I OW 96/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem [...] w sprawie rozpoznania wniosku P. T. z dnia [...] marca 2022 r. o skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2022 r. Prezydent Miasta [...] wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] (dalej jako: Prezydent) a Burmistrzem [...] (dalej jako: Burmistrz) w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. T. (dalej jako: Zainteresowany) z dnia [...] marca 2022r. (data wpływu do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]) o skierowanie do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Zainteresowany jest mieszkańcem [...], dlatego jego wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej powinien rozpatrzyć Burmistrz, jako organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania Zainteresowanego. Pismem z [...] lipca 2022 r. odpowiedź na wniosek złożył Burmistrz który wniósł o: ustalenie, że organem właściwym do załatwienia wniosku Zainteresowanego o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent. Wyjaśniono, że P. T. jest zameldowany na pobyt stały w Domu Dziecka Niewidomego w Warszawie. Wskazano, że w [...] Zainteresowany realizował swój obowiązek szkolny przebywając w internacie, a na przerwy świąteczne, ferie, czy wakacje wyjeżdżał do Domu Dziecka Niewidomego w Warszawie. Po zakończeniu edukacji w szkole w [...] rozpoczął kolejny poziom edukacji w Gimnazjum Specjalnym, a następnie Zasadniczej Szkole Zawodowej w [...] i podczas tych etapów edukacji przebywał w internacie ośrodka szkolno-wychowawczego, a na wszystkie przerwy i święta wyjeżdżał do Domu Dziecka Niewidomego w Warszawie. Po zakończeniu edukacji nie miał możliwości powrotu do domu dziecka z uwagi na swoją pełnoletniość. Jednocześnie, z uwagi na niepełnosprawność wymagał pomocy osób trzecich. Takiej pomocy udzieliła mu pani J. K. (była wychowawczyni), która "z dobroci serca, pozwoliła mu tymczasowo zamieszkać w swoim domu" i obecnie Zainteresowany korzysta z jej uprzejmości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz.U. 2021, poz. 2268 – dalej jako: "u.p.s.". W art. 101 ust. 1 u.p.s. ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych - w myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. wobec tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5 a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady, o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony. Dla rozstrzygnięcia sporu w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że P. T. wnioskiem sporządzonym dnia [...] marca 2022 r. (który wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] marca 2022 r.) zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyjęcie do domu pomocy społecznej. Zainteresowany powołał się na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wniosek został podpisany "w obecności opiekuna faktycznego J. K.". Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że P. T. ma [...] lat. Jego rodzice zostali pozbawieni praw rodzicielskich, a Zainteresowany wychowywał się w Domu Dziecka Niewidomego w Warszawie, który - jak odnotował pracownik socjalny - uważa za swój prawdziwy dom i utrzymuje stały kontakt z osobami z tego domu dziecka. P. T. nie ma żadnego kontaktu z krewnymi, nie pracuje, jest całkowicie niewidomy i upośledzony umysłowo. Jak wynika z pisma Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych w [...], z dnia [...] kwietnia 2022 r. P. T. od 6 lat mieszka w [...], w rodzinnym domu swojej dawnej wychowawczyni, która w Ośrodku jest zatrudniona na stanowisku nauczyciel-wychowawca. Wskazano, że Zainteresowany nie jest objęty żadną formą rehabilitacyjną, pomimo podjętych przez J. K. starań. Z powodu złożonej niepełnosprawności i braku miejsc P. T. nie został przyjęty przez Środowiskowy Dom Samopomocy w [...]. Obecnie to J. K. podjęła starania o formalne umieszczenie P. T. w domu pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Miejsce zamieszkania określa się na podstawie art. 25 k.c., zgodnie z którym, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe. Powyższe, uzasadnia stwierdzenie, że P. T. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 101 u.p.s.a. Sytuacja P. T. jest natomiast złożona i niestandardowa. Z uwagi na rodzaj niepełnosprawności P. T. został zameldowany w Warszawie, gdzie podczas edukacji w [...], w latach 2010-2016 r. wracał na ferie świąteczne, zimowe i wakacje. Po nabyciu pełnoletniości, z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji Zainteresowany został w dniu [...] sierpnia 2016 r. przyjęty do domu swojej dawnej wychowawczyni, w [...] i tam przebywa do dziś, korzystając z jej opieki. Wskazanie ośrodka osobistych i majątkowych interesów P. T., jest zdeterminowane uwarunkowaniami niezależnymi od jego własnych wyborów. Zainteresowany, pozbawiony wsparcia rodziny, jest jednocześnie osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z akt, P. T. pomoc taką od 6 lat otrzymuje od swojej dawnej wychowawczyni, u której przebywa w [...]. W tej sytuacji, przebywanie Zainteresowanego w [...] należy uznać za takie przebywanie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jego osobistych i majątkowych interesów. Uznać zatem należy, że centrum życiowych spraw P. T. znajduje się obecnie w [...]. To miasto stało się zatem miejscem pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw P. T., a tym samym miejscem jego zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c. W konsekwencji przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy P. T. o skierowanie go do domu pomocy społecznej jest Burmistrz [...]. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.