III FZ 464/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 783/21, w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi kasacyjnej W. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 783/21, w sprawie ze skargi W. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 12 stycznia 2021 r., nr 1401-IEW3.4123.80.2020.2.AJ, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 19 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie W. T. (dalej: skarżący) na postanowienie tego Sądu z 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 783/21, w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej skarżącego od wyroku tego Sądu z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 783/21, oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 12 stycznia 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Podstawę prawną kwestionowanego postanowienia stanowił art. 194 § 4 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wymienione orzeczenia, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 27 kwietnia 2022 r. skarżący wniósł samodzielnie zażalenie na postanowienie tego Sądu z 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 783/21, którym odrzucono skargę kasacyjną skarżącego od wyroku wydanego w sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponieważ wspomniane pismo, określone jako "zażalenie", zostało sporządzone przez stronę samodzielnie, należało stwierdzić, że obligatoryjny wymóg formalny z art. 194 § 4 p.p.s.a. nie został dochowany, co powodowało konieczność odrzucenia zażalenia. Nie zgadzając się z zapadłym orzeczeniem, skarżący wywiódł zażalenie, w którym wskazał, że nie wykonuje żadnego z zawodów umożliwiających samodzielne wniesienie skargi kasacyjnej. Wyjaśnił, iż wskutek zajęć komorniczych i toczącego się postępowania egzekucyjnego nie ma możliwości sfinansowania wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej, utrzymując się jedynie z pomniejszonej przez komornika emerytury. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlegało oddaleniu. Stosownie do art. 194 § 4 zd. 1 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, winien sporządzić adwokat lub radca prawny (z zastrzeżeniem art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. znajdującego zastosowanie wobec odesłania zawartego w art. 194 § 4 zd. 2 p.p.s.a. – bez wpływu dla sprawy). Niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej czyni wniesienie takiego zażalenia niedopuszczalnym z innych przyczyn w rozumieniu art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak niepodlegający konwalidacji w trybie art. 49 p.p.s.a., co oznacza jego nieusuwalność (postanowienia NSA: z 20 marca 2012 r., I OZ 169/12; z 8 grudnia 2004 r., OZ 713/04; z 2 października 2012 r., II OZ 832/12; z 30 czerwca 2011 r., II FZ 318/11; z 20 stycznia 2021 r., III FZ 7/21). Bezsporną w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, że skarżący samodzielnie sporządził zarówno skargę kasacyjną, jak i zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odrzucające skargę kasacyjną wobec niezachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy jej sporządzeniu. Jak wynika z akt sprawy, sąd pierwszej instancji każdorazowo pouczył skarżącego o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, jak również o konieczności zachowania wymogu formalnego, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a. (k. 93 i 121 akt sądowych). Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu w toczącym się postępowaniu nie doszło do pozbawienia skarżącego postępowania kasacyjnego. Wprowadzając w art. 194 § 4 p.p.s.a. (podobnie art. 175 § 1 p.p.s.a.) wymóg sporządzenia środka odwoławczego przez profesjonalnego prawnika, ustawodawca kierował się przede wszystkim potrzebą udzielenia stronie, która nie zgadza się z wydanym w jej sprawie orzeczeniem sądu pierwszej instancji, pomocy prawnej ze strony osób posiadających odpowiednią wiedzę prawniczą, a nadto zapewnieniem prawidłowego poziomu merytorycznego wnoszonego środka zaskarżenia umożliwiającego dokonanie pełnej kontroli instancyjnej kwestionowanego rozstrzygnięcia w zakreślonym zażaleniem zakresie. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania, pełniąc funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania i zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu bądź pozbawienie strony instancji odwoławczej. Argumentacja podnoszona w zażaleniu dotycząca sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego – choć pomocna w toku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w odrębnym postępowaniu wpadkowym – nie mogła doprowadzić do odmiennej oceny prawnej i nadania zażaleniu dalszego, merytorycznego biegu. Obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i nie może podlegać wyłączeniu z uwagi na jakiekolwiek szczególne okoliczności występujące po stronie skarżącego. Przepis nie zawiera w swej konstrukcji żadnego elementu uznaniowości sądu ani możliwości wybiórczego traktowania zawartego w jego treści wymogu. Skarżący nie należy do kręgu podmiotów uprawnionych w świetle ww. przepisu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a przynajmniej tak wynika ze zgromadzonych akt sprawy i argumentacji samego skarżącego. Skądinąd należy zauważyć, jakkolwiek jest to okoliczność irrelewantna z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia, że prawomocnym postanowieniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 czerwca 2021 r., sygn. akt III SPP/Wa 222/21, skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zaś prawomocnym postanowieniem z 6 maja 2022 r., sygn. akt III SPP/Wa 112/22, odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od konieczności uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Z powyższego wynika, że skarżący – mimo wielokrotnego pouczenia ze strony sądu pierwszej instancji - nie skorzystał z możliwości wystąpienia o prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W realiach rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd pierwszej instancji słusznie zastosował sankcję odrzucenia zażalenia, co czyni kwestionowane orzeczenie zasadnym i zgodnym z przepisami prawa. Z tego względu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.