I OZ 747/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2695/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. oraz J.W. na Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie skargi na działanie organu postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2695/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w dniu 23 lipca 2012 r. D. W. i M. W. wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2012 r. odmawiającego im prawa pomocy. Wnioskodawcy D. W. i M. W. zwrócili się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2523 złotych brutto miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że są współwłaścicielami działki nr (...) i nr (...) w Nowym Dworze o powierzchni 2.500 m². Oświadczyli, iż innego majątku, w tym domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro nie posiadają. Wnioskodawcy poinformowali, iż zostali pozbawieni zimnej wody i ogrzewania oraz o zadłużeniu hipoteki ich mieszkania. Zarządzeniem z dnia 4 maja 2012 r. wezwano wnioskodawców na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej P.p.s.a.) do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie gdzie wnioskodawcy zamieszkują (dom, mieszkanie, należało podać wielkość w m²), oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.) oraz jakie ponoszą obecnie miesięczne koszty stałe związane z utrzymaniem domu/mieszkania należało je wyszczególnić oraz podać ich wysokość (np. z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, podatek, itp.). Zwrócono się do wnioskodawców z zapytaniem, czy podejmują jakiekolwiek prace dodatkowe np. z tytułu umów zlecenia, o dzieło, prac dorywczych lub sezonowych, jeśli tak, należało podać wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów. Wezwano wnioskodawców do wskazania jaką kwotę miesięcznie przeznaczają na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, itp. Zapytano wnioskodawców także, czy posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy) oraz czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Wezwano także wnioskodawców do nadesłania wyciągów z kont bankowych z trzech ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają oraz kserokopii deklaracji podatkowych złożonych w Urzędzie Skarbowym za 2011 r. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy odebrali powyższe wezwanie w dniu 25 maja 2012 r., a zatem siedmiodniowy termin do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów upływał z dniem 1 czerwca 2012 r. Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawcy nie nadesłali do akt sprawy żadnych dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów do nadesłania których zostali wezwani, a co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny ich obecnych, rzeczywistych możliwości finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Podkreślił, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które nie osiągają żadnych dochodów lub osiągają dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Sąd I instancji zaznaczył, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, przekonywujące, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanym przypadku brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem dane zawarte w formularzu nie pozwoliły Sądowi, na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Wnioskodawcy zignorowali zarządzenie z dnia 4 maja 2012 r. i nie przedstawili dodatkowych informacji, które urzeczywistniłyby trudną sytuacją majątkową kwalifikującą ich do przyznania prawa pomocy. Sąd dodał, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, wręcz je wykazać. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli D. W. i M. W., żądając jego uchylenia. Wskazali, że zaskarżone postanowienie jest niesprawiedliwe i rażąco narusza prawo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Dodatkowo, w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonali. W szczególności nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających ich wydatki, zarówno związane z kosztem utrzymania domu, jak i bieżące wydatki życia codziennego. Zatem stanowisko Sądu I instancji stwierdzające, że miesięczny dochód skarżących wynoszący łącznie kwotę 2.523.00 zł nie uzasadnia zwolnienia D. W. i M. W. od kosztów niniejszego postępowania, prawa nie narusza. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.