II FZ 620/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. B. na zarządzenie Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 504/10 w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 15 czerwca 2010 nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji określającej warunki restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. UZASADNIENIE Zarządzeniem z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 504/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie pozostawił wniosek L. B. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 15 czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji określającej warunki restrukruryzacji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną T. B., nie posiada żadnego majątku oraz żadnych dochodów. Wezwaniem z dnia 26 sierpnia 2010 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego. Nie przedstawił on jednak żadnych dokumentów, do przedłożenia których został wezwany. Sąd uznał, że skoro wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie z dnia 26 sierpnia 2010 r. o nadesłanie w terminie 7 dni dokumentów i oświadczeń, to należało zarządzić o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. W zażaleniu skarżący wskazał na popełnione, w jego ocenie, nieprawidłowości w uzasadnieniu w/w zarządzenia o pozostawieniu wniosku strony bez rozpoznania. Stwierdził, że Sądowi jest znana ciężka sytuacja życiowa strony, uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji skorzystał. Bezspornym jest, że skarżący nie wykonał obowiązku nałożonego na niego zarządzeniem z dnia 26 sierpnia 2010 r. Pomimo tego należy uznać, że Sąd I instancji naruszył przepis art. 257 p.p.s.a. Pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy może bowiem nastąpić, zgodnie z art. 257 p.p.s.a., tylko wówczas, gdy nie został złożony na urzędowym formularzu lub gdy strona nie usunęła formalnych braków takiego wniosku. Odmienna natomiast jest sytuacja, gdy sąd uznał informacje wynikające z takiego wniosku za niewystarczające i na podstawie art. 255 p.p.s.a. zażądał dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony. Niezłożenie takich dowodów nie pozwala na pozostawienie wniosku bez rozpoznania, lecz jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie jej wniosku. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 31 lipca 2008 r., I FZ 272/08; 16 lipca 2008 r., II GZ 141/08; 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08; 31 marca 2005 r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13). Pogląd taki prezentowany jest także w piśmiennictwie przedmiotu (zob. B. Dauter, Prawo pomocy, PP 2007, nr 1, s. 41; M. Grzymisławska-Cybulska, Rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym w praktyce sądów administracyjnych, Administracja 2006, nr 3, s. 81). Pozostawienie więc wniosku strony bez rozpoznania nastąpiło w niniejszej sprawie z naruszeniem art. 257 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona merytorycznej oceny wniosku, w oparciu o wskazane przez skarżącego informacje i uzasadnienie w nim przedstawione, czy skarżący wykazał istnienie przesłanek do udzielenia prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1, art. 198 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.