II OSK 588/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny /spr./ Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant specjalista Agnieszka Gontarz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej C.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2682/15 w sprawie ze skargi C. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 10 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C.H., na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Minister Spraw Wewnętrznych zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2014 r., którą Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez C. H. z d. L. ur. [...]. Według organów skoro dla ustalenia statusu obywatelstwa polskiego wnioskodawczyni stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44 z ze zm.), ustalenia wymagało czy urodziła się ona jako dziecko ślubne i mogła wywodzić obywatelstwo polskie po swoim ojcu. Organ podkreślił, że z przedłożonego do akt sprawy orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z dnia [...] maja 2013r. wynika, że rodzice skarżącej pobrali się [...] i [...] wyemigrowali do [...]. L. R. z domu D. i L.C. zawarli religijny związek małżeński, który nie wywoływał skutków w świetle polskiego prawa rodzinnego. Nie został on bowiem zgłoszony zgodnie z wymogami obowiązującego wówczas prawa rodzinnego. Jednocześnie organ wskazał, iż zarejestrowanie w [...] rodziców strony jako małżeństwa oraz posługiwanie się przez jej matkę nazwiskiem ojca - L. nie dowodzi zawarcia małżeństwa przez jej rodziców. W opinii Ministra wnioskodawczyni jako dziecko nieślubne, mogła nabyć obywatelstwo polskie wyłącznie po swojej matce R. Organ wskazał, że strona została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie m.in. dokumentów potwierdzających zmianę nazwiska ojca wnioskodawczyni z P. na L., dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca strony, w przypadku gdyby wnioskodawczyni była dzieckiem "ślubnym" lub dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez matkę strony, w przypadku gdyby wnioskodawczyni była dzieckiem "nieślubnym". Do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie przedłożono ww. dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że organy orzekające w sprawie słusznie uznały, że wyrok Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z dnia [...] maja 2013 r. nie potwierdza, że skarżąca urodziła się jako dziecko "ślubne". Zdaniem Sądu I instancji, Minister zasadnie przyjął, że wyrok ten dowodzi jedynie zawarcia przez rodziców zainteresowanej religijnego związku małżeńskiego, nie przesądza, jednak że ślub ten wywołał skutki prawne. Ocena tych skutków winna bowiem nastąpić na podstawie przepisów prawnych obowiązujących w miejscu udzielania ślubu. Sąd wskazał, że w dacie zawarcia ślubu religijnego ([...] r.) obowiązywała ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym, dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Dz.U. Nr 101, poz. 581 ze zm.), która regulowała m.in. kwestię zawarcia małżeństwa przez obywateli polskich poza granicami Polski. Art. 13 ust. 1 i 2 tej ustawy stanowił, że forma zawarcia małżeństwa podlega prawu, obowiązującemu w miejscu zawarcia związku małżeńskiego. Przy czym do ważności małżeństwa, zawartego poza granicami Polski, wystarczyło zachowanie formy przepisanej przez prawa ojczyste obojga małżonków. Ponadto przesłanki ważności małżeństwa zawartego w [...] przez obywateli polskich uregulowane zostały w art. 11 dekretu z dnia 25 września 1945 r. - Prawo małżeńskie (Dz.U. Nr 48, poz. 270). Zgodnie z tymi przepisami, zawarcie związku małżeńskiego następowało przez złożenie przez przyszłych małżonków publicznie przed urzędnikiem stanu cywilnego w obecności dwóch świadków zgodnego oświadczenia, że wstępują w związek małżeński. Z kolei w [...] obowiązywał wówczas Niemiecki Kodeks Cywilny (Biirgerliches Gesetzbuch) z 1896 r., który w zakresie formy zawarcia małżeństwa stanowił, że "małżeństwo zawiera się w ten sposób, że narzeczeni, osobiście i równocześnie obecni, oświadczają przed urzędnikiem stanu cywilnego, że chcą ze sobą zawrzeć małżeństwo" (§ 1317). Kodeks ten uznawał zatem jako wyłączną i obowiązkową cywilną formę zawarcia małżeństwa. Chcący zawrzeć związek małżeński przed duchownym swojego wyznania, mogli to uczynić po formie cywilnej. Równocześnie w okupowanych wówczas Niemczech obowiązywało prawo okupacyjne. Jednym z aktów tego prawa była ustawa nr 16 z dnia 20 lutego 1946 r. Prawo małżeńskie, wydana przez Międzynarodową Radę Kontroli. Zgodnie z § 11 tej ustawy, małżeństwo dla jego skuteczności wymagało złożenia oświadczeń przed urzędnikiem stanu cywilnego lub osobą wykonującą publicznie obowiązki urzędnika stanu cywilnego i rejestrującą małżeństwa w księdze małżeństw. Formę małżeństwa regulował § 13 tej ustawy, zgodnie z którym małżeństwo zawierało się w ten sposób, że narzeczeni oświadczali przed urzędnikiem stanu cywilnego osobiście i przy jednoczesnej obecności, że chcą zawrzeć ze sobą związek małżeński. W świetle zatem również tych przepisów małżeństwa wyznaniowe pozbawione były skutków cywilnych. Zdaniem Sądu I instancji słusznie organy przyjęły, że w świetle obowiązujących wówczas przepisów małżeństwa wyznaniowe nie wywierały żadnych skutków cywilnych i mogły być zawierane jedynie po dokonaniu aktu cywilnego. W konsekwencji nie można uznać, aby skarżąca nabyła obywatelstwo polskie po ojcu z uwagi na niewykazanie, iż jest ślubnym dzieckiem. W tej sytuacji należało, co też uczyniły organy zbadać, czy nabyła ona obywatelstwo polskie po matce R. W aktach sprawy brak jest jednak dowodów potwierdzających, iż matka skarżącej posiadała obywatelstwo polskie. W ocenie Sądu, mając na uwadze, że analiza akt sprawy wskazuje, iż organy kilkakrotnie bezskutecznie wzywały pełnomocnika wnioskodawczyni do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez matkę strony, wobec braku stosownych dowodów zasadnie w sprawie odmówiły skarżącej potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła C.H. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 2015 r. a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 134 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 76, art.77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 i art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez: • brak oceny prawnej zaświadczenia z Dyrekcji Sądów Rabinackich z dnia [...] stycznia 2015 r. stwierdzającego ostateczność orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z dnia [...] maja 2013 r. w kontekście skutków prawnych wynikających z art. 1145 k.p.c., • brak oceny prawnej odnośnie do posiadania przez ojca skarżącej obywatelstwa polskiego oraz dowolną ocenę i ustalenie, iż w aktach sprawy brak było dowodów potwierdzających posiadanie przez matkę skarżącej R.L.(nazwisko rodowe D.) obywatelstwa polskiego, 2. art. 106 ust. 3 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentu tj. poświadczenia obywatelstwa [...] matki skarżącej oraz przykładu [...] aktu urodzenia, 3. błędną wykładnię art. 56 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim polegającą na uznaniu, iż na wnioskodawcy spoczywa obowiązek pełnego zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a nieudowodnienia przez wnioskodawcę stosownymi dokumentami istotnych okoliczności sprawy zobowiązuje organ administracji do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, 4. niewłaściwe zastosowanie art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 względnie art. 4 pkt 2 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez nieustalenie nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego, 5. art. 1145 k.p.c. w zw. z art. 1146 k.p.c. w zw. z 1147 k.p.c. w zw. z art. 7, 76 § 1, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nie uznanie znaczenia i mocy dowodowej orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z dnia [...] maja 2013 r. wraz z zaświadczeniem z Dyrekcji Sądów Rabinackich z dnia [...] stycznia 2015 r. dla wykazania "ślubnego" pochodzenia skarżącej i nabycia przez nią z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu, 6. niewłaściwe zastosowanie art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1741), art. 76 § 1 k.p.a. oraz art. 1138 k.p.c. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią [...] aktu urodzenia w zakresie "ślubnego" pochodzenia skarżącej, 7. niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 i 2 oraz niezastosowanie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prawnych międzynarodowych poprzez uznanie, iż miarodajne dla ustalenia "ślubnego" pochodzenia skarżącej jest wyłącznie prawo polskie i niemieckie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto opisane wyżej zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wyrażona w zaskarżonym wyroku przez Sąd I instancji ocena, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego jest prawidłowa. Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 względnie art. 4 pkt 2 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Podkreślić należy, że dla ustalenia statusu obywatelstwa polskiego stosuje się przepisy ustawy obowiązującej w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla ustalenia tego statusu przez wnioskodawcę. Skarżąca urodziła się [...] r. a zatem w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy zastosowanie mają przepisy ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami skarżąca mogła nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa wówczas, gdyby urodziła się jako ślubna córka ojca posiadającego obywatelstwo polskie lub nieślubne dziecko matki posiadającej polskie obywatelstwo. Istotne znaczenie ma zatem, które z rodziców wnioskodawcy posiadało obywatelstwo polskie oraz czy strona urodziła się jako dziecko "ślubne". Wymaga podkreślenia, że we wniosku inicjującym postępowanie skarżąca wskazała: "Matka moja R.L. (...) po wojnie znalazła się w [...], tam w obozie dla uchodźców poznała mojego ojca i w [...]r. pobrali się. (...) Ojciec mój, C. L.(P.) urodził się w Polsce, w [...]. Po wojnie wyjechał do [...]. Tu ojciec poznał mamę i pobrali się." Zauważyć należy, że organ biorąc pod uwagę oświadczenie strony, wielokrotnie wzywał ją do przedłożenia do akt sprawy: aktu małżeństwa rodziców, dokumentów potwierdzających zmianę nazwiska ojca skarżącej z P. na L. oraz dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca strony (w przypadku gdyby wnioskodawczyni była dzieckiem ślubnym) lub dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez matkę strony (w przypadku gdyby była ona dzieckiem "nieślubnym"). Przy piśmie z dnia [...] lutego 2015 r., pełnomocnik Strony przedłożył do akt sprawy orzeczenie Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z dnia [...] maja 2013r. którym potwierdzono, że rodzice skarżącej pobrali się [...] i [...] wyemigrowali do [...]. Orzeczenie Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z dnia [...] maja 2013 r., dowodzi zatem zawarcia przez rodziców Strony jedynie religijnego związku małżeńskiego. Wyrok ten nie potwierdza, że skarżąca urodziła się jako dziecko "ślubne". Oznacza to, że wnioskodawczyni mogła nabyć obywatelstwo polskie wyłącznie wówczas, gdyby w dacie jej urodzenia obywatelstwo to posiadała jej matka. Analiza akt sprawy wskazuje, iż organy kilkakrotnie bezskutecznie wzywały pełnomocnika wnioskodawczyni do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez matkę strony. W związku z powyższym należy uznać, że skarżąca nie wykazała, aby jej matka posiadała obywatelstwo polskie, a zatem nie było podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 1145 w zw. z art. 1146 § 1 i 1147 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7, 76 § 1, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuznanie skuteczności i mocy dowodowej orzeczenia Okręgowego Sądu Rabinackiego w H. z [...] maja 2013 r. wraz z zaświadczeniem z Dyrekcji Sądów Rabinackich z dnia [...] stycznia 2015 r. Skuteczność tych dokumentów na gruncie prawa polskiego nie była kwestionowana ani przez organ, ani przez Sąd I instancji, albowiem potwierdzają one jedynie zawarcie związku małżeńskiego przez rodziców skarżącej w formie religijnej, która to forma jest skuteczna również w świetle [...] prawa cywilnego. Zauważyć należy, że rodzice skarżącej zawarli religijny związek małżeński [...]. Dla uznania, iż skarżąca urodziła się jako dziecko ślubne należało wywieść, iż ślub ten wywołał skutek na gruncie prawa cywilnego. Ocena tego skutku powinna nastąpić na podstawie przepisów prawnych obowiązujących w miejscu udzielania ślubu. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że przesłanki ważności małżeństwa zawartego w [...] przez obywateli polskich uregulowane zostały w art. 11 dekretu z dnia 25 września 1945 r. - Prawo małżeńskie (Dz.U. Nr 48, poz. 270). Zgodnie z tymi przepisami, zawarcie związku małżeńskiego następowało przez złożenie przez przyszłych małżonków publicznie przed urzędnikiem stanu cywilnego w obecności dwóch świadków zgodnego oświadczenia, że wstępują w związek małżeński. Z kolei w [...] obowiązywał wówczas Niemiecki Kodeks Cywilny (Biirgerliches Gesetzbuch) z 1896 r., który w zakresie formy zawarcia małżeństwa stanowił, że "małżeństwo zawiera się w ten sposób, że narzeczeni, osobiście i równocześnie obecni, oświadczają przed urzędnikiem stanu cywilnego, że chcą ze sobą zawrzeć małżeństwo" (§ 1317). Kodeks ten uznawał zatem jako wyłączną i obowiązkową cywilną formę zawarcia małżeństwa. Równocześnie w okupowanych wówczas Niemczech obowiązywało prawo okupacyjne. Jednym z aktów tego prawa była ustawa nr 16 z dnia 20 lutego 1946 r. Prawo małżeńskie, wydana przez Międzynarodową Radę Kontroli. Zgodnie z § 11 tej ustawy, małżeństwo dla jego skuteczności wymagało złożenia oświadczeń przed urzędnikiem stanu cywilnego lub osobą wykonującą publicznie obowiązki urzędnika stanu cywilnego i rejestrującą małżeństwa w księdze małżeństw. Formę małżeństwa regulował § 13 tej ustawy, zgodnie z którym małżeństwo zawierało się w ten sposób, że narzeczeni oświadczali przed urzędnikiem stanu cywilnego osobiście i przy jednoczesnej obecności, że chcą zawrzeć ze sobą związek małżeński. W świetle zatem również tych przepisów małżeństwa wyznaniowe pozbawione były skutków cywilnych. Zdaniem NSA słusznie zatem organy przyjęły, że w świetle obowiązujących wówczas przepisów małżeństwa wyznaniowe nie wywierały żadnych skutków cywilnych i mogły być zawierane jedynie po dokonaniu aktu cywilnego. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 13 ust. 1 i 2 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prawnych międzynarodowych (Dz. U. z 1926 r., Nr 101, poz. 581) poprzez uznanie, iż miarodajne dla ustalenia "ślubnego" pochodzenia skarżącej jest wyłącznie prawo polskie i niemieckie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prawnych międzynarodowych (Prawo prywatne międzynarodowe) forma zawarcia małżeństwa podlega prawu, obowiązującemu w miejscu zawarcia związku małżeńskiego (art. 13 ust. 1), a do ważności małżeństwa, zawartego poza granicami Polski, wystarczy zachowanie formy, przepisanej przez prawa ojczyste obojga małżonków (art. 13 ust. 2). Skoro zostało ustalone miejsce zawarcia małżeństwa religijnego przez rodziców skarżącej [...] r., to w sprawie prawidłowo ustalono jakiemu prawu podlegała forma zawarcia tego małżeństwa i że ślub religijny nie wywierał również skutków cywilnoprawnych. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 56 ustawy z dnia kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim wskazać należy, że zgodnie z ust. 1 tego przepisu postępowanie wszczyna wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, który zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Zgodnie z art. 56 ust. 2 ustawy osoba i podmiot występujący z wnioskiem o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego są obowiązani dołączyć dokumenty potwierdzające dane, informacje zawarte we wniosku, chyba że uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 58 ustawy Minister Spraw Wewnętrznych wydał dnia 7 sierpnia 2012 r. rozporządzenie w sprawie wzoru formularza wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego. Składanie wniosku na urzędowym formularzu określonym ww. rozporządzeniem nie jest wymogiem formalnym. Wnioskodawca może odstąpić od składania wniosku na urzędowym formularzu, nie zwalnia go to jednak z podania wszystkich danych określonym art. 56 ust. 1 ustawy w związku z art. 13 ust. 1 ustawy. Ustawa nie zawiera katalogu "istotnych okoliczności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego". Wynika to z faktu, iż każda sprawa ma swój indywidualny charakter kształtowany stanem faktycznym i prawnym oraz uzależniona jest wprost od życiorysu osoby, której postępowanie dotyczy. Ustawodawca nie może z góry narzucić katalogu istotnych okoliczności. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek podania wszystkich istotnych okoliczności z życia osoby, której wniosek dotyczy. Kwestią odrębną jest dołączenie do wniosku dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku. Mając na uwadze, iż nie wszystkie dane zawarte we wniosku można potwierdzić z przyczyn czysto obiektywnych stosownym dokumentem ustawodawca w art. 56 ust. 2 ustawy umożliwił wnioskodawcy nie przedłożenie wszystkich dokumentów pod warunkiem, że ich uzyskanie napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W rozpoznawanej sprawie strona nie wykazała aby uzyskanie przez nią żądanych przez organ dokumentów napotkało trudne do przezwyciężenia przeszkody, a dopiero w takiej sytuacji organ zobligowany był przedsięwziąć kroki w celu pozyskania ich we własnym zakresie. Mając powyższe na uwadze za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 56 ust 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do wszystkich kwestii zawartych w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podstawa prawna zaskarżonego wyroku została należycie wyjaśniona, a uzasadnienie rozstrzygnięcia spełnia wymogi określone w powołanym przepisie. Zaskarżony wyrok nie został wydany z naruszeniem przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. Prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania i prawa materialnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.