III AUa 1254/18

<p>Sygn. akt III AUa 1254/18</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 8 listopada 2018 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Katowicach</strong> </p> <p>Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSA Jolanta Pietrzak (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSA Marek Procek</p> <p>SSA Tadeusz Szweda</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>Elżbieta Szewczyk</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018r. w Katowicach</p> <p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">K. G.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> </p> <p>o zwrot nienależnie pobranego świadczenia</p> <p>na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach</p> <p>z dnia 20 kwietnia 2018r. sygn. akt VIII U 1355/17</p> <p>1.  <strong> <!-- -->zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od ubezpieczonego <span class="anon-block">K. G.</span> na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.</strong> </p> <p>/-/ SSA M.Procek /-/ SSA J.Pietrzak /-/ SSA T.Szweda </p> <p>Sędzia Przewodniczący Sędzia</p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III AUa 1254/18</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z dnia 30 maja 2017r. o numerze <span class="anon-block"> (...)</span> organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> zobowiązał ubezpieczonego <span class="anon-block">K. G.</span> do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. renty z tytułu niezdolności do pracy <br/>w wysokości 21.406,08 zł. W uzasadnieniu wskazał, że łączny przychód osiągnięty przez ubezpieczonego w 2015r. wyniósł 76.504,80 zł i przekroczył kwotę graniczną ustaloną dla tego roku w wysokości 61.119,90 zł, łącznie o 15 384,90 zł.</p> <p>W odwołaniu od powyższej decyzji, ubezpieczony podniósł, że w 2015r. nie osiągał przychodów uzasadniających zawieszenie wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy, bowiem za takie nie powinno być uważane wynagrodzenie osiągane z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej.</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że od dnia 1 stycznia 2015r. <br/>w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 22)">art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, członkowie rad nadzorczych, którzy otrzymują wynagrodzenie z tytułu pełnienia tej funkcji, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.</p> <p>Wyrokiem z dnia 8 listopada 2018r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, <br/>iż <span class="anon-block">K. G.</span> nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego świadczenia za okres <br/>od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. w kwocie 21.406,08 zł.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił:</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">K. G.</span> <span class="anon-block">urodził się (...)</span> Decyzją organu rentowego z dnia <br/>16 października 1991r. ma przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.</strong> </p> <p>Ubezpieczony jest członkiem Rady Nadzorczej w <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">G.</span> <br/>od kilkudziesięciu lat. Z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie.</p> <p>Ubezpieczony prowadzi również działalność gospodarczą. W 2015r. osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości 28.504,08 zł, tj. najniższa podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne.</p> <p>Pismem z dnia 12 maja 2017r. organ rentowy zwrócił się do <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">G.</span> <br/>o nadesłanie zaświadczenia o osiągniętym przez ubezpieczonego przychodzie w 2015r. <br/>z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej.</p> <p>Ubezpieczony nie był poinformowany przez organ rentowy o tym, że wynagrodzenie z tytułu członkostwa w radzie nadzorczej stanowi od 1 stycznia 2015r. tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym i wobec tego jest przychodem powodującym zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 104;art. 104 ust. 1)">art. 104 ust. 1 ustawy <br/>o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>.</p> <p>W dniu 22 maja 2017r. <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">G.</span> poinformowała organ rentowy, <br/>że ubezpieczony w 2015r. jako członek rady nadzorczej osiągnął z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 48.000 zł.</p> <p>W 2015r. kwota graniczna przychodu wynosiła 61.119 zł. Natomiast łączny przychód ubezpieczonego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji członka w Radzie Nadzorczej wyniósł 76.504,08 zł.</p> <p>W dniu 30 maja 2017r. organ rentowy wydał decyzję, w której zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu kwoty 21.406,08 zł (w tym od 1 stycznia 2015r. do 28 lutego 2015r. - 3.507,68 zł oraz od 1 marca 2015r. do 31 grudnia 2015r. - 17.898,40 zł) tytułem nienależnie pobranej renty z tytułu niezdolności do pracy. Organ rentowy wskazał, że ubezpieczony przekroczył kwotę graniczną przychodu o 15.384,90 zł.</p> <p>Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonego <span class="anon-block">K. G.</span> zasługuje <br/>na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa.</p> <p>Sąd Okręgowy podkreślił, że ustawą z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014r., <br/>poz. 1831), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2015r., do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1)">art. 6 ust. 1 ustawy <br/>o systemie ubezpieczeń społecznych</a> dodano <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 9 ust. 4 pkt. 22)">punkt 22</a>, zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są członkami rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu pełnienia tej funkcji. Stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 9;art. 9 ust. 4)">art. 9 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu osiągania wynagrodzenia za pełnienie funkcji w radzie nadzorczej podlegają także osoby, które mają ustalone prawo <br/>do emerytury lub renty, tak jak odwołujący. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe takich osób stanowi przychód w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910800350" title="Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz. U. z 1991 r. Nr 80, poz. 350 ()">ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych</a> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 18;art. 18 ust. 4;art. 18 ust. 4 pkt. 10)">art. 18 ust. 4 pkt 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>). Od dnia 1 stycznia 2015 r. pełnienie wynagradzanej funkcji w radzie nadzorczej stanowi więc tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym i wobec tego jest przychodem, powodującym zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 104;art. 104 ust. 1)">art. 104 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego odwołujący <span class="anon-block">K. G.</span> nie został pouczony przez organ rentowy, iż uzyskiwanie przychodu z tytułu członkostwa w radzie nadzorczej począwszy od 1 stycznia 2015r. może skutkować zawieszeniem lub zmniejszeniem renty <br/>z tytułu niezdolności do pracy. W pismach kierowanych do odwołującego nie wskazywano, że za przychód od dnia 1 stycznia 2015 r. należy uznać także wynagrodzenie z tytułu członkostwa w radzie nadzorczej. Z akt organu rentowego nie wynika, aby w związku <br/>z wejściem w życie nowych przepisów ubezpieczony otrzymał jakiekolwiek pouczenie, <br/>na co zresztą organ rentowy nawet się nie powoływał. Jednocześnie pouczenia zamieszczane w decyzjach organu rentowego nie są wystarczające, ponieważ nie wynika z nich, <br/>że ubezpieczony ma podawać organowi rentowemu informację o wynagrodzeniu z tytułu członkostwa w radzie nadzorczej i że uzyskiwanie takiego wynagrodzenia może spowodować zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. Mimo że w pouczeniach tych jest mowa <br/>o przychodzie, to nie spełniają wymogu konkretności, ponieważ przychód z tytułu pełnienia funkcji w radzie nadzorczej nie jest w nich wprost wskazany. Nie można wymagać, aby ubezpieczony dokonywał wykładni skomplikowanych przepisów i stwierdzał, <br/>że wynagrodzenie uzyskiwane w radzie nadzorczej stanowi przychód, skoro wprowadzono obowiązek odprowadzania od niego składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto, nawet gdyby ubezpieczony uzyskał taką wiedzę z innych źródeł niż z pouczenia organu rentowego, to nie może zastępować tego pouczenia i rodzić po stronie ubezpieczonego obowiązku zwrotu świadczenia. Świadczenia to nie stanowi bowiem w takiej sytuacji świadczenia nienależnie pobranego, mimo że zostało nienależnie wypłacone.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy zaskarżając go w całości <br/>i zarzucając mu:</p> <p>- naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 138;art. 138 ust. 1)">art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> poprzez jego niezastosowanie,</p> <p>- naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 138;art. 138 ust. 2)">art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że odwołujący nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015r. w kwocie 21.406,08 zł podczas, gdy w każdej z decyzji wydanych w sprawie świadczenia ubezpieczonego znajduje się pouczenie o okolicznościach powodujących zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia.</p> <p>Podnosząc powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz orzeczenie o kosztach postępowania za obie instancje przez zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów postępowania, <br/>w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji i pozostawienie temu sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p>W odpowiedzi na apelację ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie <br/>od organu rentowego koszty postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja organu rentowego jest zasadna.</p> <p>Istotnie sporna kwestia w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy mamy <br/>do czynienia z świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 138;art. 138 ust. 2)">art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>.</p> <p>Zgodnie z art. 138 ust. 2 cytowanej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się:</p> <p>1)  świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub <br/>w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;</p> <p>2)  świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.</p> <p>Odnośnie „warunków formalnych” pouczenia wypowiadał się wielokrotnie Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 18 lutego 2009r. sygn. akt II UK 204/09 LEX 736736, z dnia 12 sierpnia 2009r. sygn. akt II BU 9/09 LEX 532127, z dnia 23 marca 2010 r. sygn. akt <br/>I UK 300/09 LEX 585732, z dnia 26 czerwca 2010 r. sygn. akt II UK 66/10 LEX 619642 <br/>a Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym w pełni podziela zawarte w przedstawionych wyrokach wskazówki stąd też nie ma potrzeby ich wyraźnego powtarzania.</p> <p>Sąd Okręgowy czyniąc ustalenia co do tego, czy ubezpieczony był pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia oparł się na zeznaniach samego ubezpieczonego, które zdaniem Sądu Apelacyjnego nie znajdują oparcia w całym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.</p> <p>W szczególności w ocenie Sądu Apelacyjnego zeznania ubezpieczonego <br/>(z wykształcenia prawnika, z zawodu doradcę podatkowego, od wielu lat członka rady nadzorczej) złożone na rozprawie z dnia 6 kwietnia 2018 r. nie zasługują na uwzględnienie i pozbawione są wiarygodności w zakresie w jakim twierdzi on, iż stosownego pouczenia <br/>nie otrzymał.</p> <p>Wszakże pouczenia o okolicznościach skutkujących zawieszeniem lub zmniejszeniem świadczenia w rozumieniu art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS były umieszczane przy kolejnych decyzjach dotyczących pobieranego świadczenia a ubezpieczony <br/>nie kwestionował, że je otrzymał.</p> <p>Niewątpliwie ubezpieczony z racji posiadanego wykształcenia i wykonywanego zawodu winien mieć świadomość osiąganie przychodów z jakich źródeł skutkuje powstaniem obowiązku ubezpieczenia społecznego i tym samym ma wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych.</p> <p>Skoro zatem od dnia 1 stycznia 2015 r. pełnienie wynagradzanej funkcji w radzie nadzorczej stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym i wobec tego jest przychodem, powodującym zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 104;art. 104 ust. 1)">art. 104 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, to nie sposób uznać, że ubezpieczony nie był o tym pouczony.</p> <p>Prezentowany przez ubezpieczonego i podzielony przez Sąd I instancji pogląd, że zachowaniu wymogu prawidłowego pouczenia odpowiadałoby dopiero pouczenie ubezpieczonego, <br/>że od dnia 1.01.2015r. pobieranie wynagrodzenia z tytułu członkostwa w razie nadzorczej może skutkować zawieszeniem lub zmniejszeniem pobieranego świadczenia rentowego jest nieuprawniony.</p> <p>Wszakże oznaczałoby to w istocie obowiązek pouczania ubezpieczonych o każdej zmianie przepisów dotyczących obowiązku ubezpieczenia a istnienia takiego obowiązku nie da się wywieść z treści obowiązujących w tym względzie przepisów.</p> <p>Poza tym powoływanie się przez osobę o kwalifikacjach zawodowych ubezpieczonego na brak wiedzy w tym zakresie będący skutkiem braku pouczenia winno być ocenione jako nadużycie prawa podmiotowego.</p> <p>Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> orzekł <br/>jak w pkt 1 sentencji.</p> <p>O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.</a> w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości <br/>z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych <br/>(Dz. U. 2018.265 j.t.) jak w pkt 2 sentencji.</p> <p>/-/ SSA M.Procek /-/ SSA J.Pietrzak /-/ SSA T.Szweda </p> <p>Sędzia Przewodniczący Sędzia</p> <p>ek</p> </div>