II OZ 1239/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] "[...]" z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 541/08, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] "[...]" z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] czerwca 2008 r., znak: [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew z nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Stowarzyszenie [...] "[...]" z siedzibą w K. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] czerwca 2008 r. w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew z nieruchomości. W uzasadnieniu powyższego wniosku Stowarzyszenie wskazało, że prowadzi wyłącznie działalność statutową w zakresie szeroko rozumianej ochrony przyrody, na którą przeznacza zgromadzone środki finansowe. Nie prowadzi działalności gospodarczej, a członkowie Stowarzyszenia pracują na jego rzecz społecznie. Zgromadzone na rachunku bankowym środki w wysokości [...] zł. przeznaczone są na sfinansowanie zorganizowanej przez Stowarzyszenie w dniach 13-14 maja 2008 r. konferencji pod nazwą: "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2008 r. odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od tego postanowienia skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, podnosząc w jego treści, iż wskazane na rachunku bankowym środki pochodzą z dotacji i od sponsorów i wystarczą jedynie na pokrycie wydatków związanych z wyżej wymienioną konferencją. Ponadto składki członkowskie wykorzystywane są dla celów działalności statutowej i nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem Stowarzyszenia, odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowić będzie pozbawienie skarżącego konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Na skutek powyższego sprzeciwu, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydał postanowienie z dnia 23 października 2008 r., którym odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż Stowarzyszenie, aby zapewnić realizację wytyczonych celów, musi zgromadzić majątek, który będzie to umożliwiał. Prowadzenie postępowań przed sądami w sprawach, które maja związek z celami statutowymi danego stowarzyszenia, jest, zdaniem Sądu, również formą realizacji tych celów. Ponadto skarżący nie dołączył ani do wniosku ani do sprzeciwu jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej zarówno fakt zorganizowania konferencji, jak i wielkość poniesionych z tego tytułu kosztów. Nie wskazał również wysokości pobieranych składek (potwierdził jedynie sam fakt ich pobierania), oraz jaką ilością środków z nich pochodzących aktualnie dysponuje. W zażaleniu na to postanowienie skarżące Stowarzyszeni powtórzyło te same argumenty, które podniosło w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Należy wskazać, że wymienione w art. 246 § 2 p.p.s.a. podmioty obowiązane są wykazać brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym względzie zażalenie strony skarżącej nie przedstawia żadnych wiarygodnych okoliczności, które świadczyłyby o braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Członkowie skarżącego Stowarzyszenia muszą mieć bowiem świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów statutowych, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, II OZ 266/08 – oba niepublikowane, z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 360/08 - niepublikowane; z dnia 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt II Oz 816/08 – niepublikowane). Również w piśmiennictwie przyjmuje się, iż osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504). Należy także podkreślić, iż to, że Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia środków na ten cel, chociażby w ramach opłacanych przez członków Stowarzyszenia składek, nie może powodować przenoszenia tego obowiązku na Skarb Państwa. Fakt, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy - art. 2 ust. 1ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001, nr 79, poz. 855 ze zm.) - nie oznacza tym samym, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Tak więc argumentacja strony skarżącej wskazująca na charakter Stowarzyszenia i możliwość pozyskiwania dochodów w żadnym wypadku nie przesądza o zasadności przedmiotowego wniosku. Ponadto, z oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego Stowarzyszenia wynika, że w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy posiadało środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...], a więc dysponowało kwotą znacznie przekraczającą wysokość wymaganego wpisu. Okoliczność podniesiona w zażaleniu, a mianowicie, że odnotowana na rachunku bankowym kwota przeznaczona została na uregulowanie innych zobowiązań nie została przez Stowarzyszenie w żaden sposób udokumentowana. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.