II SA/Ol 908/21

SENTENCJA Dnia 22 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2022 roku sprawy ze skargi P. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz P. L. kwotę 480 złotych (czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Decyzją z [...] r. Wójt Gminy uwzględnił wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień i zmienił własną decyzję nr [...] r., zmieniającą decyzję nr [...] z dnia [...] r. w sprawie przeznaczenia samochodu ciężarowego Mercedes [...] o ładowności 16 t, nr rej. [...], na rzecz obrony, poprzez określenie czasu dostarczenia: z "do godziny 1100 pierwszego dnia mobilizacji" na "do godziny 800 drugiego dnia mobilizacji". Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej: k.p.a. W odwołaniu od tej decyzji P. L. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego, domagał się zwolnienia pojazdu z przedmiotowego obowiązku. Decyzji zarzucił naruszenie: - art. 203 ustawy oraz art. 53 Konstytucji RP, jak i art. 9 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a także art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.); - art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 10 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 91 ust.1 i 2 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 206a u.p.o.; - art. 85 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 206a u.p.o. w zw. z art. 53 ust. 1, art. 7, art. ust. 2 Konstytucji RP; - art. 206a u.p.o. w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 10 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. - art. 208 ust. 1 i 210 ust. 1 i 4 oraz 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony poprzez błędną interpretację i nałożenie na skarżącego nadmiernego obowiązku, który uniemożliwia prowadzenie gospodarstwa rolnego; - art. 214 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu podniósł, że prowadzi duże gospodarstwo rolne i posiada tylko jeden środek transportu. Samochód ciężarowy jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego i jego brak może spowodować duże szkody w gospodarstwie. Pojazd nie jest niezbędny dla bazy mobilizacyjnej w B., w to miejsce może zostać powołany inny podmiot. Decyzją z [...] r., nr [...], Dyrektor Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego w Urzędzie Wojewódzkim, działając z upoważnienia Wojewody, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił stan faktyczny sprawy i przytoczył art. 208 ust. 1 i 4 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372). Skonstatował, że obrona ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli (art. 85 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek świadczeń rzeczowych może być, stosownie do art. 208 ust. 1 ustawy, nałożony na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne. Przy czym w art. 208 ust. 4 ustawy wymieniono wyłączenia przedmiotowe świadczeń rzeczowych. Wśród nich nie znajdują się jednak pojazdy wykorzystywane do pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z ww. przepisem nie ma też przeszkód, żeby decyzje w sprawie przeznaczenia pojazdów na cele obronne były wydawane na posiadaczy, którzy nie są przedsiębiorcami tj. nie są wpisani do Centralnej Ewidencji Informacji Działalności Gospodarczej ani rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Podkreślono, że organ I instancji przeznaczył posiadany przez skarżącego samochód ciężarowy na rzecz obrony, w ramach etatowych świadczeń rzeczowych, wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny. Ustalono, że zasoby środków transportowych Wojskowej Komendy Uzupełnień w stosunku do potrzeb mobilizacyjnych jednostek wojskowych są bardzo ograniczone. Nie ma możliwości wyznaczenia przez Wojskową Komendę Uzupełnień w L. innego pojazdu z terenu gminy L. posiadającego takie same bądź podobne parametry. Obowiązek świadczeń rzeczowych nakładany jest zarówno na posiadaczy, którzy dysponują więcej niż jednym środkiem transportu, jak i na posiadaczy, którzy mają tylko jeden samochód określonego typu. Nadmieniono, że w związku z używaniem pojazdu, w czasie mobilizacji lub wybuchu wojny przez Siły Zbrojne, jego właścicielowi przysługuje, z chwilą zakończenia wykonywania świadczeń, należność za każdą rozpoczętą dobę wykonywania świadczeń. W przypadku samochodu skarżącego kwota za każdą dobę wykorzystywania samochodu wynosić będzie 424,91 zł. Organ odwoławczy podniósł też, że decyzje o przeznaczeniu rzeczy ruchomych na cele świadczeń rzeczowych uchyla się m.in. w razie zmiany posiadacza przedmiotu świadczenia. Posiadacze pojazdów, wobec których wydano decyzję o przeznaczeniu na cele świadczeń informują wójta, burmistrza prezydenta miasta o ich zbyciu lub innej zmianie tytułu własności oraz zmianie przeznaczenia przedmiotu świadczenia, nie później niż w ciągu trzech dni od tej zmiany. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, powtórzył zarzuty i argumenty podniesione w odwołaniu. Dodatkowo wskazał, że przedmiotem decyzji jest pojazd wyłączny spod egzekucji, stosowanie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjny w administracji. Zarzucił naruszenie art. 8a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie. Podał że w przypadku prawidłowego zastosowania tego przepisu środek transportu płodów rolnych - nie podlega egzekucji i tym samym obowiązkowi ujętemu w decyzji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że w niniejszej sprawie dokonano prawidłowych ustaleń: • wniosek został złożony przez uprawniony organ; • strona została skutecznie powiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co umożliwiło jej czynny udział w postępowaniu; • spełnione zostały warunki określone we wniosku wojskowego komendanta uzupełnień oraz przesłanki z art. 208 ust.l i 2 warunkujące wydanie decyzji w tej sprawie; • ruchomość zarejestrowana jest w wydziale komunikacji i transportu starostwa powiatowego na rzecz Pana P. L.; • dotychczasowy właściciel nie złożył zawiadomienia o zbyciu tego pojazdu. • nie zachodzi żadna z przyczyn powodujących wyłączenie z obowiązku świadczeń rzeczowych na podstawie art. 208 ust. 4 ustawy. Pismem z 9 listopada 2021 r. organ II instancji wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej: p.p.s.a.), na wniosek organu wobec braku sprzeciwu skarżącego. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy prawa procesowego. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja zmieniająca dotychczasową decyzję ostateczną, wydana w trybie art. 155 k.p.a. Przepis ten stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się, że postępowanie prowadzone w trybie art. 155 k.p.a. nie zmierza do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy już ostatecznie zakończonej. Istota tego postępowania sprowadza się natomiast do zbadania czy zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie tj.: czy na mocy decyzji ostatecznej strona nabyła prawo, czy wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Na uwadze należy mieć tutaj, że wzruszenie lub zmiana decyzji ostatecznych ma charakter wyjątkowy. Jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, która została wyrażona w art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego, jest zasada trwałości decyzji ostatecznych, która ma na celu nie tylko ochronę praw nabytych strony i ochronę przed pogorszeniem sytuacji prawnej stron postępowania, ale w ogóle istniejącego porządku prawnego. Pewność obrotu prawnego wymaga, by decyzje ostateczne były co do zasady trwałe. W systemie prawa polskiego każda ostateczna decyzja administracyjna korzysta z domniemania prawidłowości. Wszelkie decyzje ostateczne organów administracyjnych, zgodnie z zasadą ich trwałości, mogą być weryfikowane zupełnie wyjątkowo, tylko i wyłącznie w określonych prawem trybach nadzwyczajnych. Podstawowym warunkiem zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. jest zgoda strony. Choć w art. 155 k.p.a. mowa jest literalnie tylko o zgodzie "strony" postępowania (w liczbie pojedynczej), to jednak w przypadku, gdy w postępowaniu występuje więcej niż jeden podmiot mający przymiot strony postępowania, przez "zgodę strony" niezbędną do zmiany decyzji ostatecznej rozumieć należy nie tylko zgodę strony inicjującej takie postępowanie, lecz zgodę wszystkich osób (podmiotów) mających przymiot strony w postępowaniu, w którym wydana została decyzja podlegająca zmianie na podstawie cytowanego przepisu. Decyzja podlegająca zmianie dotyczy interesu prawnego wszystkich stron postępowania i wobec tego wszystkie strony muszą wyrazić zgodę na zmianę decyzji w trybie art. 155 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 1244/17, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W wyroku z 21 października 2021 r., sygn. akt II OSK 3275/18, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że brak zgody wszystkich stron postępowania uniemożliwia zmianę decyzji w trybie art. 155 k.p.a. NSA w wyroku tym wyjaśnił, że zgoda stron stanowi podstawową przesłankę stosowania przepisu art. 155 k.p.a. Uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie art. 155 k.p.a., bez zgody stron, stanowi rażące naruszenie prawa (patrz: Janusz Borkowski/Barbara Adamiak "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2017, s. 839 oraz orzecznictwo i piśmiennictwo tam powołane). Przez zgodę, o której mowa w art. 155 k.p.a., należy rozumieć nie tylko zgodę strony wszczynającej postępowanie nadzwyczajne o uchylenie lub zmianę decyzji, ale zgodę wszystkich podmiotów mających przymiot strony w postępowaniu, w którym została wydana decyzja mająca podlegać zmianie lub uchyleniu. Stanowisko to jest w orzecznictwie ugruntowane (patrz: wyrok NSA z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1220/17 i orzeczenia tam powołane). Dlatego przed wydaniem decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji w trybie art. 155 k.p.a. organ orzekający jest zobowiązany do uzyskania zgody wszystkich stron postępowania, w którym wydano decyzję podlegającą zmianie. W niniejszej sprawie żaden z organów orzekających nie zwrócił się do skarżącego z zapytaniem o zgodę na zmianę decyzji. Od momentu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie zmiany decyzji skarżący konsekwentnie sprzeciwiał się wydaniu decyzji zmieniającej. W związku z tym, wobec braku zgody skarżącego na zmianę decyzji, organy orzekające nie miały podstaw do uwzględnienia wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień o zmianę decyzji ostatecznej. Z podanych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające uwzględnią treść art. 153 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. O kosztach postępowania sądowego obejmujących zwrot od organu na rzecz skarżącego kosztów należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia w kwocie 480 zł, rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265)