II SA/Po 404/07

SENTENCJA Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2007 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G.A. i M.A. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. /-/ K. Witkowicz -Dwornicka UZASADNIENIE Skarżący G. i M. małżonkowie A. wnieśli o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy wskazali, że nie są w stanie uiścić opłaty w kwocie 500 zł. Całość uzyskiwanych dochodów przeznaczana jest na wydatki rodziny. Wnioskodawcy oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką uczących się synów. Skarżąca podała we wniosku, że pracuje w Sądzie Rejonowym i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto), skarżący natomiast pracuje jako maszynista i zarabia [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto). Starszy syn wnioskodawców – M. jest pełnoletni, studiuje i nie pracuje. Wysokość czesnego za jego studia wynosi 500 zł miesięcznie. Młodszy syn – Ł. ma16 lat i jest uczniem Prywatnego Liceum Ogólnokształcącego, czesne za jego szkołę wynosi 300 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że młodszy syn choruje na astmę oskrzelową. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wnioskodawcy wskazali, że mieszkają w lokatorskim mieszkaniu komunalnym, są właścicielami jedynie działki rekreacyjnej o powierzchni [...] m² położonej w B. o wartości [...] zł. Nie mają żadnych innych nieruchomości. Wnioskodawcy oświadczyli, że prócz samochodu osobowego o wartości [...] zł nie posiadają wartościowych ruchomości, nie mają też oszczędności, ani papierów wartościowych. Wnioskodawcy oświadczyli, że z uzyskiwanego dochodu z umów o pracę pokrywają wszystkie swoje wydatki związane z kosztami bieżącego utrzymania rodziny, czesne za szkoły dzieci, pożyczkę z miesięczną ratą w wysokości 600 zł, kredyt bankowy z miesięczną ratą w wysokości 475,82 zł. Wnioskodawcy wskazali, że koszty leczenia młodszego syna wynoszą około 100-200 zł w zależności od pory roku. Skarżący oświadczył, że przybył operację kręgosłupa i obecnie wymaga zabiegów rehabilitacyjnych, co stanowi koszt 300 zł miesięcznie. Ponosi również koszty dojazdu do pracy w wysokości 100-300 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni natomiast oświadczyła, że leczy się kardiologicznie z powodu arytmii serca, w związku z czym w sierpniu na wizytę lekarską, badania i leki wydała 250 zł. Wnioskodawcy zostali wezwani do uzupełnienia, w zakreślonym terminie, swoich oświadczeń o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach poprzez przedłożenie dodatkowych informacji, a zwłaszcza dokumentów źródłowych. W odpowiedzi wnioskodawcy przedłożyli: - zeznanie PIT-37 za 2006r., z którego wynika, że osiągnęli łączny dochód brutto w wysokości [...] zł, co miesięcznie daje kwotę [...] zł brutto ([...] zł netto), - kserokopie dowodów wpłaty za czynsz (555,54 zł), abonament RTV (17 zł), telewizje kablową (55 zł), energię elektryczną (149,71 zł za dwa miesiące, co daje około 75 zł miesięcznie), telefon (56,87 zł), - kserokopie dowodów wpłaty czesnego w wysokości 300 zł miesięcznie, oraz 1.550 zł za I semestr, - kserokopię zestawienia składników wynagrodzenia wnioskodawcy, z którego wynika, że z tytułu zaciągniętej pożyczki spłaca miesięcznie kwotę 535 zł oraz że w sierpniu 2007r. uzyskał w miejscu pracy dodatkowe dochody w wysokości 901,60 zł., - kserokopię umowy pożyczki zawartej z Lukas Bankiem SA na kwotę 13.000 zł na okres od lipca 2007r. do czerwca 2010r. z miesięczną ratą w wysokości 475,82 zł., - kserokopie faktur za zakupione materiały budowlane i armaturę łazienkową na łączną kwotę 3.486,13 zł., - wyciąg z rachunku bankowego za miesiąc wrzesień 2007r., z którego wynika ujemne saldo na kwotę -5.228,70 zł oraz to, że wnioskodawcy korzystają z kredytu w koncie i do wykorzystania mają jeszcze kwotę 4.771,30 zł. Wnioskodawcy oszacowali także miesięczne koszty koniecznego i bieżącego utrzymania podając, że: - za mieszkanie płacą około 760 zł (czynsz, opłata RTV, telewizja kablowa, prąd, telefon), - żywność – 1.000 zł - dojazdy do pracy - bilet 120 zł - leki dla młodszego syna – 70 zł - zabieg leczenia bólu dla skarżącego – 200 zł - wizyta lekarska skarżącej w prywatnej porani oraz badanie serca – 200 zł - raty kredytowe – 1010,82 zł - czesne za szkoły dzieci – 800 zł. Wnioskodawcy dodali, że zaciągnięty kredyt przeznaczyli na spłatę samochodu, zakup lodówki i remont łazienki. Pożyczkę zaciągniętą w zakładzie pracy wnioskodawcy przeznaczono na remont samochodu (1.000 zł), zakup podręczników i przyborów szkolnych (400 zł) oraz na ubezpieczenie samochodu (ponad 800 zł). Treść art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcach spoczywa ciężar wykazania, że ich sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia wszystkich kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. W celu wykazania sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy skarżący zostali zobowiązani do szczegółowego przedstawienia swojej kondycji majątkowej i finansowej (art. 252 §1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które wykażą, że znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). W niniejszej sprawie oświadczenie skarżących nie prowadzi do wniosku że, nie mają oni środków na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznych swoich wydatkach. Podkreślić należy, że koszty te mają charakter należności publiczno-prawnych i powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, a nie na końcu, po zapłaceniu wszystkich należności ciążących na wnioskodawcach, gdy ewentualnie pozostaną jakieś wolne środki. Dobrodziejstwo prawa pomocy przysługuje jedynie, gdy po uiszczeniu niezbędnych i koniecznych kosztów utrzymania (np. stałe opłaty za mieszkanie i media, żywność, leki, należności publicznoprawne) wnioskodawcom nie pozostałyby już żadne wolne środki, z których mogliby pokryć koszty w niniejszej sprawie. O prawie do skorzystania z dobrodziejstwa zwolnienia od kosztów sądowych nie przesądza jedynie fakt, że po uiszczeniu wszelkich wydatków wnioskodawcy mieliby trudności z zapłaceniem kosztów sądowych. Wnioskodawcy mają stałą pracę, z której uzyskują niemałe wynagrodzenie. Terminowo pokrywają wszystkie swoje należności. Niezbędne miesięczne opłaty kształtują się na poziomie około 2.350 zł (opłaty za mieszkanie i media, żywność, dojazdy do pracy, leki i leczenie). Uzyskiwane dochody pozwalają jednak jeszcze na kształcenie dzieci w odpłatnych szkołach, leczenie u prywatnych lekarzy, odpłatne zabiegi i badania, a także ponoszenie wydatków utrzymania pełnoletniego syna, który, jak podają wnioskodawcy, studiuje zaocznie. Mógłby podjąć nawet dorywczą pracę i wesprzeć budżet domowy. Wprawdzie skarżący posiłkują się kredytami i pożyczkami, ale świadczy to również o ich możliwościach płatniczych. Stabilne dochody w wysokości gwarantującej spłatę zadłużenia wskazują, w ocenie banków, na zdolność kredytową wnioskodawców, co skutkuje tym, że sytuacja finansowa nie jest aż tak zła jak ją skarżący przedstawiają. Podkreślić należy, że decyzje o zadłużeniu wnioskodawcy podjęli samodzielnie, wiedząc o konieczności spłaty oraz licząc się z ryzykiem negatywnych skutków związanych z tymi decyzjami. Co więcej, środki z tych pożyczek przeznaczyli na konsumpcję, a nie na zaspokojenie niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania - na spłatę samochodu, remont łazienki, zakup lodówki. Domagając się prawa pomocy nie można powoływać się na trudną sytuację finansową wywołaną indywidualnymi decyzjami w sposobie dysponowania swoimi dochodami. Nie można również negatywnych konsekwencji tych działań przerzucać na osoby trzecie, a zwłaszcza na Skarb Państwa i tym samym na innych podatników. Uwzględniając nawet raty kredytowe (1010,82 zł), opłaty za naukę synów (800 zł), to suma wszystkich tych wydatków (4.160,82 zł) nie przekracza miesięcznych dochodów wnioskodawców (z zeznania PIT wynika kwota [...] zł netto). Wnioskodawcy mogą skorzystać z kredytu na rachunku bankowym, gdzie do dyspozycji mają jeszcze kwotę przekraczającą [...]zł. Wnioskodawcy są także właścicielami nieruchomości w postaci działki rekreacyjnej, która przedstawia realną wartość handlową, jak podali około [...] zł. Posiadanie nieruchomości stwarza także możliwość czerpania z niej dodatkowych dochodów poprzez jej wydzierżawienie, sprzedaż lub obciążenie w celu zabezpieczenia ewentualnie zaciągniętego kredytu. Mając powyższe na uwadze, wnioskodawcy wbrew treści art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wykazali, że nie są w stanie wygospodarować środków na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznych swoich wydatkach. W tym stanie rzeczy przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy w części. Jakkolwiek wskazać należy, że prawo pomocy przysługuje na każdym etapie postępowania, więc wnioskodawcy mogą wystąpić z wnioskiem o prawo także i w przyszłości, gdy wykażą, że sytuacja finansowa i majątkowa uległa pogorszeniu. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz -Dwornicka