I FZ 334/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 21 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. O.-K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 266/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. O.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 7 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, październik 2007 r. oraz dokonania zwrotu nadpłat wraz z oprocentowaniem postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 266/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił L. O.-K. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że uzyskuje ona dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.119 zł brutto, pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem, który otrzymuje rentę w wysokości 1.067 zł brutto. Małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 107 m2 o wartości 320.000 zł, lokalu użytkowego o powierzchni 95,5 m2 o wartości 210.000 zł, sześciu działek budowlanych o łącznej powierzchni 6.000 m2 o wartości 480.000 zł, samochodu osobowego o wartości 26.700 zł, ponadto posiadają mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 103 m2. Następnie skarżąca została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2011 r. do przedłożenia szeregu dokumentów, tj. odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię i jej małżonka zeznań podatkowych za rok 2010, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka z tytułu emerytury i renty, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez małżonka wnioskodawczyni działalności gospodarczej, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka rachunków bankowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia wnioskodawczyni, czy uzyskuje dochody z najmu lub dzierżawy lokalu użytkowego, jeżeli tak – wskazania ich miesięcznej wysokości i przedstawienia dokumentów ją potwierdzających (umowy najmu, dzierżawy), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość ich innych zobowiązań, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię i jej małżonka kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik strony przedłożył: odpisy: zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawczynię i jej małżonka za 2010 r. (PIT-28, PIT-37, PIT-40A), faktur za zakup leków w 2010 r. na łączną kwotę 356,56 zł, przekazu pocztowego świadczenia rentowego małżonka wnioskodawczyni za maj 2011 r., decyzji o waloryzacji emerytury wnioskodawczyni z dnia 9 marca 2011 r., ewidencji przychodów z prowadzonej przez małżonka wnioskodawczyni działalności gospodarczej za okres od stycznia 2011 r. do kwietnia 2011 r. oraz dowodów zapłaty należności z tytułu składek ZUS za ww. okres, decyzji w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. i dowodu zapłaty tego podatku, faktury za gaz z dnia 23 lutego 2011 r. wraz z dowodem zapłaty, faktury za prąd z dnia 27 kwietnia 2011 r., wyciągów z rachunku bankowego małżonka wnioskodawczyni za okres od 3 do 31 stycznia 2011 r. oraz od 15 lutego do 9 marca 2011 r. Nadto pełnomocnik wnioskodawczyni w piśmie z dnia 18 maja 2011 r. wskazał, że małżonek wnioskodawczyni wystąpił do swojego banku o wydanie wyciągu z rachunku bankowego, a czas oczekiwania wynosi 14 dni. Z tych względów pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów, który to wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 maja 2011 r., doręczonym w dniu 25 maja 2011 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). Przedłużony termin upłynął z dniem 1 czerwca 2011 r. W dniu 24 maja 2011 r. pełnomocnik wnioskodawczyni przedłożył odpisy wyciągów bankowych za okres od 1 do 14 lutego 2011 r. oraz od 10 marca do 29 kwietnia 2011 r. z rachunku prowadzonego dla męża wnioskodawczyni. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 266/11 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca została wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Natomiast w odpowiedzi na to wezwanie skarżąca przedstawiła jedynie część dokumentów. Nie przedłożyła ani oświadczenia swojego małżonka o nieposiadaniu rachunków bankowych ani alternatywnie-wyciągów z prowadzonych dla niego rachunków bankowych, jak również nie złożyła oświadczenia w przedmiocie uzyskiwania bądź nieuzyskiwania dochodów z najmu lokalu użytkowego. W związku z tym z uwagi na uchybienia w złożeniu całej dokumentacji nie można przyjąć, że wnioskodawczyni dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji postępowanie wnioskodawczyni polecające na uchyleniu się od przedłożenia wszystkich dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących. W związku z tym z uwagi na braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając: - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 i 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." przez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sadowych, - naruszenie 163 § 1 i § 2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 przez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia, - naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP z 1997 r. na skutek ograniczenia prawa skarżącego do sądu na skutek bezzasadnej odmowy przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sadowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że przedstawiła niezbędne dokumenty dotyczące sytuacji materialnej, w tym rachunku bankowego, i złożyła oświadczenia żądane przez WSA w Gdańsku, w związku z tym w jej ocenie dokonał błędnej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej na dzień rozpatrywania wniosku. Ponadto zdaniem skarżącej z treści postanowienia nie wynikają konkretne przyczyny nieuwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i ograniczenia jej w ten sposób prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania tego prawa. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2011 r. wezwał skarżącą o uzupełnienie przedmiotowego wniosku. Jednak strona na powyższe wezwanie nie odpowiedziała w sposób wystarczająco rzetelny. Biorąc pod uwagę powyższe wywody, nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd rozstrzygający kwestię przyznania prawa pomocy, orzeka przede wszystkim w oparciu o informacje zawarte przez stronę w złożonym wniosku, w tym na podstawie jej oświadczeń co do stanu majątkowego i rodzinnego (osoby fizyczne). Dlatego jest ważne, aby wnioskodawca w miarę jak najdokładniej przedstawił swoją (i swojej rodziny) aktualną sytuację życiową. Podkreślić bowiem trzeba, że Sąd może uzupełnić "obraz" sytuacji bytowej strony jedynie o informacje znane mu z urzędu lub dane wynikające z akt sprawy (np. informacje dotyczące postępowania egzekucyjnego). Przenosząc powyższe teoretyczne rozważania na grunt rozpatrywanej spraw należy wskazać, że myli się skarżąca podnosząc w zażaleniu, iż przedstawiła ona niezbędne dokumenty dotyczące jej sytuacji materialnej, w tym wyciągi z rachunku bankowego oraz oświadczenie żądane przez WSA w Gdańsku. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika bowiem, że wbrew stanowisku strony, jest on niepełny i nasuwa wiele wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Należy zauważyć, że skarżąca mimo wyraźnego wezwania i przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych, które w ocenie Sądu były istotne dla zobrazowania jej sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych uchyliła się od przedłożenia tych dokumentów. Zarządzeniem z dnia 19 maja 2011 r. Sąd pierwszej instancji przedłużył skarżącej termin do złożenia wyciągów z rachunków bankowych jej oraz jej małżonka a w przypadku nie posiadania przez którąś z wymienionych osób takich rachunków do przedłożenia oświadczenia w tym przedmiocie. W odpowiedzi na to zarządzenie skarżąca powtórnie nadesłała jedynie (przedstawione już wcześniej) wyciągi z rachunku bankowego męża P. K.. Nie ma natomiast w aktach sprawy żadnego oświadczenia skarżącej dotyczącego jej rachunku bankowego lub rachunku bankowego męża, z którego korzystają oboje. W aktach sprawy nie znajduje się również żadne oświadczenie w przedmiocie uzyskiwania bądź nieuzyskiwania dochodu z tytułu najmu lokalu użytkowego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że nadesłane brakujące dokumenty są o tyle istotne, że umożliwiłyby ustalenie okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak stan oszczędności oraz wysokości dochodów. Mając na uwadze powyższe należy podkreślić utrwalone już stanowisko sądownictwa administracyjnego, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. A zatem skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim jednak nawet uzupełnienie oczekiwanych przez Sąd danych przez skarżącą nie wpłynęłoby na zmianę zaskarżonego orzeczenia. Sąd odwoławczy nie ma bowiem wątpliwości, że osoby, które miesięcznie dysponują kwotą ponad 2.000 zł netto, a przy tym są właścicielami majątku ruchomego i nieruchomego przewyższającego kwotę 1.000.000 zł oraz nie mają nikogo na swoim utrzymaniu, nie należą do grona potrzebujących pomocy Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.