II FZ 528/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA (del.) Grażyna Jarmasz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] "P. P." sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 września 2008r. sygn. akt SA/Gl 129/08 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. [...] "P. P." sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 grudnia 2007r. numer [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych p o s t a n a w i a zażalenie oddalić. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 129/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. [...] "P. P." sp. z o.o. w Z. – dalej zwanemu Spółką - przyznania prawa pomocy, gdyż w ocenie Sądu, Spółka nie wykazała, nie udowodniła, zaistnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wywołanej skargą Spółki wniesioną na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 10 grudnia 2007r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Spółka nie wykonała wezwania do przedłożenia przez nią określonych dokumentów, czyli : raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące , deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy, ostatniej ewidencji środków trwałych, odpisu księgi wieczystej stacji paliw w Z. Nadesłano jedynie "skany" odpisów ksiąg wieczystych i to nieaktualne, chociaż w wezwaniu określono, że chodzi o aktualne. Tak więc Sąd stwierdził, ze Spółka nie nadesłała żadnego z dokumentów, o który ją wzywano, a od których zależało rozpatrzenie jej wniosku. Podkreślono, że to na wnioskodawcy ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Sąd zauważył także, że Spółka przedstawiła jedynie postanowienie komornika sądowego z dnia 8 grudnia 2006r, o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a dokument ten pochodzi sprzed ponad półtora roku, zatem nie może mieć znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie. Stwierdzono nadto, że strona sama przyznała, iż jest w stanie pozyskać od jednego z wierzycieli środki finansowe w postaci pożyczek. Jako znaczący Sąd ocenił fakt, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 1 700 000zł, a wartość środków trwałych 4 362 182,77zł. Tak więc Sąd odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazującego, że osoba prawna dysponując wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wartość wpisu sądowego nie może skutecznie ubiegać się o prawo pomocy, doszedł do wniosku, że i w przypadku Spółki wniosek jej nie może być rozpatrzony dla niej pozytywnie. Odnosząc się do stwierdzeń Spółki, że w kilku sprawach zwolniono ją od kosztów sądowych, Sąd I instancji stwierdził, że korzystne dla Spółki rozstrzygnięcia stanowią odstępstwo od linii orzeczniczej, która zarysowała się w jej sprawach, a która zyskała akceptację w toku kontroli instancyjnej. Wobec powyższego Sąd I instancji, powołując przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. – odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Na wskazane postanowienie Spółka wniosła zażalenie, żądając jego uchylenia i zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Strony, Sąd ma możliwość obserwacji sytuacji finansowej Spółki od dwóch lat, z której jednoznacznie wynika, że Spółka pozbawiona została środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Podniesiono także, że nie jest prowadzona działalność gospodarcza, gdyż została ona zablokowana przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych. Spółka funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. W zakresie zwolnienia od kosztów Spółka wskazała najbardziej wiarygodny – jej zdaniem – dokument jakim jest postanowienie Komornika o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Postanowienie to jest z daty 8 grudnia 2006r., doręczono je Spółce w dniu 15 grudnia 2006r., i jak oświadczono, stan prawny w tym zakresie nie uległ zmianie. Dodatkowo podkreślono, że przed WSA w Gliwicach toczy się kilkadziesiąt spraw, w których Skarżąca podnosi, że nie posiada środków na ponoszenie kosztów sądowych. W dotychczasowych postanowieniach Sąd odmawiał prawa pomocy, jednak w siedmiu sprawach (podano ich sygnatury), na podstawie tych samych dowodów i argumentów zwolniono Spółkę od wpisów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika wprost, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ubiegający się o to prawo wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, w świetle wskazanego przepisu podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że powinna być to więc informacja na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 P.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być zatem pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych w formularzu. Stąd też, w przypadku, gdy oświadczenia wnioskodawcy budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, to stosownie do art. 255 P.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć żądane dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego. Wskazany przepis wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie Spółka została wezwana do przedłożenia określonych dokumentów, albowiem we wniosku złożonym na druku PPPr podała, że ma zablokowane wszystkie konta bankowe, wszystkie środki ruchome i nieruchome zajął komornik, a wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Pismem z dnia 24 czerwca 2008r. zwrócono się do Spółki o udokumentowanie tych twierdzeń i przedstawienie niezbędnych dla oceny wniosku dokumentów. Z zobowiązania tego Skarżąca Spółka bezsprzecznie się nie wywiązała, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W piśmie z dnia 11 lipca 2008r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do uzupełnienia danych, Spółka podawała te same okoliczności, które podniosła w rozpatrywanym zażaleniu z dnia 6 października 2008r. A więc o m.in. możliwości obserwacji przez Sąd sytuacji finansowej Spółki, o ochronie mafii skarbowej, o przestępczych działaniach organów. Tak więc jeszcze raz podkreślenia wymaga, że to wnioskodawca ubiegający się o prawo pomocy musi wykazać, że nie ma dostatecznych środków na ponoszenie kosztów sądowych. Chodzi o wykazanie, a nie stwierdzenie nie poparte żadnymi dokumentami. We własnym dobrze pojętym interesie, jeżeli sytuacja Spółki jest faktycznie taka, jak jest opisywana we wniosku o przyznanie prawa pomocy (zwłaszcza w sytuacji posiadania kilkudziesięciu spraw w WSA w Gliwicach, która to okoliczność nie jest bez znaczenia dla obciążenia podmiotu kosztami sądowymi), Skarżąca może przygotować się do składanych przez nią wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast nie może liczyć na pozytywne uwzględnienie jej żądań w sytuacji, gdy wobec braku dokumentów potwierdzających twierdzenia wniosku, wezwana do uzupełnienia danych, wezwania tego nie realizuje. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.