I C 432/18

<p>Sygn. akt I C 432/18</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 8 listopada 2018 r.</p> <p>Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="186"/> <col width="525"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSAR Magdalena Łukaszewicz</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>starszy sekretarz sądowy Anita Topa</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. w Piszu</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">H. B.</span> </p> <p>przeciwko Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> </p> <p>o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym</p> <p>o r z e k a :</p> <p>uzgadnia treść <span class="anon-block">księgi wieczystej KW (...)</span> - prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu, dla nieruchomości położonej w <span class="anon-block">N.</span>, stanowiącej własność <span class="anon-block">H. B.</span> - z rzeczywistym stanem prawnym i nakazuje wykreślić z działu IV księgi wieczystej hipotekę przymusową zwykłą w wysokości 916 zł (dziewięćset szesnaście złotych) ustanowioną na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> oraz hipotekę przymusową w wysokości 65 696,60 zł (sześćdziesiąt pięć tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt sześć złotych 60/100 groszy) ustanowioną na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span>.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">H. B.</span> wytoczyła powództwo przeciwko Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> o uzgodnienie treści <span class="anon-block">księgi wieczystej o numerze (...)</span> - prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu, dla nieruchomości położonej w <span class="anon-block">N.</span>, stanowiącej własność powódki - z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie z działu IV księgi wieczystej hipoteki przymusowej zwykłej w wysokości 916,00 zł ustanowionej na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> oraz hipoteki przymusowej w wysokości 65 696,60 zł ustanowionej na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span>.</p> <p>W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że postanowieniem z 30 grudnia 2016 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> umorzył prowadzone wobec powódki postępowanie egzekucyjnego na skutek przedawnienia zobowiązania podatkowego. W związku z powyższym, w dniu 23 kwietnia 2018 roku powódka wystąpiła do pozwanego z pisemnym wnioskiem o wykreślenie z księgi wieczystej wskazanych wyżej hipotek. W odpowiedzi otrzymała informację, że w świetle przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 70;art. 70 § 8)">art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa</a>, wniosek o wykreślenie hipotek nie może zostać zrealizowany, gdyż zaległości podatkowe zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteczny, zatem nie uległy przedawnieniu i mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Zdaniem powódki powyższa praktyka jest niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku w sprawie SK 40/12 oraz wyrokiem Sądu Najwyższego z 17 marca 2016 roku w sprawie V CSK 377/15.</p> <p>Pozwany Naczelnik Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu podniósł, że gdyby przedmiotowe należności nie zostały zabezpieczone hipoteką, termin ich przedawnienia upłynąłby:</p> <p>- 06.09.2016r. w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2005 rok,</p> <p>- 23.04.2016r. w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok.</p> <p>Jednak w związku z treścią art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa, należności te nadal figurują na kartach kontowych jako wymagalne i mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki.</p> <p>Pozwany podniósł, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 roku w sprawie SK 40/12 stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym w okresie od 01.01.1998r. do 31.12.2002r. jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji</a>. Tymczasem przedmiotowe zabezpieczenia hipoteczne zostały dokonane w styczniu i marcu 2011 roku. Organ podatkowy nie jest zatem zwolniony i nie może nie stosować obowiązującego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w celu zabezpieczenia należnych Skarbowi Państwa środków finansowych. Nie oznacza to również, aby powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego miał zastosowanie do zabezpieczeń hipotecznych powstałych po 1 stycznia 2003 roku, ponieważ art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie został wyeliminowany przez Trybunał Konstytucyjny z obowiązującego porządku prawnego, zaś organ podatkowy ma obowiązek stosować obowiązujące regulacje ustawowe.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił, co następuje:</strong> </p> <p>Naczelnik Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span>, działając jako organ egzekucyjny, otrzymał do realizacji wystawione przeciwko <span class="anon-block">H. B.</span> tytuły wykonawcze:</p> <p>1.  nr <span class="anon-block">(...)</span> na kwotę 871,00 złotych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok,</p> <p>2.  nr<span class="anon-block">(...)</span> na kwotę 65 417,00 złotych z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2005 rok.</p> <p>Należności objęte wskazanymi wyżej tytułami egzekucyjnymi wraz z odsetkami zostały na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej:</p> <p>- w dniu 07.01.2011r. w kwocie 916,00 złotych,</p> <p>- w dniu 01.03.2011r. w kwocie 65 696,60 złotych,</p> <p>w dziale IV <span class="anon-block">księgi wieczystej o numerze (...)</span> prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu dla nieruchomości stanowiącej własność <span class="anon-block">H. B.</span>, położonej w <span class="anon-block">N.</span>.</p> <p>Egzekucja prowadzona ze wskazanej wyżej nieruchomości na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Piszu pod sygn. akt Km 1035/08 okazała się bezskuteczna, wobec czego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.</p> <p>Wskazane wyżej należności zabezpieczone hipoteką uległy przedawnieniu odpowiednio z dniem:</p> <p>- 06.09.2016r. w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2005 rok,</p> <p>- 23.04.2016r. w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok.</p> <p>Postanowieniem z 30 grudnia 2016 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w <span class="anon-block">P.</span> umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku <span class="anon-block">H. B.</span> na podstawie tytułu wykonawczego nr <span class="anon-block">(...)</span>oraz nr <span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p> <em> <!-- -->(okoliczności bezsporne, dowód: akta <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> Sądu Rejonowego w Piszu; postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego k. 6-6v; tytuły wykonawcze k. 37-40)</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 70;art. 70 § 8)">art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa</a> (dalej OP), nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.</p> <p>Przepis powyższy ma analogiczną treść (poza nie mającym w sprawie znaczenia uzupełnieniem w postaci słów „lub zastawem skarbowym”), jaką miał art. 70 § 6 OP w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 roku.</p> <p>Tymczasem wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. wydanym w sprawie SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 70 § 6 OP za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>. W pkt 2. wyroku Trybunału stwierdza się jednoznacznie i bez żadnych dodatkowych zastrzeżeń: „Art. 70 § 6 ustawy powołanej w pkt 1 [czyli OP] w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2012 r., jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji</a>”. Wynika z tego, że powołany przepis jako taki jest niekonstytucyjny, a zatem przestał wywierać skutki prawne i powinien być traktowany, jako odtąd nieistniejący w porządku prawnym. Rozwiązanie zawarte w art. 70 § 6 OP zostało zakwestionowane jako sprzeczne z konstytucyjnym standardem ochrony własności (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji</a>), dla którego podstawowym argumentem stała się konieczność jednakowego traktowania wierzycieli niezależnie od tego, czy ich wierzytelności mogą uzyskać zabezpieczenie w postaci hipoteki obciążającej nieruchomość dłużnika, czy też nie mogą z braku takiej nieruchomości. Pozostaje to bez związku z trybem, w jakim dochodzi do stwierdzenia zobowiązania podatkowego.</p> <p>Powstał problem prawny, czy mając powyższe rozstrzygnięcie Trybunału można uznać, że nie powinien wiązać także art. 70 § 8 OP, skoro ma tożsame brzmienie, jak niekonstytucyjny art. 70 § 6 OP, a inna numeracja w ustawie wynika tylko z rozszerzenia treści art. 70 OP i przesunięcia się przepisu o dwie jednostki redakcyjne w ramach tego samego artykułu i będąc, co do istoty tej samej treści.</p> <p>Problem powyższy został jednoznacznie rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy, który w uzasadnieniu wyroku z 17 marca 2016 roku wydanym w sprawie V CSK 377/15 w sposób stwierdził, że bez wątpienia konstytucyjną zasadą jest wyłączna kompetencja Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności ustaw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 188;art. 193)">art. 188 i art. 193 Konstytucji</a>), „jednakże nie można kwestii sprowadzać do czystego formalizmu i przedkładać go ponad racjonalne rozumienie prawa w całości jako systemu. Z niego zaś wynika, że orzekając o niezgodności konkretnego przepisu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> chodzi o wyeliminowanie go z porządku prawnego, które powstało w rozpatrywanym wypadku dotyczącym wprost art. 70 § 6 OP. Nie można zatem twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 OP) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Powinnością ustawodawcy jest przepis ten z ustawy usunąć wraz z ogłoszeniem wyroku Trybunału, gdyż w przeciwnym wypadku doszłoby się do karkołomnego wniosku o możliwości dowolnego zmieniania numeracji przepisów w ustawach, np. w razie tworzenia tekstu jednolitego i omijania w ten sposób (nie wykonywania) wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Za zbędną powinno się uznać potrzebę powtórnego rozpatrywania przez Trybunał zgodności, tym razem art. 70 § 8 OP z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>, skoro przepis ten, co do kwestii z powodu której orzeczona została jego niekonstytucyjność, się nie zmienił. W orzecznictwie administracyjnym i doktrynie prawa administracyjnego jest przyjęte, że oczywista niezgodność przepisu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>, wynikająca z uprzedniego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stanowi sobą wystarczające uzasadnienie do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy, gdyż, jak się podkreśla w tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, aby sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2002 r., I PA/Po 461/01, OSP 2003, nr 2; uchwała NSA z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA z 2007 r., nr 1, poz. 3).”</p> <p>Nadto Sąd Najwyższy podniósł, że „nie jest też bez znaczenia, że w końcowej części uzasadnienia wyroku w sprawie SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 OP odnosi się również do brzmienia obowiązującego w chwili orzekania art. 70 § 8 OP. Rozstrzygnięcie co do tego nie mogło być zawarte w sentencji wyroku w tamtej sprawie tylko ze względu na związanie Trybunału granicami zaskarżenia w skardze konstytucyjnej. Niemniej, wskazanie w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12 na tożsamość normatywną art. 70 § 6 OP, obowiązującego do końca 2002 r., z art. 70 § 8 OP, który zastąpił tamten przepis od początku 2003 r., było pożądane i jest użyteczne dla stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu obecnej sprawy [czyli V CSK 377/15]”.</p> <p>Z uwagi na powyższe należy zatem uznać, że niezasadna jest argumentacja pozwanego odwołująca się do obowiązywania art. 70 § 8 OP i potrzeby zastosowania tego przepisu, mającego kluczowe znaczenie dla zasadności roszczenia powódki. Podobny punkt widzenia został także zaprezentowany w orzecznictwie administracyjnym <em> <!-- -->(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 lipca 2014 roku w sprawie I SA/Po 925/13)</em>.</p> <p>Wobec powyższego, przepis art. 70 § 8 OP nie stoi już na przeszkodzie przyjęciu przedawnienia zobowiązania podatkowego, które zgodnie z art. 70 § 1 OP przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W rozpoznawanej sprawie bezspornie ustalono, że przedawnienie zobowiązania podatkowego powódki nastąpiło z dniem:</p> <p>- 06.09.2016r. w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2005 rok,</p> <p>- 23.04.2016r. w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok.</p> <p>Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności, wygasa – jak stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 94)">art. 94 ustawy z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece</a> – hipoteka, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest – od chwili wygaśnięcia wierzytelności – niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym.</p> <p>W myśl z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 100)">art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a>, po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.</p> <p>Jeżeli wierzyciel nie wykonał lub nienależycie wykonał obowiązek, jaki wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 100)">art. 100</a>, właściciel nieruchomości może wytoczyć przeciwko wierzycielowi powództwo - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10)">art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a> - o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie hipoteki <em> <!-- -->(por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 listopada 1998r. w sprawie I CKN 885/97)</em>.</p> <p>Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał powództwo za zasadne i na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece</a> orzekł jak w sentencji wyroku.</p> </div>