II OZ 1189/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [..] na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1425/07 o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [..] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..], nr [..] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1425/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia [..] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..], w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W dniu 30 listopada 2007 r. Stowarzyszenie [..] wniosło o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku. Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2007 r., Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Stowarzyszenie [..] do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł pod rygorem ściągnięcia tej opłaty. W zażaleniu na powyższe zarządzenie Stowarzyszenie [..] podniosło, że - jako organizacja pożytku publicznego - w świetle przepisu art. 24 a ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873) powinno być zwolnione od kosztów sądowych. Na poparcie tego stanowiska Stowarzyszenie [..] powołało się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt II OZ 825/05 (uchylające postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy), w którym stwierdzono, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i czy na podstawie powołanego wyżej przepisu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest zwolnione z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Strona skarżąca wskazała, że zwolnienie podmiotowe z kosztów sądowych na podstawie art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie jest uzależnione od stanu majątkowego organizacji. Ponieważ w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek uregulowań co do wpisów żądanych od organizacji pożytku publicznego rodzi to, zdaniem skarżącego Stowarzyszenia pytanie, czy można traktować ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako "przepis odrębny" w stosunku do art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Skoro na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego brak jest unormowań zwalniających organizacje pożytku publicznego z kosztów sądowych, to nadrzędnym jest przepis ustawowy i należy do czasu ustanowienia przepisów odrębnych bezpośrednio stosować art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W sprawach ekologicznych znaczenie ma też, jako lex specialis, art. 9 Konwencji z Aarhus z dnia 28 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., nr 78, poz. 706 i 707), mówiący m.in. o likwidowaniu barier finansowych w społecznej kontroli nad ochroną środowiska. Ponadto Stowarzyszenie zakwestionowało przepis art. 239 p.p.s.a. jako niesprawiedliwie pomijający organizacje pożytku publicznego w katalogu podmiotów zwolnionych od kosztów sądowych z mocy ustawy. Wskazano, iż przepis art. 239 p.p.s.a. pozbawiając organizacje pożytku publicznego prawa do ustawowego zwolnienia od opłat sądowych jest sprzeczny z art. 74 ust. 4 Konstytucji RP, postanowieniami Konwencji z Aarhus i ustawą o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)., dalej "p.p.s.a." strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Koszty sądowe obejmują opłaty i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są natomiast, zgodnie z treścią art. 212 § 1 p.p.s.a., wpis i opłata kancelaryjna. W myśl art. 234 § 2 p.p.s.a. opłatę kancelaryjną pobiera się między innymi za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia. Opłatę tą pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący obowiązany jest zarządzić jej ściągnięcie od strony, która złożyła wniosek. Jednocześnie w art. 236 p.p.s.a. zawarto delegację ustawową dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat kancelaryjnych. W wykonaniu tej delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Zgodnie z § 2 tegoż rozporządzenia opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 złotych. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie [..] złożyło wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2007 r., oddalającego skargę Stowarzyszenia [..] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..]. w dniu 30 listopada 2007 r. W tym stanie rzeczy skarżące Stowarzyszenie zasadnie zostało wezwane do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 złotych. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, jakoby Stowarzyszenie [..], jako organizacja pożytku publicznego, było zwolnione od kosztów sądowych na mocy art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873). W myśl bowiem art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej wyżej ustawy zwolnienie od opłat sądowych przysługuje organizacjom pożytku publicznego na zasadach określonych w przepisach odrębnych – w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Przepis ten nie przewiduje wprost zwolnienia z opłat sądowych, a jedynie zawiera odesłanie do przepisów szczególnych. Zarówno ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak i inne przepisy prawa nie przewidują generalnego zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych. Przepis art. 239 p.p.s.a., który określa katalog podmiotów zwolnionych z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy, nie wymienia organizacji pożytku publicznego. Wprawdzie przepis art. 240 p.p.s.a. przewiduje możliwość zwolnienia organizacji społecznych, w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, z obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach związanych z działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz z zakresu pomocy i opieki społecznej, jednak dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane. Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Powołany przez Stowarzyszenie [..] przepis art. 9 ust. 5 Konwencji zobowiązuje Strony tej konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Takim mechanizmem jest bez wątpienia nie tylko ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, ale i prawo pomocy. Należy wskazać, iż postanowieniem z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1425/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wniosek Stowarzyszenia [..] o przyznanie prawa pomocy pozostawił bez rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny postanowił oddalić zażalenie.