II OZ 821/11

SENTENCJA II OZ 821 / 11 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenie P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Po 169/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE II OZ 821 / 11 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu P. J. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie jako pełnomocnika radcy prawnego w osobie M. W.) skarżący podał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, a w części wniosku dotyczącej majątku wskazał, że posiada mieszkanie komunalne oraz łąkę na terenie zalewowym o powierzchni 0,5 ha. Oświadczył ponadto, iż nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani wartościowymi przedmiotami. Utrzymuje się z renty chorobowej w wysokości 539,29 zł miesięcznie. Do wniosku dołączył też kserokopie PIT 40A za rok 2009 i 2010, z których wynika, że uzyskał dochód w wysokości odpowiednio 6.171,88 zł w 2009 r. i 6.471,50 zł w 2010 r. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 marca 2011 r. wezwano skarżącego do złożenia: spisu średnich miesięcznych wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego, kopii odpisów własnych zeznań podatkowych PIT oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych podlegających rejestracji i wykazu nieruchomości z określeniem sposobu ich zagospodarowania. W wezwaniu zobowiązano P. J. do przedłożenia spisu robót budowlanych od 2008 r. i zakupionych materiałów, udokumentowanie wysokości kosztów poniesionych w związku z prowadzoną inwestycją i udokumentowanie źródła środków finansowych na pokrycie kosztów prowadzonej inwestycji budowlanej. W odpowiedzi na powyższe pismo wnioskodawca wskazał, że średnie miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą 150 zł, którą to kwotę przekazuje matce na utrzymanie lokalu, gdzie razem mieszkają, lecz nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. Większość czasu spędza u córki poza K. Z żoną pozostaje w separacji od 2004 r. i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. Oświadczył, że nie przedłożył rozliczeń rocznych innych osób, gdyż nie ma domowników, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo. Nie posiada nadto rachunków bankowych ani kart kredytowych. Rachunek osobisty został otwarty w dniu 28 lutego 2011 r., ale jeszcze nie funkcjonuje. Nie ma też żadnych pojazdów mechanicznych. W zakresie nieruchomości wskazał, że posiada łąkę o powierzchni 0,5 ha, na której nie wykonuje żadnych prac, nie użytkuje jej ani też nie oddał w dzierżawę innym osobom. W 2006 r. działkę darował córce. Wnioskodawca, jak stwierdził, jest tylko "inwestorem formalnym" wzniesionego budynku. Nakłady ponosi córka i jej firma. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2011 r., zarządzeniem z dnia 27 maja 2011 r. Sąd wezwał skarżącego, by w terminie 14 dni przedłożył wyciągi ze swego konta bankowego (konta osobistego) za okres marzec- maj 2011 r., umowy darowizny nieruchomości na rzecz córki i umowy dzierżawy działek nr [...] i [...] w P. Zwrócono się do niego nadto o wyjaśnienie, kiedy zostało zlikwidowane stado owiec górskich, którego dotyczy zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 czerwca 2007 roku oraz jaką kwotę uzyskał w związku z likwidacją stada i na co ją przeznaczył, zaznaczając, że na potwierdzenie tych okoliczności powinien przedstawić odpowiednie umowy bądź też inne dokumenty pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi wnioskodawca stwierdził, iż nałożony na niego obowiązek jest niezrozumiały. Załączył jednak wyciąg z konta i kopię umowy darowizny, oświadczając, iż we wrześniu 2010 r. stado owiec zostało zlikwidowane przez ubój własny, a mięso przeznaczył na konsumpcję własną. Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając wniosek za bezzasadny, wskazał na obowiązek samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie oraz wymogi, jakie są zawarte w art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), upoważniające do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala przyjąć, że zachodzą okoliczności, uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Abstrahując od wątpliwości związanych z faktycznym miejscem zamieszkania P. J., nie można zdaniem Sądu pominąć danych zawartych w elektronicznym zestawieniu operacji bankowych dokonywanych na jego koncie, załączonych do pisma z dnia 14 czerwca 2011 r. Z dokumentu wynika, iż w okresie od dnia 1 marca 2011 r. do dnia 30 maja 2011 r. dokonano na jego rachunek 7 wpłat o łącznej wysokości 4.900 zł (wedle daty księgowania: 300 zł - 29 marca 2011 r., 200 zł - 3 kwietnia 2011 r., 300 zł - 6 kwietnia 2011 r., 400 zł -15 kwietnia 2011 r., 600 zł - 13 maja 2011 r., 300 zł - 27 maja 2011 r., 400 zł - 15 kwietnia 2011 r., 600 zł - 13 maja 2011 r., 300 zł - 27 maja 2011 r., 1.500 zł - 28 maja 2011 r.). Wniosek skarżącego jest wprawdzie z dnia 18 marca 2011 r. co nie zmienia faktu, iż wpłaty te miały charakter regularny. Mogły zatem stanowić źródło dochodu, z którego skarżący byłby w stanie uiścić niezbędne koszty. Tym bardziej, jeżeli weźmie się pod uwagę, że wysokość wpisu wynosiła w rozpatrywanej sprawie 200 zł, a sam wnioskodawca oświadczył w piśmie z dnia 5 kwietnia 2011 r. i w piśmie z dnia 27 kwietnia 2011 r., że jego średnie miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą tylko 150 zł. Nie można, zatem uznać informacji udzielonych przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu za wiarygodną podstawę do przyznania mu prawa pomocy. Z akt sprawy wynika również, iż P. J. posiadał stado owiec, które we wrześniu 2010 r. zostało zlikwidowane przez ubój własny. W ocenie Sądu, wobec zestawienia operacji na rachunku bankowym skarżącego trudno jest uznać, iż zalicza się on do kręgu osób ubogich, dla których ustawodawca przewidział tę instytucję prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 i 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. J., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy w pełnym zakresie. Skarżący wskazał, że wpłaty gotówkowe na rachunek bankowy dokonuje w związku z realizacją przelewu lub innej zapłaty, pobiera bowiem od matki pieniądze, również zdarzają się sytuacje, że dzieci proszą go o szybką wpłatę i zapłatę za aukcję internetową, co nie jest zasadnie uznawane przez Sąd za jego przychód. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy stronie w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawy, uwzględniając długość toczącego się postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, jak również fakt wielokrotnego wzywania strony do przedstawienia dokumentów, czy złożenia oświadczeń, uznać należało, iż skarżący miał możliwość przedstawienia całej swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Tymczasem, co słusznie eksponuje Sąd pierwszej instancji, strona wzywana do sprecyzowania swoich twierdzeń nie przedstawiała wiarygodnych dowodów, czy oświadczeń, które by potwierdzały wcześniejsze stwierdzenia. Oświadczenia, jak i dokumenty, które złożył skarżący, musiały budzić uzasadnione wątpliwości Sądu. Nawiązując w tym zakresie do argumentacji zażalenia nie można poczynić Sądowi pierwszej instancji zarzutu, że nie wiedział, że system dokonywanych wpłat miał na celu, uniknięcie opłat z tytułu prowizji za wpłatę czynszu. Skarżący nie wyjaśniał tej kwestii na żadnym etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, czyniąc dopiero to w zażaleniu. Tymczasem to na nim spoczywa ciężar dowodowy wyjaśnienia swojej sytuacji finansowo- rodzinnej i winien liczyć się z tym, że wszystkie nie wyjaśnione okoliczności sprawy mogą skutkować oddaleniem jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przechodząc w dalszej kolejności do analizy zgromadzonych na rachunku bankowym środków, dostrzec trzeba tę okoliczność, że suma wpłat dokonanych na konto w okresie od 29 marca 2011 r. (a nie jak stwierdził Sąd od 1 marca) do 30 maja 2011 r. nie wynosiła jak uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny 4.900 zł, ale 3.600 zł. Nie zmienia to jednak faktu, że uwzględniając wysokość czynszu wpłaconego za miesiące marzec, kwiecień, maj (1.230 złotych), w dyspozycji skarżącego przez okres ponad dwóch miesięcy pozostawało 2.370 złotych, które przy zestawieniu z kilkakrotnie zadeklarowanymi przez skarżącego miesięcznymi kosztami utrzymania 150 złotych, nie pozwalają w żaden sposób na uznanie, że przedmiotowy wniosek mógł zasługiwać na uwzględnienie. Nadto oceny tej nie podważa również wyjaśnienie złożone przez skarżącego w rozpoznawanym zażaleniu, że niektóre przelewy pochodzą ze zwrotów opłat za aukcje internetowe, dokonywanych w imieniu dzieci skarżącego, skoro z ww. rachunku bankowego wynika, że w tym okresie dokonano ich na wysokość niespełna 300 zł. Przechodząc do dalszej części argumentacji zażalenia, za słuszne należało uznać wątpliwości skarżącego odnośnie kwestii dotyczących zlikwidowanego stada owiec. Ta jednak uwaga Sądu pierwszej instancji pozostaje bez wpływu na prawidłowość ostatecznej oceny okoliczności sprawy. Z przedstawionych wyżej przyczyn, stwierdzając zasadność stanowiska Sądu pierwszej instancji wyrażonego w skarżonym postanowieniu, co do braku podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.