I FZ 309/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3639/16 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi S. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia 2013 r. do czerwca 2014 r., postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 3 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3639/16, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odrzucił skargę S. [...] Sp. z o.o. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 21 września 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia 2013 r. do czerwca 2014 r. Powyższe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 28 października 2018 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wymienioną na wstępie decyzję organu podatkowego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Przewodnicząca Wydziału) z 25 maja 2017 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. W terminie otwartym do dokonania żądanej czynności spółka złożyła wniosek z 19 czerwca 2017 r. o zwolnienie jej od kosztów sądowych, a następnie - wobec nieuwzględnienia tego wniosku (postanowienie starszego referendarza sądowego z 12 września 2017 r., utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2017 r., wydanym po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącą sprzeciwu) jeszcze dwukrotnie (pismami z: 22 grudnia 2017 r. oraz z 24 lipca 2018 r.), ponawiała swoje żądanie w tym przedmiocie, wnosząc o zwolnienie od wpisu od skargi. Pierwszy z ww. wniosków nie został uwzględniony (postanowienie starszego referendarza sądowego z 3 kwietnia 2018 r. o odmowie zmiany postanowienia ww. organu z 12 września 2017 r., utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 maja 2018 r.), a kolejny - złożony po wezwaniu skarżącej (pismem z 3 lipca 2018 r.) do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 25 maja 2017 r. do uiszczenia wpisu od skargi - nie został w ogóle rozpoznany. Z uwagi natomiast na bezskuteczny upływ terminu wyznaczonego w ww. wezwaniu z 3 lipca 2018 r., Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 3 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3639/16, skargę spółki odrzucił. Wniesionym 29 sierpnia 2018 r. zażaleniem spółka zaskarżyła wskazane powyżej postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie: – art. 133 § 1 w zw. z art. 166 oraz art. 197 § 2 p.p.s.a., poprzez wydanie postanowienia z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy dowodów wskazanych we wniosku z 23 lipca 2018 r., w którym to podniesione zostały nowe okoliczności potwierdzające dalsze pogorszenie sytuacji finansowej spółki; – art. 220 § 3 w zw. z art. 165 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi przed rozpatrzeniem prawidłowego wniosku o pomoc prawną z 23 lipca 2018 r., który to wniosek Sąd miał obowiązek rozpatrzyć, ponieważ jego podstawą były nowe okoliczności i nowe dowody (nieanalizowane przez Sąd w ramach rozpatrywania wcześniejszych wniosków spółki o pomoc prawną); – art. 220 § 3 w zw. z art. 7 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne zarzucenie skarżącej działania zmierzającego do przewlekłości postępowania i odrzucenie skargi z tego względu; – art. 45 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.), dalej: Konstytucja RP, poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia i bezpodstawne naruszenie prawa skarżącej dostępu do drogi sadowej. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się na przyznane konstytucyjnie prawo do sądu, podnosząc, że w niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do niedopuszczalnego ograniczenia tego prawa w stosunku do niej. Spółka wskazała także na wysokość wpisu w niniejszej sprawie, podnosząc, że nie posiada środków na jego pokrycie, ani też realnych możliwości ich zdobycia. Odwołała się przy tym do postanowienia Sądu Rejonowego Lublin - Wschód z 9 maja 2017 r., sygn. [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić. Na wstępie - mając na uwadze treść sformułowanych w zażaleniu zarzutów oraz ich uzasadnienie - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek zażalenia skarżącej. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3639/16, o odrzuceniu skargi spółki na decyzję organu podatkowego. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie przez skarżącą należnej opłaty (wpisu od skargi). Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc skargę na decyzję organu podatkowego spółka nie uiściła jednocześnie wymaganego prawem wpisu od skargi (okoliczność ta jest przy tym bezsporna). W związku z tym prawidłowo Przewodnicząca Wydziału - zarządzeniem z 25 maja 2017 r. wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. - wezwała skarżącą do uiszczenia ww. opłaty, pod rygorem odrzucenia skargi. Z uwagi na fakt, że spółka kilkukrotnie wnioskowała o zwolnienie jej z kosztów sądowych, a jej wnioski w tym zakresie rozpatrywane były odmownie, Przewodnicząca Wydziału - każdorazowo po prawomocnym zakończeniu postępowania incydentalnego w sprawie takiego wniosku - ponawiała wezwania w ww. przedmiocie. Ostatnie takie wezwanie, jak wynika z akt sprawy, doręczone zostało skarżącej 19 lipca 2018 r. (k. 216). Prawidłowość doręczenia nie jest przy tym kwestionowana przez skarżącą. Skutkiem tego termin do uiszczenia wymaganego wpisu, zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 p.p.s.a., upłynął 26 lipca 2018 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu spółka nie uczyniła zadość wezwaniu Przewodniczącego Wydziału (informacja, k. 222). Sąd pierwszej instancji zatem zasadnie odrzucił skargę. W tym miejscu podkreślić należy, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Nie przerywa bowiem biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia: z 21 kwietnia 1999 r., sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999, Nr 11, poz. 196; z 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, OSNC 1999, Nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia: z 8 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 649/06; z 3 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10; z 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14; z 20 maja 2014 r., II FZ 564/14; z 8 kwietnia 2014 r., II OSK 810/14; orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Mając zatem na uwadze powyższe stanowisko, celem uzupełnienia wyjaśnić należy, że ostatnie żądanie skarżącej o zwolnienie jej z kosztów sądowych (wniosek z 23 lipca 2018 r., k.217 - 219), wbrew twierdzeniom skarżącej, uzasadnione zostało analogicznymi okolicznościami faktycznymi, co wnioski poprzednie (z 19 czerwca 2016 r. oraz z 22 grudnia 2017 r.). Skarżąca we wniosku z 23 lipca 2018 r. powołuje się na fakt wszczęcia wobec niej postępowania o rozwiązanie spółki bez likwidacji i wykreślenie z rejestru (postanowienie referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla m. st. Warszawy w Warszawie XIV Wydział Gospodarczy KRS z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt [...]), co wiąże się z brakiem możliwości uzyskania jakiegokolwiek zewnętrznego źródła finansowania. Odnotować tymczasem należy, że już w postanowieniu z 12 września 2017 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy (str. 5, k. 150) dostrzeżono, iż w świetle orzeczenia Sądu Rejonowego Lublin - Wschód, oddalającego wniosek spółki o ogłoszenie upadłości (tj. postanowienia ww. sądu z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt [...]), istnieją podstawy do rozwiązania spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Okoliczność wszczęcia takiego postępowania przez referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla m. st. Warszawy w Warszawie powołanym obecnie postanowieniem z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt [...]) nie stanowi zatem istotnej zmiany sytuacji materialnej skarżącej w rozumieniu przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulujących kwestie przyznawania prawa pomocy. Tym samym uznać należy, że po bezskutecznym upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczonego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 23 maja 2017 r. (wezwanie doręczone skarżącej 19 lipca 2018 r.) Sąd pierwszej instancji uprawniony był odrzucić skargę spółki, bez konieczności wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie kolejnego jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro skarga spółki dotknięta była wadą uniemożliwiającą nadanie jej dalszego biegu (brak uiszczenia wymaganej opłaty), spółka została wezwana do usunięcia tej wady w określonym terminie, powiadomiona o skutkach prawnych ewentualnego niezastosowania się do wezwania, a wezwanie zostało jej prawidłowo doręczone, w sytuacji nieuzupełnienia braku skargi w zakreślonym terminie Sąd pierwszej instancji zobligowany był dyspozycją art. 220 § 3 p.p.s.a. do odrzucenia skargi. Niezależnie od powyższego Sąd kasacyjny zauważa, że okoliczności powoływane w zażaleniu dotyczące sytuacji finansowej skarżącej, z uwagi na to, iż wykraczają poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, pozostały poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto należy podkreślić, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10; CBOSA), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m. in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i nast.). Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.