III Ca 739/18

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III Ca 739/18</strong> </p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 1813/15, z wniosku <span class="anon-block">I. S. (1)</span> z udziałem <span class="anon-block"> (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością</span> z siedzibą w <span class="anon-block">S.</span> o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">A. B. (1)</span>, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi:</p> <p>1. stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">A. B. (2) z domu T.</span>, córce <span class="anon-block">C.</span> i <span class="anon-block">E.</span>, zmarłej dnia 24 stycznia 2015 roku w <span class="anon-block">Ł.</span>, ostatnio stale zamieszkałej w <span class="anon-block">Ł.</span>, na podstawie ustawy nabyła córka <span class="anon-block">I. S. (2) z domu B.</span> (córka <span class="anon-block">J. B.</span> i <span class="anon-block">A. M.</span>) w całości;</p> <p>2. ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.</p> <p>Uzasadniając opisane rozstrzygnięcie, Sąd Rejonowy ustalił, że:</p> <p> <span class="anon-block">A. B. (2) z domu T.</span>, córka <span class="anon-block">C.</span> i <span class="anon-block">E.</span>, zmarła w dniu 24 stycznia 2015 roku w <span class="anon-block">Ł.</span> jako rozwiedziona. Pozostawiła córkę <span class="anon-block">I. S. (1)</span>. Spadkodawczyni nie miała innych dzieci własnych ani przysposobionych. Nie sporządziła testamentu. <span class="anon-block">I. S. (2)</span> nie zrzekła się dziedziczenia. Nie złożyła oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Nie została uznana za niegodną dziedziczenia.</p> <p>Na podstawie tak poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że spadek po <span class="anon-block">A. B. (1)</span> na podstawie ustawy nabyła córka <span class="anon-block">I. S. (1)</span> w całości.</p> <p>Sąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">A. B. (1)</span> w dniu 28 lipca 2015 roku, a więc po upływie sześciomiesięcznego terminu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku liczonego od dnia śmierci spadkodawczyni. A zatem, w świetle przepisu <span class="anon-block"> (...)</span> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (§ 2)">§ 2 k.c.</a> jest traktowana jako osoba, która przyjęła spadek wprost. Sąd Rejonowy wskazał, że nawet gdyby liczyć ów termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, kiedy to z pewnością <span class="anon-block">I. S. (1)</span> wiedziała o śmierci matki i tytule swego powołania do spadku, upłynął on w dniu 28 stycznia 2016 roku, a w tym terminie wnioskodawczyni nie złożyła żadnego oświadczenia w przedmiocie spadku.</p> <p>Sąd pierwszej instancji podniósł ponadto, że wbrew twierdzeniom <span class="anon-block">I. S. (1)</span> we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nie wnosiła ona o przyjęcie od niej oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.</p> <p>O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> </p> <p>Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca podniosła, że została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, ponieważ kierowana do niej przez Sąd Rejonowy korespondencja wysyłana była na niewłaściwy adres. W konsekwencji sprawa toczyła się bez udziału wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni wskazała, że o wydaniu postanowienia kończącego w sprawie dowiedziała się podczas wizyty w Sądzie w dniu 2 marca 2018 roku.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja wnioskodawczyni jest zasadna.</p> <p>Pozbawienie strony lub uczestnika postępowania możności obrony swych praw, <br/>o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>, stanowi naruszenie zasady równości stron. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury cywilnej, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie wyroku w danej instancji (<em> <!-- -->tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 13 lutego 2004 roku, sygn. IV CK 61/03, publ. LEX nr 151638</em>).</p> <p>W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że korespondencja kierowana była do wnioskodawczyni na niewłaściwy adres – niezgodny z tym, jaki został wskazany we wniosku o stwierdzenia nabycia spadku.</p> <p>W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że brak zawiadomienia strony lub jej pełnomocnika o terminie rozprawy stanowi tego rodzaju wadliwość postępowania, która pozbawia stronę możności obrony swych praw i usprawiedliwia zarzut nieważności postępowania. Istota zaś tego rodzaju podstawy zaskarżenia polega na tym, że odnosi ona skutek i uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia bez względu na to, czy i jaki wpływ wywarła ona na konkretne rozstrzygnięcie (<em> <!-- -->tak też SN w wyroku z dnia 25 października 1963 roku, sygn. III CR 142/63, publ. OSNC 1964/7-8/165, w wyroku z dnia 10 maja 2000 roku, sygn. III CKN 416/98, publ. OSNC 2000/12/220).</em> </p> <p>Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że postępowanie przeprowadzone przed Sądem pierwszej instancji dotknięte było nieważnością w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> Wnioskodawczyni nie została bowiem prawidłowo zawiadomiona o toczącym się postępowaniu i nie miała możliwości zajęcia w nim stanowiska. W konsekwencji nie zostało od niej odebrane oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.</p> <p>W błędzie pozostawał Sąd pierwszej instancji twierdząc, że wniosek w niniejszej sprawie został złożony w dniu 28 lipca 2015 r., w sytuacji gdy zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 165;art. 165 § 2)">art. 165 § 2 k.p.c.</a> należy przyjąć jako datę wpływu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza dzień 24 lipca 2015 roku.</p> <p>Nader istotną okolicznością, wymagającą zaakcentowania, jest także i to, że wbrew wywodom sądu Rejonowego, zamieszczenie przez wnioskodawczynię we wniosku, złożonym przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, żądania stwierdzenia nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, potraktować należało zarazem jako wniosek o odebranie od niej takiego oświadczenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 640;art. 640 § 2)">art. 640 § 2 KPC</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 KC</a>), skoro wcześniej do tego nie doszło. W takiej sytuacji nie ma podstaw do wymagania od uczestnika składania odrębnego wniosku o odebranie wskazanego oświadczenia. W przeciwnym wypadku określenie sposobu nabycia spadku byłoby pozbawione sensu. Wyrażenie woli nabycia spadku w taki sposób nie wymaga wskazania ani wykazania przyczyn jej podjęcia. Ponadto, dla zachowania terminu objętego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 KC</a> nie ma znaczenia rozpoznanie przez sąd wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po jego upływie, jeżeli żądanie odebrania oświadczenia wysunięte zostało we wniosku złożonym przed upływem tego terminu. (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 kwietnia 2017 roku, sygn. II CSK 416/16 –legalis).</p> <p>W okolicznościach faktycznych badanej sprawy, kiedy to wnioskodawczyni została pozbawiona możności obrony swoich praw na skutek wadliwych doręczeń, wynikających z błędnego adresowania przesyłek do niej kierowanych, uznawanych następnie w sposób nieuprawniony za doręczone w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 139)">art. 139 k.p.c.</a>, zasadny jest zarówno zarzut jak i wniosek wywiedzionej apelacji.</p> <p>Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, prawidłowo wzywając wnioskodawczynię na termin rozprawy, powinien odebrać od niej zapewnienie spadkowe w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 671)">art. 671 k.p.c.</a>, rozważyć dopełnienie przez wnioskodawczynię terminu na złożenie oświadczenia o przyjęciu/odrzuceniu spadku i określenie sposobu jego przyjęcia oraz ponownie ustalić krąg spadkobierców ustawowych z uwzględnieniem treści odebranego zapewnienia spadkowego.</p> <p> <strong> <!-- -->Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> <br/>w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a> uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie w sprawie z uwagi na jego nieważność i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego. </strong> </p> </div>