II OSK 2842/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 22/12 odrzucające skargę E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie ochrony przyrody – kara za usunięcie drzew postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Pismem z dnia 17 stycznia 2012 r. (data prezentaty) E. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] września 2011 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Niemodlina z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] wymierzającą karę administracyjną w wysokości 497018,31 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 23 sztuk drzew na terenie działki nr [...] k.m. [...] obręb N. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 18 stycznia 2012 r., skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 4970 złotych, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało przesłane na adres podany w skardze i pod tym adresem doręczone skarżącej w dniu 24 stycznia 2012 r., o czym świadczy stosowna adnotacja oraz podpis na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r. na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") odrzucił skargę E. O. wskazując, iż skarżąca nie uiściła wpisu sądowego od skargi. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła E. O., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie innemu sądowi oraz o ustalenie i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu, tj. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; wskazując, że koszty te i opłaty nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. Na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a. wniesiono o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 243 p.p.s.a. poprzez nie rozstrzygnięcie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych zawartego w skardze na decyzję, - art. 6 p.p.s.a. poprzez nie udzielenie przez Sąd stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez brak rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie z kosztów i odrzucenie skargi, - art. 46 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, - art. 49 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, - art. 219 p.p.s.a. w zw. z art. 215 i 216 p.p.s.a. w związku z § 1 pkt 4 rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne ustalenie kwoty wpisu oraz ich niezastosowanie na etapie badania warunków formalnych skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca w odwołaniu wyraźnie określiła, że nie stać jej na opłacenie kary objętej decyzją I instancji. Wskazano, iż Sąd I instancji zupełnie zignorował ten zarzut mimo, że w treści skargi mieścił się również wniosek o zwolnienie z kosztów. Podniesiono, że gdyby Sąd jednoznacznie nie odebrał takiego wniosku winien również wystąpić z wezwaniem do usunięcia braków formalnych w trybie art. 49 p.p.s.a., gdyż skarga miała braki. Pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że skarga nie zawierała wniosków, wymaganych art. 46 p.p.s.a, brak było osnowy wniosku. Skarga nie zawierała również określenia wartości przedmiotu zaskarżenia, czego wymaga art. 215 i 216 p.p.s.a. A skro Sąd przyjął, że skarżąca wnosi o uchylenie decyzji - to równie dobrze mógł przyjąć, że wnioskuje o zwolnienie z kosztów. Nadto podniesiono, że nie zastosowanie art. 49 p.p.s.a. poprzez wezwanie do usunięcia ww. braków mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Gdyby strona została wezwana do usunięcia braków (określenie wartości przedmiotu zaskarżenia) z jednoczesnym pouczeniem o możliwości skorzystania z prawa zwolnienia z kosztów, nie byłaby wzywana do wpłaty przeszło 4500 zł. Wezwanie do uiszczenia wpisu natomiast przestraszyło skarżącą i niezrozumiała prawa do złożenia wniosku o zwolnienie z kosztów. Zdaniem pełnomocnika skarżącej powyższa interpretacja jest uzasadniona w kontekście art. 1 § 1 i 2 u.p.s.a. poprzez brak rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie z kosztów i odrzucenie skargi oraz art. 6 p.p.s.a. (udzielenie przez Sąd stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań). Sąd I instancji bowiem winien już na pierwszym etapie (a więc zaraz po wpłynięciu skargi) stronę pouczyć o możliwości zwolnienia z kosztów postępowania, przez co realizowałaby się Konstytucyjna zasada prawa do Sądu i wyrażona ww. art. 1 § 1 i 2 u.p.s.a. zasada sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Nadto podniesiono, że Sąd I instancji błędnie wyliczył wysokość wpisu co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż ustalenie wyższej kwoty mogłoby dawać podstawę do zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna częściowo zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo (skargę), aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga od której pomimo wezwania nie został uiszczony należy wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (§ 3). Jak wynika z akt sprawy w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 stycznia 2012 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 4970 zł, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Należy podkreślić, iż Sąd I instancji pouczył skarżącą o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to zostało doręczone skarżącej w dniu 24 stycznia 2012 r., tak więc termin do uiszczenia wpisu upłynął z dniem 31 stycznia 2012 r. Podkreślić w tym miejscu należy, iż po wezwaniu strony do uiszczenia wpisu od złożonego pisma, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek w tym przedmiocie w terminie otwartym do uiszczenia tego wpisu. Złożenie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie w/w terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie. W przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w dniu 12 kwietnia 2012 r., a więc po upływie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Ponadto wskazać należy, iż prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym przyznane może być jedynie na wniosek strony, a Sąd nie może działać w tym przedmiocie z urzędu, co wynika z art. 243 § 1 p.p.s.a. Nie można więc przyjąć w żaden sposób, aby niezwolnienie od kosztów sądowych, czy nieustanowienie pełnomocnika dla strony, która nie wystąpiła z odpowiednim wnioskiem, stanowiło pozbawienie jej możliwości obrony swoich praw.(por. wyrok NSA z 16.09.2011r.,sygn.akt II OSK 1798/11). Taka sytuacja mogła mieć miejsce wtedy, gdyby nie dano stronie w ogóle możliwości dokonywania czynności w sprawie. Jak natomiast wynika z akt sprawy skarżąca osobiście odebrała wezwanie o obowiązku uiszczenia w sprawie wpisu sądowego w dniu 24 stycznia 2012 r., a termin do uiszczenia wpisu bądź złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych upłynął w dniu 31 stycznia 2012 r. Wobec tego, że skarga nie zawierała wniosku o przyznanie prawa pomocy zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 243 p.p.s.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Również zarzut dotyczący naruszenia art. 6 p.p.s.a. jest całkowicie nieuzasadniony, gdyż wraz z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego od skargi Sąd I instancji prawidłowo pouczył stronę o przysługujących jej uprawnieniach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie zarzuty dotyczące naruszenia art. 46 i art. 49 p.p.s.a. są także chybione, gdyż wadliwe jest twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, że gdyby strona została wezwana do usunięcia braku formalnego w postaci określenia wartości przedmiotu zaskarżenia nie byłaby wzywana do wpłaty przeszło 4500 złotych. Natomiast zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 219 w zw. z art. 215 i 216 p.p.s.a. Bowiem zgodnie z art. 219 § 2 p.p.s.a. opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego lub na rachunek bankowy właściwego sądu. Końcówki opłat zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych. Skoro wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 497018,31 zł to zgodnie z dyspozycją art. 219 p.p.s.a., prawidłowo ustalona kwota wpisu w niniejszej sprawie powinna wynosić 4971 zł. Zatem rację ma skarżąca kasacyjnie, iż wysokość wpisu została błędnie określona przez Sąd I instancji co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż ustalenie wyższej kwoty mogłoby stanowić podstawę zaskarżenia. W świetle powyższych ustaleń, wobec usprawiedliwionego zarzutu przedstawionego we wniesionej skardze kasacyjnej, zaistniała konieczność uchylenia, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., zaskarżonego postanowienia.