeru NIP firmy zamiast indywidualnego. Przy czym dodatkowo wyjaśnił, że od 10 lat nie zatrudnia żadnego pracownika, a zatem z oczywistych względów nie występował o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek z tego tytułu. Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w przypadku składek należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. jest przekazanie przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zwolnienie z ich opłacania w terminie nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. W kontrolowanej sprawie, co należy podkreślić, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał merytoryczne rozstrzygnięcie, odmawiając skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r., w związku z powyższym należy uznać, że doszło w przedmiotowej sprawie do wszczęcia postępowania administracyjnego, zakończonego ww. decyzją. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż brak złożenia wniosku skutkowałby odmową wszczęcia postępowania w sprawie, nie zaś odmową zwolnienia z opłacenia należności. Z dokumentów złożonych przez skarżącego wraz ze skargą, wynika, że w następstwie złożenia wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] maja 2020 r. wydał decyzję o [...], którą odmówił PHP EPI sp. jawnej w P. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. syg. [...] uchylił w całości ww. decyzję z [...] maja 2020 r. i umorzył postępowanie, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że po przeprowadzeniu postępowania ustalono, że na koncie spółki nie figurują należności za okres marzec – maj 2020 r., gdyż konto spółki jest nieczynne od [...] listopada 2010 r. Wskazanych wyżej okoliczności, organ w żaden sposób, z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji, podejmując taką próbę dopiero w odpowiedzi na skargę. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji winno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94). Ponadto, organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia, m in., okoliczności prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków. Przy czym, co również istotne jest w niniejszej sprawie, nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku z płacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak również decyzji poprzedzającej, nie wynika, aby organ poczynił w tym zakresie jakiekolwiek ustalenia. Tymczasem, jak wskazano wyżej, co podnosi skarżący, spółka PHP EPI od 10 lat nie zatrudnia żadnego pracownika, a zatem z oczywistych względów skarżący nie występował o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek z tego tytułu, a jego jedynym błędem było to, że we wniosku RDZ omyłkowo wpisał numer NIP firmy zamiast indywidualnego. Jak ostatecznie ustalił organ, w sprawie zakończonej ww. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., na koncie spółki nie figurują należności za okres marzec – maj 2020 r., gdyż konto spółki jest nieczynne od [...] listopada 2010 r. Powyższe, w ocenie Sądu, w sposób oczywisty wskazuje na to, że w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, do którego z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.), z zachowaniem ww. zasad postępowania, wskazane wyżej okoliczności mogły i powinny były zostać ustalone, aby możliwym było rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Ponadto, mając na uwadze to, że od momentu złożenia wniosku przez skarżącego, tj. [...] kwietnia 2020 r. do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca) minęło prawie trzy miesiące, przyjąć należy, że istniała możliwość złożenia wyjaśnień przez skarżącego, czy też uzupełnienie braków, m.in., poprzez wskazanie prawidłowego numeru NIP. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni powyższe uwagi, mając na względzie, wynikające ze wskazanych wyżej przepisów obowiązki organu, celem ustalenia, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec – maj 2020 r., mając jednocześnie na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania. Uznając zatem, że organ z uchybieniem reguł wynikających ze wskazanych wyżej przepisów, wydając zaskarżoną decyzję zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.