IV SAB/Wr 386/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody D. do załatwienia sprawy; II. stwierdza, że Wojewoda D. dopuścił się bezczynności w postępowaniu z wniosku strony skarżącej; III. stwierdza, że orzeczona w punkcie II wyroku bezczynność Wojewody D. nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. UZASADNIENIE Pismem z dnia 10 lutego 2022 r. (z odnotowanym wpływem do organu w dniu 22 lutego 2022 r.) skarżąca B. K. wniosła skargę na bezczynność Wojewody D. (dalej: Wojewoda) w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że wspomniany wniosek złożyła w dniu 1 lutego 2021 r. Po wezwaniu przez Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (dalej: Ośrodek Pomocy Społecznej), uzupełniła braki formalne tego wniosku i złożyła pisemne wyjaśnienia w sprawie. W dniu 19 kwietnia 2021 r. została poinformowana przez Ośrodek Pomocy Społecznej o konieczności przekazania tego wniosku do Wojewody D. celem ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z racji tego, ze ojciec dzieci pracuje poza granicami RP. Pomimo upływu ponad 9 miesięcy od czasu przekazania wniosku do Wojewody, sprawa nie została zakończona, a strona nie została nawet poinformowana po przyczynach niezałatwienia sprawy w terminach wynikających z art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.). Wskazując na powyższe strona wniosła o: 1) zobowiązanie Wojewody do wydania decyzji w terminie miesiąca; 2) dokonanie kontrolo bezczynności Wojewody w sprawie; 3) zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Przedstawiając stan faktyczny sprawy wojewoda wskazał, że skarżąca w dniu 1 lutego 2021 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. K. i Z. K. na okres zasiłkowy 2021/2022/ Wnioskodawczyni oświadczyła jednocześnie, że nikt z jej rodziny nie przebywa za granicą. W dniu 25 marca 2021 r. wójt gminy K. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o dane dotyczące ojca dzieci – D. K. w zakresie kontynuowania przez niego zatrudnienia za granicą. W odpowiedzi na to wezwanie, w dniu 13 kwietnia 2021 r. strona uzupełniła wniosek o oświadczenia oraz druki A1- zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego D. K. W dniu 22 kwietnia 2021 r., złożony przez stronę wniosek został przekazany – na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407; dalej: u.p.p.w.d.) – Wojewodzie celem ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dniu 22 lutego 2022 r. Wojewoda wydal informację przyznającą stronie świadczenie wychowawcze na dzieci: M. K. i Z. K. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 marca 2022 r., tj. na okres, w którym w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu tej informacji wyjaśniono, że kolejne rozstrzygnięcie w sprawie zostanie wydane po dostarczeniu dokumentu potwierdzającego kontynuowanie zatrudnienia za granicą. Na uzasadnienie wniosku o oddalenie skargi w sprawie Wojewoda przyznał, że sprawa skarżącej została załatwiona później niż to wynika z przepisów prawa, niemniej jednak jednocześnie zwrócił uwagę, że opóźnienie w załatwieniu wniosku nie wynikało z lekceważenia strony, czy braku woli załatwienia sprawy, lecz z obiektywnych przyczyn związanych z ilością spraw załatwianych przez Wojewodę oraz obniżonej absencji pracowników z powodu apogeum pandemii Covid-19. Wojewoda powołał się także na ogólne trudności kadrowe organu, która w jego ocenie powinna wpływać na to, czy w sprawie doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd – stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. – zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy są również przepisy art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a., stanowiące, że jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Na tej podstawie sprawa została rozpoznana w składzie trzyosobowym w trybie uroszczonym. Spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy Wojewodzie można przypisać bezczynność w sprawie z wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022, na wskazane w tym wniosku (dwoje) dzieci. Stosownie do art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a., w sprawach ze skarg na bezczynność oraz na przewlekłość postępowania administracyjnego Sąd obligowany jest do oceny, czy w danych okolicznościach faktycznych doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W razie ustalenia, że takie fakty nastąpiły Sąd, najogólniej rzecz biorąc, jest uprawniony do zobowiązania organu do podjęcia ustawowo wskazanych zadań (§ 1 pkt 1 i 2), a także stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). W dalszej jednostce redakcyjnej (§ 1a) wskazano, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie bezczynności definiuje art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiąc, że jest to sytuacja, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Ten ostatni zapis stanowi, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Przy czym stosownie do § 2 ww. przepisu obowiązek ten ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. W art. 35 k.p.a. ustawodawca wskazał terminy rozpoznania spraw, stanowiąc m.in., że sprawy winny być załatwiane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania, a sprawy szczególnie skomplikowane - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy. Z tego okresu ustawodawca wyłączył terminy przewidziane w przepisach dla dokonania określonych czynności, okresy zawieszenia postępowania, trwania mediacji, opóźnień leżący po stronie wnioskodawcy lub niezależne od organu administracji (art. 35 § 5 k.p.a.). Istotny jest również zapis art. 12 § 1 k.p.a. statuujący zasadę szybkości postępowania organów administracji, mają one działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Powołane przepisy jednoznacznie wskazują zasady prawne, ramy czasowe i procedurę rozpoznawania wniosku strony. Nie ma tu miejsca na jakiekolwiek uznanie, a ocena dochowania terminu jest uwarunkowana okolicznościami podanymi w powołanych przepisach, z uwzględnieniem art. 35 § 5 k.p.a. W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy wystąpiła tak rozumiana bezczynność Wojewody w rozpoznaniu wniosku strony. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę, wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci wpłynął do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w dniu 22 kwietnia 2021 r. Przekazanie tego wniosku Wojewodzie przez Wójta Gminy K. nastąpiło na podstawie art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. W dniu 23 lutego 2022 r., tj. już po wniesieniu skargi, Wojewoda, działając m.in. na podstawie art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d., sporządził informację o przyznaniu stronie wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego na wskazane we wniosku dzieci, po 500 zł na każde dziecko, na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 marca 2022 r. W uzasadnieniu tej informacji wskazano, ze Wojewoda ustalił, ze w sprawie maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 czerwca 2021 r. do 31 marca 2022 r. Przedstawione dotąd okoliczności uprawniają Sąd do stwierdzenia, że organ przekroczył wynikający z art. 35 § 3 ustawowy termin załatwienia sprawy, o czym dodatkowo nie zawiadomił strony, jak też nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. W sprawie niewątpliwie zatem doszło do naruszenia art. 35 § 3 k.p.a., art. 36 k.p.a., a także, do naruszenia zasad z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a. W świetle zaistniałych okoliczności Sąd w punkcie II wyroku stwierdził więc, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) w rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022, na wcześniej wymienione dzieci. Jednocześnie, mając na uwadze treść art. 149 § 1 pkt 1a p.p.s.a. Sąd zobowiązany jest ocenić, czy stwierdzona bezczynność oraz przewlekłość ma charakter rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu stwierdzona bezczynność oraz przewlekłość organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, o czym Sąd orzekł jak w punkcie III wyroku. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań bądź zaniechań organów. Przykładem mogłoby być unikanie podejmowania rozstrzygnięcia lub lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. W orzecznictwie podkreśla się, że bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy odpowiednio brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2015 r., I OSK 722/15). Przede wszystkim wskazać więc należy, że stan bezczynności nie przekraczał 12 miesięcy, nadto, w jego przyczynach nie sposób dopatrywać się znamion złej woli po stronie organu. W sprawie uwzględnić należało również specyfikę okoliczności sprawy, które wymagały ustalenia, czy w sprawie występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Sąd wziął również pod uwagę znany Sądowi z urzędu oraz akcentowany również w odpowiedzi na skargę fakt znacznego obciążenie tego organu sprawami z zakresu koordynacji świadczeń. W punkcie I wyroku Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. albowiem w dniu 23 lutego 2022 r. organ wydał informację rozstrzygającą o uprawnieniu wnioskodawczyni do świadczenia wychowawczego na wskazane we wniosku dzieci na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 marca 2022 r., tj. na okres w którym, jak ustalił Wojewoda, maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odnosząc się na marginesie do zawartego w skardze żądania zwrotu kosztów postępowania trzeba wyjaśnić, że strona jest ustawowo zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem z treści 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. wynika, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Wobec tego, że strona nie była zobowiązana w sprawie do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych, zawarte w skardze żądania odnośnie do zwrotu poniesionych kosztów ocenić należało za pozbawione podstawy prawnej.