I GSK 527/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.) del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Beata Cisek po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Po 517/08 w sprawie ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Po 517/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. Sąd wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne względem P. P. w sprawie uregulowania sytuacji prawnej nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny towaru w postaci samochodu osobowego marki Renault 19 o numerze nadwozia [...], rok produkcji 1992. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i umożliwieniu stronie zapoznania się z aktami sprawy, Naczelnik Urzędu Celnego w L. wydał dnia [...] lutego 2008 r. decyzję nr [...] określającą wysokość długu celnego wraz z odsetkami. Przedmiotowa decyzja została wysłana na adres ustalony w toku postępowania wyjaśniającego, ale nie została przez stronę odebrana. Na podstawie art. 150 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej Ordynacja podatkowa) uznano decyzję za doręczoną w dniu 14 marca 2008 r. Pismem z dnia 12 maja 2008 r. skarżący wniósł do Dyrektora Izby Celnej w P. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] lutego 2008 r. wraz z odwołaniem od decyzji oraz wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pobyt za granicą od początku marca 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2008 r. uniemożliwił mu zapoznanie się z decyzją i wniesienie środka zaskarżenia w terminie. Wyjaśnił, że powrócił z zagranicy w dniu 30 kwietnia 2008 r. i niezwłocznie, tj. w dniu 6 maja 2008 r., wystąpił do organu wydającego decyzję z wnioskiem o doręczenie mu decyzji, której kopię w tym samym dniu odebrał. W tym też dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dyrektor Izby Celnej w P. nie uwzględnił powyższego wniosku. Mając na uwadze treść art. 162 § 1, § 2 i art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej organ wskazał, że skarżący jako przyczynę uchybienia podał nieobecność w miejscu zamieszkania, związaną z pobytem za granicą. Decyzja z dnia [...] lutego 2008 r. została wysłana P. P. na adres, pod którym dotychczas skutecznie doręczano mu korespondencję. Organ zaznaczył, że w toku postępowania strona nie kwestionowała i nie zmieniała adresu do doręczeń. Zdaniem organu P. P. był świadomy tego, że niebawem zostanie wydana decyzja kończąca postępowanie w sprawie. Odebrał osobiście pismo z dnia [...] stycznia 2008 r. wyznaczające siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się odnośnie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca będąc stroną postępowania celnego winien spodziewać się korespondencji ze strony organu celnego. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej trudno przyjąć, że wnioskodawca nie miał świadomości, na jakim etapie znajduje się dotyczące go postępowanie. Organ zwrócił uwagę na fakt, że pierwsze awizo w związku z doręczeniem przedmiotowej decyzji nastąpiło przed deklarowanym wyjazdem skarżącego za granicę. W konkluzji organ stwierdził, że opuszczając miejsce zamieszkania strona obowiązana była ustanowić pełnomocnika do spraw doręczeń w trybie art. 147 Ordynacji podatkowej lub co najmniej pouczyć domowników o konieczności przekazania informacji na temat odbieranej korespondencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalając skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stwierdził, że w związku z regulacją art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.) oraz art. 262 Kodeksu celnego zastosowanie w sprawie znajdują art. 162 § 1 i § 2 oraz art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej. Przytaczając treść art. 162 § 1 i 2 oraz art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej Sąd uznał, iż organ odwoławczy słusznie stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Sąd odwołując się do orzecznictwa podkreślił, iż o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminu jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. W ocenie Sądu, organ celny w zaskarżonym postanowieniu wskazał, na czym powinna polegać ta staranność. Organ odwoławczy rozważył całokształt okoliczności przedmiotowej sprawy, podkreślając, że skarżący osobiście odbierał pisma w toku postępowania administracyjnego: zawiadomienie z dnia [...] kwietnia 2004 r. o wszczęciu z urzędu postępowania celnego, pismo z dnia [...] stycznia 2008 r. wyznaczające siedmiodniowy termin umożliwiający stronie zapoznanie się z aktami sprawy oraz wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału (skarżący skorzystał z powyższego uprawnienia, udzielając dnia [...] stycznia 2008 r. pełnomocnictwa w zakresie analizy akt sprawy adwokatowi A. M.). Sąd zauważył, że w przedmiotowej sprawie skarżący wskazał jako przyczynę uchybienia nieobecność w miejscu zamieszkania, związaną z pobytem za granicą w okresie od początku marca 2008 r. do 30 kwietnia 2008 r. Z akt sprawy wynika, że decyzja z dnia [...] lutego 2008 r. została wysłana skarżącemu przesyłką poleconą na adres, pod który dotychczas skutecznie doręczano korespondencję. Przesyłka została zwrócona do Urzędu Celnego w dniu 18 marca 2008 r. z adnotacją "nie zastano awizowano; data 28.02.2008 r.", "awizowano powtórnie dnia 6.03.2008 r.", "zwrot nie podjęto w terminie". Wobec faktu, że przesyłka ta została zwrócona do nadawcy pomimo dwukrotnego awizowania, organ prawidłowo, zdaniem Sądu, uznał ją za doręczoną w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej z dniem 14 marca 2008 r. Pierwsze awizowanie miało miejsce przed dniem deklarowanej przez skarżącego nieobecności od początku marca 2008 r. Trafnie zatem organ przyjął w tych okolicznościach, że skarżący miał możliwość odbioru korespondencji po jej pierwszym awizowaniu, a być może nawet powziął informację o drugim zawiadomieniu. W ocenie Sądu, skarżący opuszczając czasowo miejsce zamieszkania, w trosce o swoje interesy, jakkolwiek nie miał obowiązku ustanowienia pełnomocnika (ze względu na trwanie wyjazdu krócej niż 2 miesiące, o których mowa w art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej, na co skarżący zwrócił uwagę w skardze), to winien co najmniej pouczyć członków rodziny o konieczności przekazania mu informacji na temat kierowanej do niego korespondencji. Strona nie podjęła tego typu działań, co skutkowało wniesieniem przez nią odwołania po upływie ustawowego terminu. Zatem pomimo wyjazdu za granicę skarżący nie wykazał w sposób dostateczny braku własnej winy w spóźnionej reakcji na wydane rozstrzygnięcie. Sąd uznał, że skarżący korzystając z prawa do zapoznania się z materiałem sprawy i złożenia wyjaśnień był świadomy, na jakim etapie znajduje się postępowanie i powinien mieć na uwadze, że zostanie ono zakończone w określonym czasie przez wydanie decyzji. Zatem zachowanie skarżącego jako strony postępowania celnego, od której wymaga się dbałości o własne interesy, należy uznać – z punktu widzenia obiektywnych mierników staranności – za nieusprawiedliwiające uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W skardze kasacyjnej P. P. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji stwierdzającej powstanie długu celnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w P., pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w tym postępowania kasacyjnego. Skargę oparł na art. 173 § 1 p.p.s.a., zarzucając obrazę przepisów prawa, a mianowicie: - art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez uznanie, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji stwierdzającej istnienie długu celnego, - art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez jego błędne zastosowanie. Zdaniem skarżącego, Sąd określając przyczyny uchybienia terminu nie uwzględnił stanu faktycznego sprawy ani obowiązujących przepisów. Skarżący nie zamieszkuje bowiem ze swoją rodziną i nie mógł nikogo poprosić o poinformowanie go o przychodzącej korespondencji. Nawet gdyby mieszkał z rodziną, to ewentualna informacja o awizach od tych osób nie umożliwiłaby mu zapoznania się z treścią i uzasadnieniem decyzji ustalającej dług celny, a tym samym wniesienia odwołania w terminie. Informację o treści decyzji mogłaby przekazać osoba uprawniona do odbioru samej decyzji, a nie ewentualny odbiorca awiza. Ponadto, zdaniem skarżącego, treść art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej powinna być rozumiana w ten sposób, że strona postępowania, nie narażając się na zarzut braku staranności lub co więcej zawinionego działania, nie ma obowiązku wyznaczania pełnomocnika do odbioru korespondencji w postępowaniu administracyjnym, jeżeli opuszcza kraj na okres krótszy niż dwa miesiące. Nieodebranie w tym terminie korespondencji od organu – ze względu na nieobecność w kraju – nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami prawnymi dla skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Powołany przepis wprowadzając – jako konieczną przesłankę przywrócenia terminu – brak winy strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie, nie wskazał kryteriów, według których należy oceniać zachowanie się strony. Daje to organowi możliwość uwzględnienia różnorodnych realiów życia. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy ocenie winy strony lub jej braku należy zatem brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności procesowej w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się strony w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie SN z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, zbiór Lex nr 50679, dotyczące analogicznej regulacji prawnej zawartej w art. 168 § 1 k.p.c.). Trafnie zauważył Sąd I instancji, że organ celny prawidłowo przyjął, iż przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie określa uprawdopodobnienia okoliczności faktycznych, lecz wskazuje na uprawdopodobnienie braku winy zainteresowanego. W związku z tym dodać należy jedynie, że spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, gdy zostaną przytoczone twierdzenia i wskazane okoliczności, z których wynikać będzie przekonanie organu oparte na obiektywnych przesłankach, że strona nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy. W sprawie skarżący uprawdopodobnił, że w okresie od początku marca 2008 r. do 30 kwietnia 2008 r. przebywał za granicą. Tych okoliczności – jak trafnie ocenił Sąd I instancji – organ celny nie kwestionował, lecz przyjął, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdyż skarżący opuszczając czasowo miejsce zamieszkania w trosce o swoje interesy zaniechał działań, które umożliwiłyby mu wniesienie odwołania w terminie ustawowym. Naczelny Sąd Administracyjny w całej rozciągłości popiera to stanowisko i argumentację przedstawioną na jego poparcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wbrew zarzutom autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie stwierdził, iż skarżący winien był pouczyć o konieczności przekazania mu informacji na temat skierowanej do niego korespondencji "członków rodziny, z którymi zamieszkuje", lecz jedynie zauważył, że pouczenie takie mógł skierować do członków rodziny. Tym samym Sąd I instancji przykładowo wskazał sposób zabezpieczenia się przez skarżącego w dotrzymaniu terminu do złożenia odwołania. Stanowisko to zasługuje na aprobatę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona prawidłowo wezwana w trybie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej winna spodziewać się wydania aktu administracyjnego niezależnie od tego, czy znane są jej reguły proceduralne i wymogi formalne z tym związane. Zauważyć należy, że skarżący był wezwany w trybie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, w związku z czym nawet w dniu [...] stycznia 2008 r. udzielił adwokatowi pełnomocnictwa do analizy akt sprawy. Skarżący ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani też w toku postępowania przed organem celnym nie podnosił, aby jego wyjazd za granicę był nagłym zdarzeniem. Skoro skarżący planowo opuszczał miejsce zamieszkania chwilowo, to jego staraniu należy pozostawić dbałość o uniknięcie negatywnych skutków tej nieobecności. Staranność ta nie ma charakteru rygorystycznego, nie chodzi tu o zachowanie trybu z art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż wystarczające byłoby choćby powiadomienie organu lub doręczyciela, czy też wskazanie adresu dla doręczeń (por. post. NSA z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 481/09, zbiór Lex nr 564212). Z przyczyn wyżej wskazanych za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego w zakresie sformułowanym w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Chybiony jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). Wbrew bowiem sformułowanemu zarzutowi Sąd I instancji nie stwierdził, że przepis art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd w sposób jednoznaczny stwierdził, że skarżący nie miał obowiązku ustanowienia pełnomocnictwa. W sprawie niniejszej nie był kwestionowany fakt, że skarżący przebywał za granicą w okresie krótszym niż 2 miesiące. Treścią obowiązku określonego w art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej jest ustanowienie pełnomocnika do spraw doręczeń w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy. Okoliczność, że skarżący wyjechał za granicę na okres krótszy niż 2 miesiące i nie był zobowiązany ustanowić pełnomocnika w trybie art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej nie może oznaczać, że nieodebranie w tym okresie korespondencji automatycznie usprawiedliwia brak winy w dochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej. Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, skarżący dbając należycie o swoje "interesy" powinien był podjąć czynności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przytoczone wyżej, które zapobiegłyby ewentualnemu uchybieniu terminu. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.