II SAB/Bk 100/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Andrzej Melezini, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Dyrektora N. Policealnej Szkoły Zawodowej w B. w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora N. Policealnej Szkoły Zawodowej w B. do załatwienia, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, wniosku M. S. z dnia 16 maja 2021 r.; 2. stwierdza, że Dyrektor N. Policealnej Szkoły Zawodowej w B. dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność Dyrektora N. Policealnej Szkoły Zawodowej w B. miała miejsce z rażącym naruszenia prawa; 4. wymierza Dyrektorowi N. Policealnej Szkoły Zawodowej w B. grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych; 4. zasądza od Dyrektora N. Policealnej Szkoły Zawodowej w Białymstoku na rzecz skarżącego M. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE M. S. (dalej jako: "skarżący") 16 maja 2021 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej złożył do Dyrektora N. Policealnej Szkoły w B. wniosek o udostępnienie informacji w zakresie kopii statusu szkoły w formie elektronicznej. Jako sposób i formę udostępnienia wnioskowanych informacji skarżący wskazał przesłanie ich na adres mailowy. Nie uzyskawszy żadnej odpowiedzi, 31 maja 2021 r. skarżący wysłał przypomnienie o wniosku. Dnia 1 czerwca 2021 r. skarżący otrzymał informację, że statut jest do wglądu w siedzibie szkoły. Pismem z 7 czerwca 2021 r. skarżący złożył skargę na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wskutek bezczynności organu, skarżący zarzucił naruszenie: - art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej, poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek; - art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 ze zm., dalej jako: "u.d.i.p.") w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku, poprzez brak zastosowania, polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 16 maja 2021 r., stwierdzenie, że strona przeciwna dopuściła się bezczynności, stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W piśmie z 20 października 2022 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, organ wskazał, że statut został udostępniony na adres mailowy zgodnie z wnioskiem skarżącego. W związku z tym Dyrektor wniósł o odstąpienie od wymierzenia grzywny oraz uznania wniosku jako bezprzedmiotowy. Skarga oraz odpowiedź na skargę z załącznikami wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku 25 października 2022 r. W piśmie procesowym z 5 listopada 2022 r. skarżący odniósł się do stanowiska organu, niezmiennie wnosząc o stwierdzenie przez sąd, że organ dopuścił się bezczynności oraz wymierzenie organowi grzywny w razie stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. W odpowiedzi na wezwanie sądu z 6 grudnia 2022 r. w sprawie przedłożenia dowodu potwierdzającego realizację wniosku skarżącego dotyczącego udzielenia informacji publicznej, przy piśmie z 6 grudnia 2022 r. organ załączył wydruk e-maila z 21 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów. Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej, bezczynność organu polega na tym, że organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany tą ustawą, wbrew przepisom prawa ani nie udostępnia w nakazanym terminie w drodze czynności materialno-technicznej żądanej informacji, ani też nie wydaje stosownej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej bądź o umorzeniu postępowania. Nie ulega wątpliwości, że informacje objęte wnioskiem skarżącego M. S. złożonym w dniu 16.05.2021r. na adres e-mail organu, mieściły się w zakresie przedmiotowo - podmiotowym ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ nie kwestionował zresztą, że żądane przez [...] informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu omawianej ustawy. Z przedstawionych sądowi wraz ze skargą akt wynika, że wniosek skarżącego złożony został za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 16.05.2021 r. Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne nakazuje za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2009 r. I OSK 1277/08). Nie jest zatem wymagane, aby wnioski o udzielenie informacji publicznej kierowane były drogą elektroniczną jedynie w ramach epuap. Wniosek skarżącego został skierowany na oficjalny adres e-mail, podany na stronie BIP organu. W takiej sytuacji ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, obciąża ten organ, a nie skarżącego. Jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, oznacza to, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby bowiem, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu. Potwierdzenie faktu wysłania wiadomości pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek (zob. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3397/18 i przywołane tam orzecznictwo). W dalszej kolejności wskazać należy – co już wyżej zaakcentowano – że przedmiotowy wniosek dotyczył udzielenia informacji publicznej i skierowany został do organu obowiązanego do jej udzielenia. Wniosek ten nie doczekał się prawidłowej realizacji zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami prawa. W dniu 1.06.2021 r. organ poinformował skarżącego, że żądany statut szkoły znajduje się do wglądu w siedzibie szkoły. Organ uznał przy tym, że wywiązał się z obowiązku udzielenia informacji publicznej pomimo wyraźnego wskazania skarżącego, co do sposobu i formy udostepnienia, by żądane informacje udostępnić na podany adres e-mail. Zgodnie bowiem z art.13 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku - w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba, że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot zobowiązany do udostepnienia nie umożliwiają udostepnienia informacji w sposób określony we wniosku. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, ażeby organ nie miał środków technicznych umożliwiających udostepnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (czyli na adres e-mail). Do dnia wniesienia skargi na bezczynność organ nie udzielił skarżącemu żądanych informacji, ani też nie poinformował w trybie art. 13 ust. 2 ustawy o braku możliwości udzielenia informacji w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku ze wskazaniem powodów opóźnienia i nowego terminu załatwienia wniosku. Uczynił to dopiero 22.10.2022 r. o czym świadczy e-mail załączony do akt sprawy przy piśmie procesowym z dnia 6.12.2022 r.(k.67) Podkreślenia wymaga, że istotą skargi na bezczynność jest to, aby w przypadku uwzględnienia skargi sąd zobowiązał organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Oceniając czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację faktyczną i prawną istniejącą w dacie orzekania. Z treści art. 149 § 1 p.p.s.a wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu po wniesieniu skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do załatwienia sprawy. W analizowanym przypadku organ na dzień złożenia skargi pozostawał w bezczynności, gdyż nie udzielił informacji publicznej w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 ustawy. Żądane informacje zostały natomiast udzielone skarżącej 22.10.2022 r. czyli bez mała półtora roku po wpływie skargi do organu, a także po przeprocedowaniu wymierzenia grzywny organowi za nieprzekazanie do Sądu skargi skarżącego dotyczącej bezczynności w przedmiocie udzielenia informacji publicznej (sygn.akt II SO/Bk 3/22). Z tego powodu bezprzedmiotowe stało się orzekanie o zobowiązaniu organu do udzielenia informacji i sąd umorzył postępowanie w tym zakresie, co też znalazło swój wyraz w pkt 1 sentencji wyroku, a podstawę ku temu stanowi przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że Dyrektor N. Policealnej Szkoły Zawodowej w B. dopuścił się bezczynności. Przy czym dla stwierdzenia stanu bezczynności nie mają znaczenia podnoszone w odpowiedzi na skargę okoliczności. Organ powinien zapewnić właściwą obsługę wniosków o udzielenie informacji publicznej - stosownie do zawartego we wniosku sposobu i formy udzielenia odpowiedzi, ale też w zgodzie w przepisami prawa - w tej materii brzmiącymi jednoznacznie i nie budzącymi wątpliwości interpretacyjnych. Podkreślić wypada jeszcze raz, że organ związany jest wskazanym we wniosku sposobem i formą udzielenie informacji i tylko względy techniczne mogą wyłączyć działanie przepisu w tym zakresie. Dla stwierdzenia bezczynności wystarczające jest stwierdzenie obiektywnego stanu rzeczy w postaci braku prawidłowej reakcji na określone wymagane prawem sytuacje. Stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego prawem działania. Wskazanie przez organ miejsca wyłożenia statutu do wglądu nie jest – zdaniem Sądu – prawidłową realizacją wniosku. Czyniąc zadość obowiązkowi nałożonemu przepisem art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała cechy wskazujące na to, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1619/18, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Całokształt okoliczności zebranych w niniejszej sprawie, a zwłaszcza długotrwałość postępowania związanego z prawidłowym udzieleniem informacji publicznej, nieprzedstawienie skargi sądowi w ustawowym terminie, nałożenie i ściągnięcie grzywny za niezrealizowanie obowiązku, świadczą o rażącym naruszeniu przepisów prawa. Dodatkowo – wobec stanowiska organu, że wywiązał się z obowiązku udzielenia informacji (sic!) – uznać należy, że nieudzielenie informacji publicznej w ustawowym terminie było celowym i nacechowanym złą wolą opóźnieniem rozpatrzenia wniosku skarżącego. Opóźnienie w udzieleniu stronie żądanych informacji wynikało z zaniedbania elementarnej znajomości przepisów prawa regulujących sposób i formę udzielania informacji publicznej. Wobec przyjęcia kwalifikowanej postaci naruszenia prawa sąd orzekł stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. jak w punkcie 3 sentencji wyroku, stwierdzając, iż bezczynność miała cechy rażącego naruszenia prawa. Stosownie do treści art. 149 § 2 ppsa Sąd w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154§ 6 lub przyznać na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa. Sąd za zasadne i celowe uznał zastosowanie wyżej wymienionego przepisu i orzekł o wymierzeniu organowi grzywny w kwocie 500 złotych. Miał przy tym na uwadze, że grzywna w takiej wysokości odniesie swój skutek dyscyplinujący organ, a także będzie adekwatna do długości trwania okresu, w którym organ prawidłowo nie udzielił informacji publicznej. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł natomiast po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Do kosztów tych zaliczono uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł . Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.