II SA/Rz 1112/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [....], po rozpatrzeniu odwołania A. Z. (dalej: "Skarżący") od decyzji Burmistrza [....] (dalej: "Burmistrz") z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że odmawiając przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Burmistrz wskazał brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika bowiem, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki. Ponadto nie została udowodniona przez Skarżącego również przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotycząca związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W odwołaniu Skarżący wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13 i podniósł, że matka jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium stwierdziło, że w odniesieniu do przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., stanowisko Burmistrza jest nieprawidłowe. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku. Tym samym organy mają obowiązek badać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Oceniając drugą przesłankę nabycia prawa do świadczenia, Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem Burmistrza. Podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Skarżący był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna w roku 1997, 1998, 2000, 2004, 2005, 2006 i 2007. Natomiast pracę podejmował w roku 1999, 2000, 2005 oraz 2006. W latach 2001 do 2004 miał przyznane prawo do renty. W 2007 roku Skarżącemu zostały przyznane jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej, którą prowadził do 2010 r. Od 1 kwietnia 2011 roku Skarżący pobiera świadczenie opiekuńcze. Aktualnie ma 42 lata, a w swoim życiu zawodowym przepracował łącznie około 6 lat. Bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawał w zatrudnieniu od dłuższego czasu i praktycznie nie wykonywał innej pracy w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zatem nie zachodzi ścisły związek przyczynowo - skutkowy, gdzie przyczyną niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia było podjęcie stałej i nieprzerwanej opieki nad osobą wymagającą opieki. W konkluzji Kolegium uznało, że zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, pozostawanie Skarżącego i matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym oraz sprawowania opieki przez odwołującego, jednakże nie ziścił się warunek istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy Burmistrzowi do ponownego rozpoznania. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. W uzasadnieniu skargi wskazano na liczne schorzenia matki, które uniemożliwiają jej samodzielne funkcjonowanie co oznacza, że jego stała pomoc jest niezbędna, nie mógłby pracować na etacie, a tym samym uzasadnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. skarga jest uzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 17 lutego 2021 r. Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Procedując wniosek, organ I instancji sporządził m.in. w dniu 9 marca 2021 r. wywiad środowiskowy, uzyskał informacje z właściwego powiatowego urzędu pracy, po czym zawiadomił Skarżącego w trybie art. 10 § 1 K.p.a. o przysługujących uprawnieniach. W zawiadomieniu tym, z dnia 10 marca 2021 r., zapoznał Skarżącego z przepisami regulującymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedstawił ustalony w toku postępowania stan faktyczny. Omówił również skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z sprawie sygn. K 38/13 konkludując, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje nadal obowiązującym prawem. Burmistrz wskazał też na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Po upływie wyznaczonego terminu, w którym Skarżący nie zapoznał się z aktami i nie zgłosił żądnych wniosków i uwag, Burmistrz, decyzją z dnia 18 marca 2021 r., orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, powtarzając w uzasadnieniu informacje i poczynione ustalenia, zawarte w zawiadomieniu z dnia 10 marca 2021r. Skarżący w odwołaniu zakwestionował stanowisko odnośnie do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eksponując jednocześnie konieczność sprawowania opieki nad matką. Kolegium w decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. podzieliło argumentację odwołania co do wadliwej interpretacji przez Burmistrza wyroku TK w sprawie K 38/13. Ustalając jednocześnie, że Skarżący od dnia 1 kwietnia 2011 r. pobiera "świadczenie opiekuńcze", nie zalazło argumentów podważających ustalenia dotyczące braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Nie cytując tego przepisu w całości, wyeksponować należy dwie przesłanki, które warunkują przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwsza przesłanka, wynikająca z ustępu 1, dotyczy rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znaczonym stopniu niepełnosprawności; druga, wynikająca z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczy daty powstania inwalidztwa u osoby wymagającej opieki. III. 1. W odniesieniu do spełnienia drugiej przesłanki, Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, wyrok ten nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku. Tym samym organy mają obowiązek badać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. 2. W odniesieniu do pierwszej przesłanki, która w ocenie organów nie została przez Skarżącego spełniona Sąd stwierdza, że postępowanie wyjaśniające w tym zakresie nie zostało przeprowadzone w sposób pozwalający na akceptację zajętego stanowiska. W świetle wywiadu środowiskowego, matka Skarżącego w okresie od dnia 8 grudnia 2020 r. do dnia 13 lutego 2021 r. przebywała w zakładzie opiekuńczo – leczniczym z powodu pogorszenia stanu zdrowia. Po powrocie do domu matka wymaga ciągłej opieki ze strony drugiej osoby i zamieszkuje tylko ze Skarżącym, który opiekę tę sprawuje. Z kolei z raportu Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że Skarżący od 1 kwietnia 2011 r. nie pozostaje w zatrudnieniu i pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne lub dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (str.1/1 raportu). Ustalenie, że Skarżący od dnia 1 kwietnia 2011 r. pobiera świadczenie opiekuńcze poczynione zostało przez Kolegium, jednakże organ ten nie wyjaśnił, o jakim świadczeniu jest mowa i z jakiego tytułu Skarżący je pobiera. Wskazać należy, że "świadczenie opiekuńcze" w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest jednoznacznie wskazanym świadczeniem, którego przesłanki nabycia wynikają z konkretnego przepisu. "Świadczenie opiekuńcze" to pojęcie zbiorcze, które zgodnie Rozdziałem 3 tej ustawy, obejmuje różne świadczenia. Na dzień 1 kwietnia 2011 r. a więc na datę przyznania Skarżącemu prawa do "świadczenia opiekuńczego" sytuacja była analogiczna. W owym czasie, w ramach Rozdziału 3 zatytułowanego "świadczenia opiekuńcze", ustawa wymieniała dwa świadczenia: w art. 16 – zasiłek opiekuńczy oraz w art. 17 – świadczenie pielęgnacyjne. Z akt nie wynika, o jakim świadczeniu w przypadku Skarżącego jest mowa. Wobec tego Sąd stwierdza, że kwestia ta wymaga wyjaśnienia dla oceny przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dopiero ustalenie, jakie "świadczenie opiekuńcze" przyznano Skarżącemu od dnia 1 kwietnia 2011 r. (jakie były materialnoprawne przesłanki), w powiązaniu z okresem pobierania tego świadczenia (z akt zdaje się wynikać, że świadczenie to Skarżący nadal pobiera), pozwoli na prawidłowe rozpatrzenie złożonego wniosku. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pk1 lit.a, c, w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.).