I ACa 169/18

<p>Sygn. akt I ACa 169/18</p> <div> <h2>WYROK</h2> <p> <strong> <!-- -->W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</strong> </p> <p>Dnia 23 listopada 2018 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Marek Boniecki (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Paweł Rygiel</p> <p>SSA Józef Wąsik</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>sekr. sądowy Marta Matys</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2018 r. w Krakowie na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">R. S.</span> </p> <p>przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">N.</span>i Prezesowi Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">Z.</span> </p> <p>o ochronę dóbr osobistych i zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu</p> <p>z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I C 940/17</p> <p>1.  <strong> <!-- -->zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III w ten sposób, że odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu;</strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->oddala apelację w pozostałym zakresie; </strong> </p> <p>3.  <strong> <!-- -->odstępuje od obciążania powoda kosztami postępowania apelacyjnego; </strong> </p> <p>4.  <strong> <!-- --> przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">N.</span>na rzecz radcy prawnego <span class="anon-block">L. K.</span> kwotę 885,60 zł (osiemset osiemdziesiąt pięć złotych 60/100), w tym 165,60 zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.</strong> </p> <p> <em> <!-- -->SSA Józef Wąsik SSA Marek Boniecki SSA Paweł Rygiel</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 169/18</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 23 listopada 2018 r.</strong> </p> <p>Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w<span class="anon-block">N.</span>oddalił powództwo <span class="anon-block">R. S.</span>, który domagał się zobowiązania pozwanego Skarbu Państwa — Prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">N.</span>oraz Prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">Z.</span>do złożenia oświadczeń o treści: „Wyrażam ubolewanie z powodu naruszenia dóbr osobistych powoda <span class="anon-block">R. S.</span>, w związku z omyłkowym zaadresowaniem kierowanej do niego korespondencji bezpośrednio na adres Zakładu Karnego w <span class="anon-block">S.</span>, zamiast w sposób imienny. Takie działanie naruszyło dobra osobiste powoda, takie jak jego godność, tajemnicę korespondencji i prawo do prywatności” oraz przesłania tego oświadczenia listami poleconymi na adres Zakładu Karnego w <span class="anon-block">S.</span>, w którym przebywa powód, a nadto zasądzenia na swoją rzecz kwot po 2.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych wraz z odsetkami; przyznał pełnomocnikowi ustanowionego dla powoda z urzędu wynagrodzenie oraz zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zwrot kosztów procesu.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny szczegółowo zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z którego to uzasadnienia wynika, że powód jest osadzony w Zakładzie Karnym w <span class="anon-block">S.</span>. Powód zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">N.</span>o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie mu odpisów wyroków z uzasadnieniem do spraw cywilnych o symbolu<span class="anon-block">(...)</span>, tj. spraw dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. W odpowiedzi na pismo powoda Prezes Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">N.</span>pismem z dnia 8 marca 2016 r. poinformował, że w Sądzie Rejonowym w<span class="anon-block">N.</span>w 2015 r. nie odnotowano spraw w rep.<span class="anon-block">(...)</span>. W piśmie jako adresat oznaczony został powód, natomiast na kopercie, w której znajdowała się przesyłka, adresatem był Zakład Karny w <span class="anon-block">S.</span>. Pracownik Zakładu Karnego odnotował na kopercie, że koperta została otwarta w celu identyfikacji adresata. Powód zwrócił się pisemnie także do Prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">Z.</span> o udostępnienie danych w trybie dostępu do informacji publicznej poprzez przesłanie mu odpisów wyroków z uzasadnieniem dotyczących spraw cywilnych prowadzonych pod symbolem <span class="anon-block">(...)</span>, tj. spraw dotyczących odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych i odszkodowania na cel społeczny z tytułu naruszenia dóbr osobistych. W odpowiedzi Prezes Sądu Rejonowego w<span class="anon-block">Z.</span>pismem z dnia 3 lutego 2016 r. wskazał wyroki, które zapadły w 2015 r. w Sądzie Rejonowym w <span class="anon-block">Z.</span> w sprawach o symbolu <span class="anon-block">(...)</span>, a także przesłał powodowi odpisy wyroków wraz z uzasadnieniami, uprzednio zanonimizowane. Prezes Sądu Rejonowego w<span class="anon-block">Z.</span>wskazał również, że przed tym Sądem w 2015 r. nie zapadło orzeczenie w sprawie o symbolu <span class="anon-block">(...)</span>. W piśmie jako adresat oznaczony został powód, natomiast na kopercie, w której znajdowała się przesyłka, adresatem był Zakład Karny w <span class="anon-block">S.</span>. Na dołączonej do koperty zwrotce potwierdzenia odbioru wskazany był imiennie powód. Pracownik Zakładu Karnego odnotował na kopercie, że koperta została otwarta w celu identyfikacji adresata. Prezes Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">Z.</span> w piśmie z 26 lutego 2016 r. przeprosił powoda za to, że przesyłka skierowana została bezpośrednio na adres Zakładu Karnego w <span class="anon-block">S.</span>.</p> <p>W ustalonym przez siebie stanie faktycznym, po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, Sąd Okręgowy uznał powództwo za nieuzasadnione w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23)">art. 23 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24;art. 24 § 1)">art. 24 §1 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> W ocenie Sądu pierwszej instancji powód nie udowodnił, aby jego dobra osobiste w postaci godności, tajemnicy korespondencji i prawa do prywatności zostały naruszone lub zagrożone działaniami lub zaniechaniami pozwanego Skarbu Państwa. Oceniając to, czy doszło do naruszania dóbr osobistych powoda, należało zdaniem Sądu odnieść się do treści, którą zawierała korespondencja kierowana do powoda przez Prezesów Sądów Rejonowych. Informacje zawarte w tej korespondencji stanowiły informację publiczną. Treść pism kierowanych do powoda nie dotyczyła osoby powoda i nie zawierała żadnych informacji o prywatnych sprawach powoda. Z informacją publiczną mieli prawo zapoznać się też pracownicy administracji ZK. Postępowanie dowodowe potwierdziło, że obydwie przesyłki zostały otworzone przez pracowników administracji ZK, którzy jednak ograniczyli się tylko do weryfikacji adresata. Twierdzenia powoda, że jego dobra osobiste naruszone zostały poprzez szykanowanie go, negatywne traktowanie i pejoratywne nastawienie względem niego władz ZK nie zostały przez powoda udowodnione. Stwierdzenie bezzasadności żądania powoda co do niemajątkowej ochrony jego dóbr osobistych oznaczało też brak podstaw do uwzględnienia jego żądania zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Okręgowy przyjął <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <p>Wyrok powyższy zaskarżył apelacją powód, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie zmianę punktu III poprzez odstąpienie od obciążania powoda kosztami procesu.</p> <p>Apelujący zarzucił naruszenie: a) <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> poprzez dowolną ocenę dowodów z dokumentów, polegającą na uznaniu, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, w sytuacji nieprzeprowadzenia osobowych dowodów; b) <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> poprzez jego niezastosowanie, błędną wykładnię zaistniałego stanu faktycznego w zakresie zdolności zarobkowych powoda.</p> <p>W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.</strong> </p> <p>Apelacja zasługuje na uwzględnienie jedynie co do kosztów procesu, albowiem zaskarżony wyrok co do <em> <!-- -->meritum</em> odpowiada prawu.</p> <p>W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd Okręgowy prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Jakkolwiek skarżący podniósł zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a>, to z uwagi na sposób jego sformułowania, uchyla się on zasadniczo od oceny instancyjnej. Powód nie wyjaśnia, które dowody zostały ocenione w sposób dowolny i na czym rzekoma dowolność miałaby polegać. Nieprzeprowadzenie z kolei dowodu z zeznań powoda nie mogło skutkować naruszeniem ww. przepisu, a ewentualnie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 217;art. 217 § 2)">art. 217 §2 lub 3 k.p.c.</a> Tego rodzaju zarzut we wniesionym środku odwoławczym zgłoszony jednak nie został. Jak wynika zresztą z treści pozwu, dowód ten miał zostać przeprowadzony na okoliczność odczuć powoda, które przy obiektywnym kryterium naruszenia dóbr osobistych znaczenia mieć nie mogły. Z kolei świadkowie – pracownicy administracji zakładu karnego zeznawać mieli na okoliczność otwarcia przesyłek, co pozostawało w sprawie poza sporem.</p> <p>Sąd Apelacyjny w pełni podziela także wywody i wnioski Sądu Okręgowego co do braku dowodowych podstaw do przyjęcia, że na skutek otwarcia przesyłek skierowanych do powoda doszło do naruszenia jego godności czy prawa do prywatności. W istocie przesyłki zawierały bowiem informacje ogólnie dostępne, niedotyczące w żadnym stopniu osoby skarżącego. Powodowi nie udało się wykazać, aby w związku z ujawnieniem korespondencji, w bardzo ograniczonym zresztą zakresie, spotkały go jakiekolwiek negatywne następstwa.</p> <p>Nie można natomiast zgodzić się z Sądem pierwszej instancji co do tego, że w związku z wadliwym zaadresowaniem przesyłek kierowanych do powoda nie doszło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci tajemnicy korespondencji (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23)">art. 23 k.c.</a>). Jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, korespondencja skarżącego z Sądami nie podlegała cenzurze, stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970900557" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 (art. 8 a;art. 8 a § 3)">art. 8a §3 k.k.w.</a> Działania funkcjonariuszy służby więziennej polegające na otwarciu przesyłek pozostawały w adekwatnym związku przyczynowym z zaniedbaniem nadawców przesyłek, które nie zostały zaadresowane wprost na powoda. Dla tajemnicy korespondencji natomiast całkowicie bez znaczenia pozostaje treść, która zostaje ujawniona wbrew woli adresata.</p> <p>Mimo jednak częściowego naruszenia przez Sąd Okręgowy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23)">art. 23 k.c.</a>, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zgodnie bowiem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24;art. 24 § 1)">art. 24 §1 k.c.</a> osoba, której dobro osobiste zostało naruszone, może żądać, ażeby ten, który dopuścił się naruszenia, dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. Powód w rozpoznawanej sprawie domagał się przeproszenia go przez Prezesów Sądów Rejonowych w <span class="anon-block">N.</span>i <span class="anon-block">Z.</span> za naruszenie jego dóbr osobistych w skierowanym do niego pismach. Prezes Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">Z.</span>przeprosiny takie wystosował do powoda jeszcze przed wniesieniem pozwu, w piśmie z dnia 26 lutego 2016 r. (k. 7), które bezspornie do adresata dotarło. Z kolei Prezes Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">N.</span>przeprosiny takie zawarł w odpowiedzi na pozew (k. 17), przyznając jednocześnie, że doszło do naruszenia przepisów w zakresie przekazywania skazanemu korespondencji. Pismo to z pewnością trafiło do powoda, a jego treść nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, kto jest adresatem przeprosin. W ocenie Sądu Apelacyjnego złożone przez Prezesów obu Sądów oświadczenia stanowiły adekwatne środki do usunięcia naruszonego dobra apelującego, wobec czego jego żądanie przeprosin nie mogło się utrzymać na etapie wyrokowania.</p> <p>Za prawidłowe uznać należało także oddalenie powództwa w zakresie roszczenia odszkodowawczego. Przede wszystkim zasądzenie zadośćuczynienia na podst. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> wymaga zaistnienia krzywdy. W rozpoznawanej sprawie, jeżeli nawet powód poczuł się dotknięty ujawnieniem jego korespondencji, to jego krzywda w ujęciu obiektywnym jawić się musi jako znikoma. Dla tej kwestii treść korespondencji, która w żaden sposób nie dotyczyła skarżącego, ma znaczenie. Jednostkowy charakter zdarzeń nakazuje także przyjęcie najlżejszego stopnia winy pracowników obu Sądów. Niewątpliwie bowiem nieprawidłowe zaadresowanie przesyłek było efektem pomyłki lub przeoczenia. W tych okolicznościach uzasadnione było skorzystanie przez Sąd pierwszej instancji z fakultatywnego charakteru przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a>, co skutkować musiało oddaleniem żądania zapłaty zadośćuczynienia.</p> <p>Apelacja okazała się natomiast uzasadniona w zakresie kosztów procesu. Powód wnosząc powództwo, miał podstawy do przypuszczenia, że jego roszczenia, szczególnie w stosunku do Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">N.</span>, mogą zostać uwzględnione. Jego żądania zresztą nie były, jak często zdarza się w tego typu przypadkach, wygórowane. Skarżący został częściowo zaspokojony w swoich roszczeniach już w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Uznanie przeprosin za adekwatny środek do usunięcia następstw naruszenia dóbr osobistych powoda należało z kolei w dużej mierze od oceny Sądu. W tych okolicznościach uznać należało, że zaistniały podstawy do zastosowania przewidzianego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> odstępstwa od ogólnej zasady ponoszenia kosztów procesu.</p> <p>Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 §1 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji.</p> <p>Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego przyjęto <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 §1 k.p.c.</a>, kierując się przesłankami podniesionymi odnośnie do kosztów procesu przed Sądem pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie naruszenia dobra osobistego powoda nastąpiło dopiero na etapie postępowania odwoławczego.</p> <p>O wynagrodzeniu ustanowionego dla powoda z urzędu pełnomocnika orzeczono na podst. §8 pkt 3 i §14 ust. 1 pkt 2 w zw. z §16 ust. 1 pkt 2 w zw. z §4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715).</p> <p> <em> <!-- -->SSA Józef Wąsik SSA Marek Boniecki SSA Paweł Rygiel</em> </p> </div>