I SA/Po 440/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 07 października 2021 r. sprawy ze skargi A.R., S.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżących [...] solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sadowych. UZASADNIENIE W dniu [...] maja 2021 r. A. R. i S. R. wnieśli skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymujące w mocy na postanowienie Prezydenta Miasta [...] z [...] marca 2021 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pismem z [...] lutego 2021 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] przesłał do Prezydenta Miasta [...] zgłoszone w dniu [...] lutego 2021 r. przez A. R. i S. R. zarzuty "dot. postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wystawionych przez Prezydenta Miasta [...]". W ww. piśmie, kierowanym do Prezydenta za pośrednictwem Komornika, powołując się na "art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", skarżący podnieśli zarzut nieistnienia obowiązków wskazanych w tytułach Prezydenta. Jednocześnie wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. W uzasadnieniu wskazali, że od 30 lipca 2020 r. wierzyciel rozpatruje zarzuty, natomiast zaległości wykazane w tytułach Prezydenta wygasły, ponieważ się przedawniły. W piśmie z [...] lutego 2021 r. skarżący, uzupełniając zarzuty, poszerzyli argumentację dotyczącą przedawnienia zaległości zabezpieczonych hipoteką. Postanowieniem z [...] marca 2021 r. Prezydent, powołując się na art. 61a oraz art. 123 do art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "K.p.a."), odmówił skarżącym wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku dochodzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...] z dnia [...] lipca 2012 r. z uwagi na uchybienia proceduralne: 1. zobowiązanym nie przysługuje już termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego; 2. egzekucję po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej prowadzi sądowy organ egzekucyjny na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, które nie przewidują środka zaskarżenia w postaci zarzutów. Uzasadniając rozstrzygnięcie, Prezydent wskazał, że odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone 7 sierpnia 2012 r., w związku z czym termin do wniesienia zarzutów został przekroczony. Dodał, że przepisy wydłużające termin do wniesienia zarzutów nie mają w sprawie zastosowania., a ponadto po zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dalsze postępowanie w niniejszej sprawie prowadzi sądowy organ egzekucyjny na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, które nie przewidują środka zaskarżenia w postaci zarzutów. W zażaleniu na ww. postanowienie skarżący zarzucili mu naruszenia art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.; dalej: "ustawa zmieniająca"), art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") w zw. z art. 70 § 4 i 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz.1325 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa"), § 15 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1483 ze zm.; dalej: "rozporządzenie MF") oraz art. 59 § 1 pkt 1 i 9 u.p.e.a. Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Powołując przepisy art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, organ odwoławczy wskazał, że tytuły wykonawcze z [...] lipca 2012 r. oznaczone numerami [...], [...], [...], [...], [...], wystawione na A. i S. R. zostały doręczone zobowiązanym w dniu 7 sierpnia 2012 r., czego potwierdzeniem jest pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 10 marca 2021 r. Zatem postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 7 sierpnia 2012 r., zatem w niniejszej sprawie stosować należy przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Zaznaczając, że zarzuty są prawnym środkiem zaskarżenia, przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zarzuty skarżących zostały wniesione z uchybieniem terminu, ponieważ odpisy tytułów zostały doręczone skarżącym 7 sierpnia 2012 r., to termin do wniesienia zarzutów upływał 14 sierpnia 2012 r., zatem zostały one wniesione z uchybieniem terminu wskazanego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. SKO zwróciło także uwagę, że w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie prowadzi sądowy organ egzekucyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm.; dalej: "K.p.c."), tj. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...]. W skardze na powyższe postanowienie, skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia Prezydenta, a także o zasądzenie od organu na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie: I. przepisów postępowania, tj.: 1. art. 61a K.p.a. przez przyjęcie, że nie może toczyć się postępowanie w sprawie zarzutów ani na podstawie przepisów przed nowelizacją, ani w brzmieniu po nowelizacji oraz przyjęcie, że brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a.; 2. art. 32aa u.p.e.a. (wcześniej § 15 rozporządzenia MF), które nakładają obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz wykreślenie hipoteki, gdy nastąpi wygaśnięcie zaległości podatkowych w wyniku przedawnienia; 3. art. 13 ustawy zmieniającej przez przyjęcie, że przepis ten dotyczy również postępowań incydentalnych (ubocznych) związanych z postępowaniem egzekucyjnym, a nie wyłącznie postępowania egzekucyjnego, co doprowadziło do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. w brzmieniu po nowelizacji; 4. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r.) w zw. z art. 70 § 4 i 8 Ordynacji podatkowej przez uznanie, że w przypadku braku podstaw do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego i postępowania zabezpieczającego., mimo że zaległości się przedawniły; 5. zasad ogólnych postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a., tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez błędne ustalenie, że brak podstaw do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów na podstawie przepisów sprzed nowelizacji i po niej oraz błędne ustalenie, że może toczyć się postępowanie egzekucyjne (zabezpieczające) przedawnionych zaległości podatkowych; 6. art. 27 u.p.e.a. przez pozostawienie zarzutów bez merytorycznego rozpatrzenia, chociaż przewidziany w tym przepisie termin nie upłynął, mimo przyjęcia, że do rozpatrzenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. mają w niniejszym przypadku zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją; II. przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej przez jego błędną wykładnię i związane z tym niewłaściwe zastosowanie, wynikające z przyjęcia, że okoliczności przerywające bieg przedawnienia nie muszą być interpretowane ściśle; 2. art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej przez jego zastosowanie, mimo istnienia zgodnego orzecznictwa, w którym wyklucza się powoływanie na ten przepis, ponieważ jego brzmienie jest identyczne z brzmieniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Sąd zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Skarga okazała się zasadna, jednakże z innych powodów niż podniesione w sformułowanych w niej zarzutach. Na wstępie należy wskazać, że na podstawie art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia). W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji (postanowienia), na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r. II FSK 1665/06 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a. Przechodząc zatem do rozpoznania niniejszej sprawy, podkreślić w pierwszej kolejności należy, że kluczową kwestią dla jej rozstrzygnięcia jest ustalenie w oparciu o jakie przepisy powinien zostać rozpatrzony zgłoszony przez skarżących zarzut, ponieważ ustawą zmieniającą dokonano istotnych zmian m. in. w u.p.e.a. oraz w K.p.c. Zmiany te - odnoszące się do przepisów, które znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie - weszły w życie z dniem 30 lipca 2020 r. Dla rozstrzygnięcia zgłoszonych przez skarżących zarzutów istotne znaczenie ma art. 13 ust. 1 bądź art. 14 ust. 1 ustawy zmieniającej. Zgodnie z treścią pierwszego z ww. przepisów do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast w myśl art. 14 ust. 1 Do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 2 (tj. K.p.c.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem w pierwszej kolejności, przed rozpatrzeniem zgłoszonego przez skarżących zarzutu, Prezydent - któremu zarzuty te zostały przesłane przez sądowy organ egzekucyjny - był zobowiązany do wyjaśnienia w oparciu o jakie przepisy toczy się postępowanie egzekucyjne, co do którego skarżący zgłosili zarzut – przepisy dotyczące egzekucji administracyjnej, czy egzekucji sądowej. Jednakże, aby takie ustalenia poczynić, Prezydent, do którego zarzuty skarżący skierowali powinien ustalić jakiego postępowania dotyczy złożone przez nich pismo z dnia [...] lutego 2021 r. W piśmie tym skarżący nie wskazali żadnych precyzyjnych danych, które pozwalałyby na identyfikację postępowania egzekucyjnego, tj. numerów tytułów wykonawczych, ich dat, osób zobowiązanych, na które tytuły te były wystawione, czy sygnatur spraw prowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Wskazali jedynie, że zarzuty dotyczą "postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wystawionych przez Prezydenta Miasta [...]". Nie sprecyzowali tego również w piśmie z [...] lutego 2021 r., stanowiącym uzupełnienie zarzutów. Natomiast Prezydent zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o podanie dat doręczenia odpisów tytułów wykonawczych wskazując ich numery i daty. Odnośnie do wskazanych przez siebie tytułów wykonawczych wydał postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania, które Kolegium utrzymało w mocy zaskarżonym rozstrzygnięciem. W tej sytuacji nie można stwierdzić, czy zarzuty skarżących dotyczyły należności objętych tymi właśnie tytułami wykonawczymi, czy innymi, bo to Prezydent sam sprecyzował tytuły jakich dotyczą zarzuty, a nie skarżący, którzy zarzuty te wnieśli. Z akta administracyjnych przedłożonych wraz ze skargą wynika, że wszystkie z wymienionych w kwestionowanych postanowieniach tytuły wykonawczy wystawione zostały jedynie na S. R., natomiast zarzuty złożyli oboje małżonkowie, zatem nie można wykluczyć, że z wniosku wierzyciela (Prezydenta) wobec S. i A. R. toczą się jeszcze inne postępowania egzekucyjne na podstawie innych tytułów wykonawczych. Oceniając zatem zaskarżone postanowienie przez pryzmat jego zgodności z prawem Sąd stwierdza, że narusza ono art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. z uwagi na niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i braku ustalenia, których konkretnie egzekucji dotyczą zarzuty skarżących, tj. na podstawie jakich tytułów wykonawczych wszczętych. Dopiero sprecyzowanie tej okoliczności przez skarżących umożliwi organowi odwoławczemu dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia. Takich ustaleń Kolegium jednak nie poczyniło, przyjmując, że zarzuty skarżących kierowane ogólnie do "postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta [...]" dotyczą tytułów wykonawczych wyszczególnionych przez tegoż Prezydenta w wydanym postanowieniu. Ponownie rozpoznając sprawę SKO będzie zobowiązane tę kwestię wyjaśnić i dopiero wówczas ocenić, czy zgromadzony został wyczerpujący materiał dowodowy, pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia w stosunku do zgłoszonych zarzutów. Pozytywne rozstrzygnięcie tej kwestii będzie oznaczało, że znany jest moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz sposób jego prowadzenia (tryb egzekucji sądowej czy administracyjnej), co będzie miało istotny wpływ na kwalifikację prawną pisma do obowiązującego stanu prawnego. Zważywszy powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.