I GZ 298/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 265/21 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie P. P. S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: oddala zażalenie NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 265/21 odrzucił skargę K. P. na postanowienie P.P. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 lutego 2021 r., skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, pod rygorem odrzucenia skargi. Równocześnie, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, w piśmie z dnia 25 lutego 2021 r., skarżącą wezwano do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie swojego numeru PESEL, opatrując wezwanie tożsamym rygorem. Przesyłka pocztowa zawierająca odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi oraz pismo z dnia 25 lutego 2021 r., została doręczona (wydana) skarżącej przez operatora pocztowego w dniu 18 marca 2021 r., po jej dwukrotnej awizacji przez tegoż operatora w dniach 3 i 11 marca 2021 r. W piśmie z dnia 25 marca 2021 r., które wpłynęło do Sądu w postaci elektronicznej w tym samym dniu, skarżąca usunęła brak formalny skargi oraz sformułowała wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz art. 220 § 3 p.p.s.a. z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego i fiskalnego skargi w terminie. W oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, Sąd ustalił, że przesyłka pocztowa zawierająca m. in. odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi oraz pismo z dnia 25 lutego 2021 r., była dwukrotnie awizowana, wpierw w dniu 3 marca 2021 r., a następnie w dniu 11 marca 2021 r., po czym została wydana skarżącej przez operatora pocztowego w dniu 18 marca 2021 r. Z potwierdzenia odbioru ww. przesyłki (k. 41) wynika, że zawiadomienie o możliwości odbioru tej przesyłki w placówce operatora pocztowego, zostało pozostawione przez doręczającego w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Treść pisma operatora pocztowego z dnia 13 maja 2021 r. potwierdza ponadto, że doręczono również zawiadomienie powtórne o możliwości odbioru tej przesyłki. W świetle regulacji, wyrażonej w art. 73 § 4 p.p.s.a., przyjąć należało, że skutek doręczenia wzmiankowanej przesyłki nastąpił w dniu 17 marca 2021 r., gdyż z tym dniem upłynął czternastodniowy okres, liczony od daty pierwszej awizacji (3 marca 2021 r.), w którym możliwe było prawidłowe doręczenie przesyłki sądowej, zawierającej m. in. odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego oraz pismo z wezwaniem do usunięcia braku formalnego skargi. W konsekwencji niezbędnym staje się stwierdzenie, że termin, do którego skarżąca mogła skutecznie uiścić wpis od skargi oraz wskazać swój numer PESEL tj. usunąć brak fiskalny i formalny skargi, upływał z dniem 24 marca 2021 r. (środa). Z treści Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia pisma zawierającego m. in. wniosek o prawo pomocy oraz nr PESEL skarżącej, wynika natomiast, że pismo to zostało wniesione do sądu w postaci elektronicznej w dniu 25 marca 2021 r. (czwartek). Wobec powyższego stwierdzić należało, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz usunęła brak formalny skargi po terminie przewidzianym przez prawo na dokonanie tych czynności. Zważywszy, iż złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został wniesiony po upływie terminu przewidzianego na uiszczenie wpisu od skargi, stwierdzić należało, że nie mógł on wywołać skutku w postaci przerwania biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Wniesienie wniosku o prawo pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest bowiem z punktu widzenia wymogu opłacenia skargi bezskuteczne. Podobnie sytuacja wygląda w odniesieniu do kwestii usunięcia braku formalnego skargi. Odnotować istotnie trzeba, że w piśmie z 25 marca 2021 r. skarżąca podała swój numer PESEL, niemniej jednak dokonała tej czynności już po upływie przewidzianego przez prawo terminu na dokonanie tejże czynności. Przepis art. 85 p.p.s.a. stanowi, że czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K.P. domagając się jego uchylenia z jednoczesnym zasądzeniem kosztów postępowania. Nadto wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów zgłoszonych w uzasadnieniu zażalenia na okoliczności przy nich wskazane oraz wniosła o podjęcie przez Sąd I-ej instancji w pierwszej kolejności działań naprawczych w trybie samokontroli. W ocenie skarżącej Sąd I-ej instancji w sposób niedozwolony prawem podszedł do sprawy rutynowo i na skróty, i to dlatego Sądowi temu umknęło to, że błędy w doręczeniu popełniła strona postępowania działająca jednocześnie jako doręczyciel (P.P.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z nim, sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Stosownie do art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Natomiast zgodnie z art. 230 § 2 p.p.s.a. pismami, o których mowa w § 1 są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Jednocześnie na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a skarga, od której pomimo wezwania, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu. Zgodnie z art. 57 § 1 powołanej ustawy - określający elementy składowe skargi - wskazuje przy tym, że skarga (m.in.) powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. W myśl zaś art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., pismo strony - w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie - powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Wskazać należy, że według powołanego w podstawach kasacyjnych art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Nie ulega przy tym kwestii, że takim przepisem szczególnym jest cytowany na wstępie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Skoro zatem wniesiona przez skarżącą skarga nie spełniała warunku formalnego - z uwagi na brak zawarcia w niej numeru PESEL strony wnoszącej pismo jak i warunku fiskalnego - to wezwanie skarżącej do uzupełnienia braków skargi było zasadne i w pełni odpowiada prawu stanowisko Sądu I instancji, że bezskuteczny upływ zakreślonego w tym celu terminu siedmiu dni skutkował koniecznością odrzucenia skargi. Sąd kasacyjny podziela przy tym również ustalenia Sądu I instancji co do prawidłowości doręczenia skarżącej wezwania w trybie art. 73 p.p.s.a., z niżej wskazanych względów. Jak wynika z akt sprawy, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 lutego 2021 r., skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Równocześnie, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, w piśmie z dnia 25 lutego 2021 r., skarżącą wezwano do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie swojego numeru PESEL, opatrując wezwanie tożsamym rygorem. Z treści znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwania, wynika, że bezpośrednia próba doręczenia przesyłki Skarżącej okazała się bezskuteczna. W konsekwencji przesyłkę tę pozostawiono w placówce pocztowej Poznań 46, o czym 3 marca 2021 r. poinformowano adresata (Skarżącą), umieszczając zawiadomienie w jego oddawczej skrzynce pocztowej. Następnie 18 marca 2021 r. doszło do wydania spornej przesyłki w ww. placówce pocztowej adresatowi. Zwrotne potwierdzenie odbioru zawiera podpis wydającego pracownika Urzędu Pocztowego oraz podpis skarżącej która odebrała przesyłkę w dniu 18 marca 2021 r. Ponadto, jak ustalił Sąd pierwszej instancji, sporna przesyłka była awizowana powtórnie 11 marca 2021 r. (pismo P.P. z dnia 13 maja 2021 r.). Zgodnie z art. 73 § 1 i 2 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, które to zawiadomienie umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 p.p.s.a.). Skoro zatem pierwsze awizowanie spornej przesyłki miało miejsce 3 marca 2021 r. to określony w art. 73 § 3 i § 4 p.p.s.a. czternastodniowy termin na jej odbiór z placówki pocztowej upływał 17 marca 2021 r. i od tej daty należało liczyć termin na usunięcie braków formalnych wniesionej skargi. Termin ten upływał więc 24 marca 2021 r. Pismo Skarżącej, stanowiące odpowiedź na wezwanie Sądu pierwszej instancji, zostało natomiast wniesione do sądu w postaci elektronicznej w dniu 25 marca 2021 r., a zatem z jednodniowym opóźnieniem. W sprawie nie ma przy tym znaczenia fakt, że przesyłka została wydana skarżącej w dniu 18 marca 2021 r. Zdarzenie to miało bowiem miejsce już po upływie czternastu dni kalendarzowych od daty jej pierwszego awizowania (3 marca 2021 r.). W takiej sytuacji, jak wskazano powyżej, przepisy prawa wiążą skutek doręczenia pisma z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu (art. 73 § 4 p.p.s.a.). Faktyczne wydanie przesyłki adresatowi, ale już po upływie ww. terminu, nie wywołuje skutków prawnych równoznacznych z doręczeniem pisma. Ma jedynie dla adresata walor informacyjny. W orzecznictwie sądów administracyjnych, zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłek, a także adnotacje znajdujące się na zwróconych do nadawcy przesyłkach wypełnione przez pracowników poczty, korzystają z domniemania prawdziwości, jako dokumentu urzędowego. Obalenie fikcji doręczenia (domniemanie faktyczne) może natomiast nastąpić, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Istotne jest, aby w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej reklamacja, zgodnie z art. 92 ust. 2 Prawa pocztowego oraz § 3 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1468 ze zm.), została zgłoszona w formie pisemnej, ustnej do protokołu lub innej, która ujawnia wolę reklamującego w sposób dostateczny. Reklamację można zgłosić w każdej placówce pocztowej operatora pocztowego, który zawarł umowę o świadczenie usługi pocztowej z nadawcą. Co do zasady brak woli przeprowadzenia procedury reklamacyjnej uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania doręczenia pisma w trybie awizowania (por. B. Dauter [w:] B. Dauter., A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II; uwaga 12 do art. 73, LEX/el 2021). Należy wskazać, że z akt sprawy (w tym z treści wniesionego w tej sprawie zażalenia) nie wynika, aby skarżąca podjęła próbę obalenia domniemania doręczenia jej wezwania z Sądu poprzez złożenie w tej sprawie reklamacji. Nie jest to jednak możliwe tylko i wyłącznie na podstawie twierdzeń skarżącej, że nie pozostawiono jej żadnego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej wraz z informacją o możliwości jego odbioru. Sama przesyłka jest bowiem dokumentem zachowania procedury jej doręczenia, a zatem jej podważenie wymaga przeprowadzenia przeciwdowodu lub uprawdopodobnienia, że informacje z niej wypływające są wątpliwe. Jak zaznaczano przy tym w orzecznictwie, obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 p.p.s.a. W tym stanie sprawy, ponieważ skarżąca nie podważyła w sprawie domniemania skutecznego wezwania jej do uzupełnienia stwierdzonego braku formalnego skargi – za wystarczające do podważenia tego domniemania nie można bowiem uznać jedynie twierdzeń skarżącej o ewentualnym niewypełnieniu obowiązków przez listonosza, urząd pocztowy. Należy również zauważyć, że skarżąca wniosła skargę za pośrednictwem poczty, w związku z tym korespondencja z Sądu wzywająca do uzupełnienia braków formalnych skargi również kierowana była drogą pocztową na adres skarżącej. Na marginesie należy zauważyć, że sąd badając, czy czynność procesowa została dokonana w terminie ustawowym, nie jest uprawniony do badania przyczyn ewentualnego uchybienia temu terminowi (por. postanowienie NSA z 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 606/13, LEX nr 1344836; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego zawarta w zażaleniu argumentacja dotycząca m.in. okoliczności, że P. P. w powtórnym zawiadomieniu skierowanym do strony (k. 65 akt sądowych) błędnie poinformowała ją, że przesyłkę można odebrać w terminie do dnia 18 marca 2021 r. oraz w zawiadomieniu tym Poczta nie zawarła informacji, że przesyłka jest sądowa, nie mogły wywołać skutku w postaci uznania, że nie doszło do uchybienia terminu. Okoliczności te mogłyby stanowić ewentualną podstawę do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi jako ewentualnie wyłączające winę w niedochowaniu terminu - stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że sentencja i uzasadnienie postanowienia zostały podpisane nieczytelnymi podpisami sędziego, który wydał to postanowienie (parafka) należy wskazać, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem sądowym podpisem jest znak ręczny określonej osoby pozwalający, dzięki indywidualnym cechom tego znaku, na jej identyfikację. Podpis nie musi być czytelny. Nie musi obejmować pełnego nazwiska, gdyż w praktyce stosowany jest najczęściej pewien skrót (podpis nieczytelny) będący "godłem" podpisu (wyroki: SN z 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72, OSN 1973 nr 12, poz. 207, NSA z 10 listopada 2006 r., II FSK 1144/05, postanowienie NSA z 23 czerwca 2008 r., I OZ 403/08, Legalis). Zaskarżone postanowienie spełniło więc wymóg jego podpisania przez sędziego. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.