II OZ 814/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. k. z siedzibą w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 776/20 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi [...] sp. k. z siedzibą w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 776/20 oddalił skargę [...] sp. k. z siedzibą w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Skarżąca spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 776/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną [...] sp. k. z siedzibą w J. od ww. wyroku z dnia 13 kwietnia 2021 r. i zwrócił stronie skarżącej kasacyjnie kwotę 250 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że do skargi kasacyjnej strona nie dołączyła jej odpisów, a jedynie nie poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie. W związku z powyższym, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 13 lipca 2021 r., Sąd w piśmie z 14 lipca 2021 r. wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez złożenie jej 7 odpisów – w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na powyższe w wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie w dniu 22 lipca 2021 r. nadesłał 7 egzemplarzy kserokopii skargi kasacyjnej nie poświadczonych za zgodność z oryginałem ani też nie opatrzonych własnoręcznym podpisem pełnomocnika. W ocenie Sądu dołączenie do pisma procesowego, jako jego odpisu, kopii (kserokopii nie poświadczonej za zgodność podpisem strony, jej przedstawiciela lub pełnomocnika procesowego) nie stanowi prawidłowego wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 47 § 1 w zw. z art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyjaśnił, że poświadczenie odpisu pisma za zgodność z oryginałem oznacza, że osoba go podpisująca bierze odpowiedzialność za zgodność treści oryginału z odpisem. Brak poświadczenia za zgodność z oryginałem kserokopii skargi kasacyjnej wywiera wpływ na sytuację procesową pozostałych stron postępowania i stanowi brak istotny uniemożliwiający nadania sprawie dalszego biegu. W konsekwencji, z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej we wskazanym wyżej zakresie, Sąd odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 p.p.s.a. [...] sp. k. z siedzibą w J. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 178 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Mając na uwadze powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie na rzecz wnoszącego zażalenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że brak jest definicji legalnej pojęcia "odpis". Obecnie dzięki postępowi technologicznemu odpisy wykonuje się jako kopie przy użyciu skanera, kserokopiarki czy telefonu komórkowego. Następnie, poprzez umieszczenie na nim adnotacji (najczęściej pieczęcią), oznacza się, że stanowi on odpis. Taka jest powszechna praktyka i tak też uczyniono w niniejszej sprawie. Co więcej, nie zdarzało się w licznych sprawach prowadzonych przez skarżącą przed sądami administracyjnymi w całym kraju (w tym i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie), by skarga lub skarga kasacyjna była odrzucana z powodu wskazanego przez Sąd w niniejszej sprawie. Sąd nie kwestionował zresztą prawidłowości złożonych w tej sprawie odpisów skargi. Skarżąca dodała, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych z 14 lipca 2021 r. nie precyzowało, że chodzi o uwierzytelnienie złożonych odpisów, tylko dotyczyło nadesłania 7 egzemplarzy odpisów skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącej skoro odpisy stanowią integralną część pisma procesowego, będącą załącznikiem do oryginału opatrzonego własnoręcznym podpisem pełnomocnika, to pełnomocnik bierze za nie całkowitą odpowiedzialność. W tym stanie rzeczy pogląd Sądu pierwszej instancji o niezbędności poświadczania każdorazowo każdego odpisu za zgodność z oryginałem jest błędny. Strona wywiodła ponadto, że obowiązek uwierzytelnienia odpisów przewidziany został w art. 47 § 1 i 2 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. wyłącznie dla fotokopii lub wydruków poczty elektronicznej, toteż w pozostałych przypadkach odnośnie do form odpisów uwierzytelnienie nie jest wymagane. Końcowo skarżąca zaakcentowała, że usunięcie braku skargi kasacyjnej poprzez złożenie odpisów skargi bez poświadczenia za zgodność z oryginałem jest wystarczające do nadania skardze kasacyjnej dalszego biegu i nie uzasadnia jej odrzucenia na podstawie art. 178 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Pismo procesowe strony – co oczywiste, również skarga kasacyjna – powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Przepis art. 47 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie załącznika do akt sądowych. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (§ 2 ww. artykułu). Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku nieuzupełnienie braków skargi kasacyjnej w wyznaczonym przez Sąd terminie podlega ona odrzuceniu stosownie do art. 178 p.p.s.a. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że wraz ze skargą kasacyjną skarżąca złożyła jej 10 odpisów w formie nie poświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopii, opatrzonych pieczęcią "odpis". Następnie w reakcji na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, w terminie otwartym, skarżąca uzupełniła braki, przedkładając siedem egzemplarzy pisma w takiej samej formie jak poprzednio. Rozważenia wymaga zatem, czy przedłożenie wymaganej ilości egzemplarzy skargi kasacyjnej w formie kserokopii pozwala na nadanie temu pismu dalszego biegu. Odpisem pisma procesowego jest każdy jego egzemplarz, zgodny z oryginałem. Może to być kopia maszynowa, a także kopia wykonana przy użyciu innej techniki powielania. Takie rozumienie pojęcia odpisu jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z 4 lutego 2020 r., II OZ 76/20 i powołane tam orzecznictwo; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA). Podstawowym wymogiem odpisu pisma procesowego pozostaje jego zgodność, tj. wierność treści z oryginałem (R. Hauser i M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2019, str. 313-314). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela, zgodnie z którym w sytuacji, gdy wezwanie Sądu zostało wykonane w ten sposób, że strona lub jej pełnomocnik nadesłali kserokopie, a więc egzemplarze odpowiadające treści złożonego środka zaskarżenia, a jedynie nie poświadczono ich za zgodność z oryginałem, to jego odrzucenie byłoby dotknięte nadmiernym formalizmem. Odrzucenie takiego pisma nie znajduje uzasadnienia w treści art. 47 § 1 w zw. z art. 49 p.p.s.a. – a w przypadku skargi kasacyjnej w treści art. 178 tej ustawy, ponieważ nie ma przeszkód, żeby pismo, mimo wspomnianych niedociągnięć, mogło otrzymać prawidłowy bieg (por. postanowienia NSA: z 27 sierpnia 2020 r., II OZ 463/20; z 18 sierpnia 2020 r., II OZ 472/20; z 12 lutego 2020 r., II OZ 134/20; z 25 września 2019 r., II OZ 810/19; z 21 czerwca 2018 r., II OZ 619/18; z 6 września 2017 r., II OZ 857/17; dostępne w CBOSA). Prawidłowości tego poglądu nie zmienia stanowisko przyjęte w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, odnoszące się do sytuacji nie dołączenia przez skarżącego prawidłowej liczby odpisów i ich załączników oraz ich złożenia po terminie zakreślonym w zarządzeniu wzywającym do usunięcia braków. Wyjaśnić należy, że przyjęcie przywołanego wyżej poglądu w żadnym stopniu nie stoi w sprzeczności z prawidłowym stanowiskiem wyrażonym także w zaskarżonym postanowieniu co do konieczności poświadczenia zgodności odpisu pisma z oryginałem. Zgodzić się wszak trzeba, że właśnie przez to poświadczenie osoba poświadczająca przyjmuje odpowiedzialność za zgodność pisma z oryginałem (przy czym ustawa nie zawiera wymogu podpisania odpisu pisma przez stronę). Jak wyżej wskazano, technika sporządzenia odpisu ma drugorzędne znaczenie, gdyż najistotniejsze jest, by odpis ten był treściowo zgodny z oryginałem. Rolą sądu administracyjnego jest ocena, czy przedłożone odpisy odzwierciedlają treść wniesionego oryginału pisma. Oczywiście inaczej sytuacja oceny zgodności treści odpisu pisma z oryginałem wygląda, gdy odpis sporządzono w najpopularniejszej obecnie formie kserokopii (przy użyciu kserokopiarki), nawet nie poświadczonej za zgodność z oryginałem. W tym przypadku stwierdzenie, że tak sporządzony odpis pisma odpowiada treścią oryginałowi, jest stosunkowo proste i możliwe zasadniczo nawet bez wnikliwej analizy treści pisma. Inaczej natomiast wygląda sytuacja, gdy już na pierwszy rzut oka widoczne są różnice pomiędzy nadesłanymi przez stronę pismami mającymi stanowić odpisy a oryginałem pisma. W tym drugim przypadku, gdy dostrzeżone z łatwością różnice pozwalają Sądowi jedynie na przyjęcie, że są to pisma podobne czy też stanowiące modyfikacje złożonego wcześniej pisma, lecz nie pozwalają z całą pewnością na uznanie ich za odpisy w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu art. 47 p.p.s.a., brak jest podstaw do przerzucania na Sąd obowiązku drobiazgowego porównywania treści tak sporządzonego odpisu z oryginałem pisma. W tej sytuacji uznać więc należy, że nadesłanie opisu pisma nie poświadczonego za zgodność z oryginałem, jeśli zgodność ta budzi uzasadnione wątpliwości Sądu, uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. Opisane sytuacje obrazują znaczenie konieczności poświadczenia zgodności odpisu pisma z oryginałem, przy czym zaznaczyć trzeba, że skutki braku tego poświadczenia należy każdorazowo oceniać w okolicznościach konkretnej sprawy. Konkludując, odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu wadliwego wykonania wezwania w zakresie jej braków formalnych (odpisy) należało uznać za przedwczesne. Oceniając ponownie, czy wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna może otrzymać prawidłowy bieg, Sąd winien ocenić, czy przedłożone kserokopie (opatrzone wszak pieczęcią "odpis") odzwierciedlają treść wniesionego środka zaskarżenia. Jeżeli złożone kopie skargi kasacyjnej są zgodne z oryginałem, to odrzucenie tego środka odwoławczego, na podstawie art. 178 p.p.s.a., z powodu wadliwego uzupełnienia braków formalnych skargi w tym zakresie nie znajduje uzasadnienia. Trafnie zarzucono w zażaleniu, że takie działanie Sądu stanowi wyraz nadmiernego formalizmu i rygoryzmu skutkującego najdotkliwszym dla strony skutkiem w postaci nie rozpoznania merytorycznie jej sprawy przez sąd kasacyjny. Inna ocena zaistniałej sytuacji, wobec opisanych wyżej wątpliwości, prowadziłaby do ograniczenia stronie prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i uniemożliwiałaby stronie ochronę jej praw. Z tych względów za przedwczesne należało uznać wydane przez Sąd wojewódzki postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego na rzecz skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie orzekł w tym przedmiocie, gdyż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają bowiem zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienia Sądu pierwszej instancji